Return to flip book view

Mavi Dalga'20

Page 1

mavi dalga Su ok g zel gelsene Aral k 2020 k lt r sanat bilim KAPIYI A

Page 2

Page 3

Page 4

Page 5

Page 6

Page 7

Page 8

Page 9

Page 10

Page 11

KOM U Selin T ra Geceleri apartman m g l manzaral Etraf palmiye a a lar yla evrili b y kl k kl iki g le bak yor K k olan g nd zleri l ms zl k ve ocuk i i kokar ki ikisi benzer kokulara sahiptir B y k olansa paras zl k ve yaln zl k iki koku birbirinden olduk a farkl d r Bense geceleri kar apartman n alt nc kat na bakar m Karanl k dairesinde parmak u lar nda dolan r kom um T m gece g nd z kaybettiklerini arar Kom umun karanl k koridorlarda duvarlar yalayarak arayan sa eli damarl ve titrektir Bej rengi ti rt nde d n gece can ekti i i in bir sokak k pe i gibi koklayarak buldu u mutfakta y kamadan ve do ramadan yedi i eftaliden akan iki damla ekerli su var Oysa d n ak amdan s ylemi ti kendisine aptal u tu neredeyse g nd zden belleyecekti yerini Aptal herif dedi kendi kendine Sesini yuttu karanl k Bir daha sesli bir ey s ylemeye korktu Millet ne d n r hakk mda geldim geleli aylar oldu bir kez olsun gece bulup a amad m u Kom um k t bir adam de ildi kar apartmandaki bir kom usunun kendisi i in endi elen mesini istemeyecek kadar da y ce g n ll yd Ama yine hi bir yerde yoktu i te tu Kom umun karanl k koridorlarda duvarlar yalayarak arayan di er eli bir katildi D n gece fark etmeden itmi ti ev arkada n pencereden Neyse ki ev arkada biliyordu y zmeyi g lleri g r nce dayanamad dald bir tanesinin i ine B y k olan paras zl k ve yaln zl k ve l m koktu sonra ki bu koku birbirine ok yak r Kom um sabah uyand nda g remedi ev arkada n hi bir yerde i im var ak am arar m dedi kendi kendine Kom um kaybolan eyleri aramakta pek iyi de ildi mavi dalga k lt r 9

Page 12

Kom umun parma ndaki alt n kelep e duvarlar n p r zl derisini ok arken arada bir ehvetle ba r yordu Ka zaman olmu tu bir kad n n teninde gezinmeyeli elleri Sanki bir cesedin zerinde geziyordu bu el i i d kom umun El yordam yla bir h rka arad bulamad Sonra karanl ktan bir el damarl ve titrek uzatt t ylenmi h rkay Kom umun iki eli birbirine doland enesi uzun zamand r g r meyen iki sevgili gibi kenetlendi Karanl kta iyi g remezdi kom um G zleriyse karayd geceleri buradan bak nca hi g r nmezdi K r m yd Ancak ok iyi koklard Sokak k pekleri gibi koklad uzanan eli Ne kokard bir annenin eli ine ekti kokuyu bir kere daha y z y ll k bir yorgunluk yerle ti omuzlar na Y z y ll k bir a r yla s zlad bacaklar y z y ll k bir fkeyi gizledi dipsiz g lge Neydi bir anay hep h rkay uzatmaya iten Sonra bir adam g r nd koridorun ba nda elinde bir el feneri yolda duran kirli ama rlar n zerinden dikkatlice att sa ad m n Adam n sa ad m giden bir ad md Sonra ks rd adam Adam n ks r k f r gibi geldi kula na Kom umun iki eli birbirine doland enesi y llard r g r meyen iki sevgili gibi kenetlendi birbirine Kom um ok yaln z bir adamd Yaln z oldu unu s ylemek i in bile birine ihtiya duyuyordu insan kom um yaln z oldu unu daha nce hi kimseye s yleyemeyecek kadar yaln zd 10 mavi dalga k lt r

Page 13

Sonra el fenerli adam sol ad m n att sa ad m ndaki zeni bu ad m nda g stermemi ti Adam n sol ad m ka an bir ad md Sonra bir s r ad m att adam ne uzundu koridor Bitmedi Adam gelemedik e i i ac d kom umun Nas l bir yoldu bu durmadan uzayan Ben ne aptal adam m dedi kom um i inden Ev diye upuzun bir koridor alm m kendime kendimi toparlay p bir ad m atamad m u adama do ru Oysa kom umda de ildi su Benim kom um affedici bir adamd Adam n ad mlar yd yanl olan gitmek i in at lan bir ad m nereye kadar ta rd insan Resim Can We Be Friends Qianqian Ye Sonra bir kad n n sil eti belirdi koridorda ad mlar n n sesi yank ya d nen adam n fenerinin yla bir yele gibi g r nd kabar k k v rc k sa lar Kad n hareketsiz duruyordu yerinde Su damlalar bozdu sessizli i slak m yd kad n K zca za uzatsana u h rkay dedi anas na kom um Centilmen bir adamd Anas k secek oldu titrek elleri daha bir titredi Karanl k so uk olur al k z m dedi anas uzun koridora At yeleli k z uzand ald h rkay H rka nas l kokuyordu kirli miydi temiz miydi diye d nd kom um Sahi en son ne zaman giymi ti u h rkay Babaannesi geldi akl na oda evin upuzun koridorunda bir a a bir yukar y r yordu imdi Ka ya ndayd Belki alt belki yedi belki on yedi Hen z ya amad miras kalan bir mutsuzluk vard omuzlar nda Ana babas n n ba r lar geliyordu mutfaktan Babas n n elinde bir el feneri yetmiyor k g remiyorum i te kad n diye ba r yordu Anas n n elleri titrekti lambadaki k gibi g zleri puslu Huzursuzluk so uk olur al giy ocu um demi ti babaannesi Yok b yle olmaz sa malad n yine d ar s so uk olur demi ti belki de Ge mi g n an msayamad G rsel Referans Argo J Art for Awkward and Lonely People An Interview with Qianqian Ye 2018 cited 2020 Nov 14 https forthmagazine com visual art 2018 03 art for awkward lonely people an interview with qianqian ye mavi dalga k lt r 11

Page 14

Biraz k olsayd dedi i inden kom um biraz k olsayd b yle olmazd belki de Sonra ne olduysa kom um lecek oldu bir anda y z y ll k bir mutsuzluk bir damla g zya olup slatt yana n Ke ke vermeseydim u h rkay dedi i inden kom um Daha ge memi ti kendi mesi ka y ld r yordu bilemedi Sonra at yeleli k zla bulu tu g zleri anas n n bak lar n g r r gibi oldu Miras kalan bir mutsuzluk vard k zla aralar nda y llar nce bir ba ka adam n yana n slatm bir damla ya daha d t sa g z nden Sonra sonsuz koridorun ucunda fenerli adam arad g zleri fenerin n solmu g r nce tutmaz oldu ayaklar Kom um dayanamad kt dizlerinin zerine Ka zamand r ko uyordu hayaletlerin pe inden Bir ad m olsun ilerleyememi ti de stelik E er karanl kta her iki noktan n aras na bir sonsuzluk s masayd ko ard m kom umun yan na Kom um dayanamad uzand yere boylu boyunca E er karanl n i inde sakl olmasayd her koku kom um evinde yaln z ba na oldu unu anlard Y zler ve kokular kar t birbirine Biraz k olsayd dedi i inden kom um biraz k olsayd b yle olmazd belki de 12 mavi dalga k lt r

Page 15

EYES WIDE SHUT ROZER N DEN Z G LMEZ Kap lar bence hayat m zda olan eylerden ok di er ihtimaller b t n n temsil ediyor Kap lar g nl k hayat m zda genelde kapal dururlar ve o unun e it e it kilidi vard r En zenginimizin cebinde olsa olsa be tane anahtar vard r yani a abilece imiz kap lar olduk a s n rl d r ki a abildiklerimiz arkas n bildiklerimizdir Oysa ya bilmediklerimiz Se imler yapt m z san r z ama o se imler yine se ilmi olandan tercih etmektir Aynalar da bence ba ka ihtimallerdeki bizlere a lan kap lard r ve bu sebeple ok ilgi ekicilerdir Ben de kap y ba ka ihtimallere a lan bir ihtimal olarak d nd m O ihtimalleri ben kafamda yaratm olsam ve b y k ihtimalle ger ek olamayacak olsalar bile Kap y a c mlesi akl ma Eyes Wide Shut filminden ba ka bir film getiremezdi herhalde Stanley Kubrick in son filmi olarak da bilinen film Arthur Schnitzler in ayn adl eserinden yola karak ekiliyor Film i inde bo ulabilece imiz kadar detaya sahip oldu u i in ben sadece kap kavram n ilgilendirebilecek k s mlar n ele alaca m Filmde yer alan ba ka ihtimallere a lma durumundan bahsetmeden nce filmi k saca bir zetleyeyim Aynalar n g kku a n n ve kap lar n daha usta ca kullan ld ba ka bir film yoktur san r m Aynalar ba ka d nyalara a lan kap lard r ve zihin kontrol n n bir g stergesidir Bu sebeple kendimizi s rekli Alice i aynalarda yans mas n izlerken buluyoruz nk Alice zihni kontrol alt nda bulunan bir kad n t pk ehirde ya ayan di er insanlar gibi Kubrick in filmin zaman olarak y lba n se mesi de bu sebeptendir Her mekana g kku a n n renklerini bu sayede ili tirebilmi tir Kubrick Bill in ofisindeki evlerindeki gittikleri partideki y lba a a lar n g kku a n n renkleriyle ldamas bu zihin kontrol n yans tabilmek amac ylad r Hatta Bill in kost m n ald d kkan n ad bile Rainbow dur Alice ismi bile Alice Harikalar Diyar nda ya yap lan bir g ndermedir ayn zamanda Alice aynan n arkas nda saklad uyu turucuyla kendini uyu turmakta ve bir nevi harikalar diyar na ge i yapmaktad r Karakterimiz de kitaptaki Alice gibi hayat ndan s k lm ve aynan n arkas ndaki di er d nyaya varmaya meyilli S k s k r yalar g r yor ve bu r yalar n ger ekten ya an p ya anmad n kafas nda tartam yor Kendi hayal d nyas nda ya yor gibi Hatta Bill ile Alice sevi irlerken bile Alice aynaya bakmakta Kendine d ar dan bak yor mavi dalga k lt r 13 35

Page 16

Eski arkada Nick Bill e kendisinin g z ba l bir bi imde piyano ald olduk a s rad olaylar n d nd bir partiden bahsediyor Parolas n n Fidelio oldu unu s yl yor adresini veriyor kost m ve maskeyle gidilece ini s yl yor fakat kesinlikle gelmemesi gerekti ini s yl yor Bill kost m almak zere Rainbow ma azas n yolunu tutuyor kost m n al yor ve partiye var yor Partideki insanlar art k zihinleri kontrol edilen insanlar de il zihin kontrol eden insanlar Bu partide g kku a ndan eser yok hatta partiden sonraki mekanlarda da nk Bill art k uyan a ge mekte Bill partiye vard an adeta t m filmdeki en etkileyici sahne ya anmaya ba l yor Arkadaki tersten alan ayin m zi i e li inde y z maskeli kad nlar yava a soyunuyor ve birbirlerini maske zerinden pmeye ba l yorlar Bu ayini izleyen siyah pelerinli y z maskeli insanlar izleyiciyi ger ekten a rt yor Bill partiyi gezdik e bu partideki sapk n davran lar g zlemliyor Bu s rada gizemli kad nlardan biri onu gitmesi konusunda uyar yor fakat ge kal yor nk Bill in oraya ait olmad anla lm oluyor Bill in maskesini karmas ve kim oldu unu s ylemesini istiyorlar ve cezas n vereceklerini s yl yorlar Tam o s rada ortaya kan ayn gizemli kad n kendini feda ediyor ve cezay stleniyor Bill e g zlerinin zerinde oldu unu s yl yorlar Son olarak kap n n filmde ok g zel bir bi imde kulland sahneye gelmek istiyorum Bu ayinden sonra Bill eve geldi inde uzun uzun kap n n n nde duruyor burada fark na varmam z gereken bir ey var Kap dan ayr l p koridora ilerledi inde Bill in ceketinin zerinde g z beliriyor Her eyi g ren g z Filmin ad G zler Tamamen Kapal Belki de n m zdeki se ilmi olan t m kap lar a kt r ama g zlerimiz kapal d r G zlerimizi a aca m z yer g kku a n n bitti i yerdir belki de Foto raf Muzaffer Kal Pinterest https pin it 3WMxZPh 35 14 mavi dalga k lt r

Page 17

Bir eseri neden retirsin Vivian Maier i in bu c mleyi bence u ekilde kurmal y z Bir eseri sadece retirsin retirsin John Maloof ad nda bir gen 2000 li y llarda a k art rmadan i inde foto raf negatifleri olan bir kutu sat n al yor Kutunun i indeki birka foto raf tab ettikten sonra yle etkileniyor ki kolideki b t n filmleri y k yor ve bunlar ba ka insanlar n da g rebilmesi i in foto ra ar internet zerinden payla yor Bekledi inden ok daha fazla be eni gelince bu foto ra ar eken insan merak ediyor ve foto ra ar n arkas ndaki ismi Vivian Maier internette aratt nda kar s na hi bir ey km yor Bu kadar be enilen foto ra ar eken biri internette arat ld nda hakk nda hi bir ey kmamas ona ok garip geliyor ve ara t rmaya ba l yor Bu ara t rmalar n n da yer ald herkesin izlemesini tavsiye etti im Finding Vivian Maier ad nda biyografik bir belgesel ekiyor Vivian Maier 1950 lerden 1990 lara dek Chicago da ya ayan ve ge imini dad l k yaparak sa layan bir han mefendi Onu u an tan mam z sa layan zelli i ise foto raf ekmek i in d nyaya gelmi esine ya amas Hayat n n neredeyse her an nda gayesi foto raf ekmek olan birinden bahsediyoruz Ancak ekti i foto ra ar b rak n ba kas na g stermeyi kendisi bile bakmam mavi dalga k lt r 15

Page 18

Vivian Maier in eser retiminin yorumunu Bir eseri sadece retirsin diye yapm t m Zaten bakmaya kalksa kim bilir ka y l s rer nk u an bilinen binlerce foto raf negatifi var kendisinin Foto raf ekmeye kendini ne kadar adad n birka rnekle anlatmak gerekirse Bir g n Vivian Maier bakt ocuklardan biriyle dola rken ocu a araba arp yor Vivian Maier ise gidip sadece kazan n oldu u yeri ve ocu un ac halde yerde k vran n foto rafl yor Kazaya m dahale etmeyip ocu a yard mc olmamas sebebiyle kovulaca n bildi i halde bunu yap yor ve tabii ki kovuluyor Bir d nem ailesinden bir miras kal yor Bu miras n her kuru unu d nyay gezmek ve oralar foto raflamak i in harc yor ve bence i in gizemli k sm ekti i bu foto raflar hatta onun i in nemli olan her eyi istiflemesi ve kimseyi bunlar n yan na yakla t rmamas Bir d nem ekti i birka foto raf annesinin memleketindeki bir foto raf ya kartpostallara basmas i in g ndermesi d nda foto raflar n kimseyle payla mam A k as yenilen yeme in bile sosyal medya zerinden payla ld bir d nemde ya ayan birisi olarak buna anlam veremedim Vivien Maire in sadece retmesini sa layan motivasyonu neydi Neden kendisinin bile sonucunu g remedi i eyleri retmek istedi Bu foto raflar neden ekti Bu sorular Vivien Maier i tan d mdan beri akl mdan km yor Benim anlatmak istediklerimin e er ba arabildiysem ok daha geni ve gizemli bir hikayesi oldu unu vurgulamak isterim Ya am hikayesini ve foto raflar n bu k sa yaz m okuyan herkesin incelemesi beni ok mutlu eder 16 mavi dalga k lt r

Page 19

LK T RK ECE TEK EN Y llarca dilden d meyen ark lar n yarat c s Yeni T rk beslendi i kaynaklarla g lenerek b y m ve geldi i noktada g r l g r l akan bir nehir olmu tur yle bir nehir ki ayn nehirden kana kana i ti iniz su asla bir sonrakiyle ayn lezzeti vermeyecektir Bana Yeni T rk m zi i en ok umut hissettirir T rk leri A l yor hep y rekler denizlere dedi inde masmavi bir g ky z ayd nlan r i imde ve d nyay g zelli in kurtaraca na inan r m Bir ok ark lar nda i lenen ana temad r nk umut yle ya Cansever in kaleminden seslenir ve derler ki Nedensiz bir ocuk a lamas bile ok sonraki bir g l n ba lang c d r Yeni T rk den yolu ge mi olanlar T rk ve D nya iirlerinden tarihin seyrinden yudum yudum i mi yery z nde bir insan ne ac ekerse y re inde hangi umut ye erirse hissetmi tir yle ki T rk m zi ine sanat na derin iz b rakm ve b rakmakta olan Yeni T rk y kurulu unun 40 y l nda anlamay ve anlatmay insan n y re ine serpilen t m ark lara bor bilirim Yazar elim upuzun bir iir S yler dilim i li bir t rk Kal rsa bir soru kal r benden G kte y ld zd r o toprakta g m mavi m dalga k lt r 35 17

Page 20

BA KA T RL B R EY BEN M STED M Yeni T rk n n yepyeni ve e siz bir m Grup niversite y llar nda Ankara da yezik yaratmas na tan kl k edece imiz yol ermeye ve i ekler a maya devam culuk bundan yakla k 50 y l ncesine etmi tir Hatta ad tam da bu y llarda g t r yor bizi Derya K ro lu ve Selim olu mu tur air ve yazar Ya ar Mira n Atakan Ankara Fen Lisesinde lkede kard bir gazeteden al r ad n Yeni enstr man bulman n almaktan daha T rk Ya ar Mira gazete devam etmezor oldu u g nlerde bir lise m zik gru se de notalarda ad n n ya amas n hebu kuruyor Ve bu grup nce bir ocuk yecanla takip etmi tir grubun st dyoluk sonra gen lik sonraysa zamanlar ya evirdi i evlerinde Esasen ev Selim a an bir m zik maceras na d n yor Atakan ve e i Zerrin Ya ar n evidir Zerrin Grubun g ncel vokalisti olan k v rc k Ya ar niversite y llar nda gruba kat luzun beyaz sa lar yla yerinde durama m ve grubun vokalisti olmu tur T p fayan enerjisini bug n yediden yetmik ltesinde okumakta olan Selim Zerrin e binlercesinin diline dolanan ark lara ifti ve ODT de okuyan Derya 1979 da veren Derya K ro lu o d nemde gru ilk alb mlerini karm t r Bu day n T rbun bateristi g revinde Selim Atakan k s O y llar beraberinde ac l enlikli ise aralar nda nispeten daha teknik bil g nler getirmi ve evlerinden kalabal k giye sahip ve grubun genelinde etkisi eksik olmam t r Baz zamanlar ye sahakim bir konumda Besteler Selim Ata y lar onun zerine km gruptan daha kan dan s zler ise Can Y cel Naz m Hik nice onlarcas n n yolu ge mi bir sesi met Murathan Mungan Edip Cansever bir m zi i Ankara r zgar na tak l kalLale M ld r Pablo Neruda Ya ar Mira m t r yle ya silinmeyecek izlerdendir Orhan Veli Y lmaz Erdo an ve daha ni m zik Kim bilir o evin duvarlar nda ne cesinden olu tu undan Yeni T rk ar melodiler ne kahkahalar ne korkular ne k lar edebi bir antoloji niteli inde dahi hevesler as l kalm t r Gen lik damarsay labilir Dolay s yla dinleyene estetik lar ndan heves ve sevin akan y llar onve m zik hazz n n yan nda edebi bir lar beslemi dolu dolu ark lara birlikte len de verir imza atm lard r lk alb mlerini amat r denilebilecek ko ullarda haz rlam ard s ra gelen konserlerle yava yava zihin Vira vira demir ald d nya lere kaz nmaya ba lam lard r A lm hayalleri r zgarlara 1981 y l nda Zerrin Ya ar n ngiltere den Vira vira dalgaland d nya burs almas yla ift ngiltere ye ta nm Terk edip halatlar limanlarda ve Seli l m Atakan n T rkiye ye geldi i zamanlar haricinde Yeni T rk pasifle mi tir Daha sonra bir d nem grup vokalsiz kalm ve film m zikleri besteler retmi tir 18 35 mavi dalga k lt r

Page 21

Hayat yeniler bizleri Ge se de yolumuz bozk rlardan Denizlere kar sokaklar 1983 y l nda Akdeniz Akdeniz alb m yle k yapan grup air Murathan Mungan la y llar boyu s recek yle ki 2020 y l nda dahi yeni bir Murathan Mungan Yeni T rk ark s km t r bir ortakl a girmi tir ember stersen Hi Ba lamas n D nmek Maskeli Balo F rt na G Yollar A k Yeniden Telli Telli Olmasa Mektubun gibi m thi ark lar bu d nemden itibaren Murathan Mungan s zleri ve Derya K ro lu besteleriyle dinleyenlere ula maya ba lam t r Derya K ro lu nun G nl buODT mimarl k fak l lutlu olanlar tesinden tan t MeTanr m esirral zbek le evlili i de grubun en bilinen ar geme onlark lar na ortam haz r dan milam t r Mimar ve air di Meral zbek A elya Ye ilmi ik Haydi Gel Resim R zgar G nebakan Karanfil gibi pek ok ark n n y re e dokunan b y l s zlerini yazm t r yle suskun mahzun y lg n yaln z durma diye seslenir Haydi Gel de ve davet eder Haydi el ele dalga dalga Zerrin Selim Atakan iftinin bo anmas ve daha sonraki y llarda gruptan ayr lmas yla grubu ge mi ten ta en ba ndan bug ne ta yan tek yesi Derya K ro lu kalm t r Ama izgisinden kmayarak yaratmaya ve bu g r l g r l akan kaynakla binlercesinin susuzlu unu dindirmeye devam etmi tir Rum ezgilerinden erkez t rk lerine var ncaya dek bir ok k lt r harmanlayarak ger ek bir Anadolu m zi i yaratan Yeni T rk edebiyattan k ymetli pek ok par ay da b nyesinde bir araya getirmi tir Ortaya yle bir harman yle bir len km t r ki Yeni T rk art k ah s isimlerinin tesinde bamba ka bir olu um haline gelmi tir 40 y l boyunca aktif kalm ve ne sahnelerden ne de yeni bestelerden mahrum b rakm t r dinleyicisini yle ki halihaz rda konserlerinde ku a a hitap edebilir niteliktedir ve Yeni T rk y hi tan mayanlar bile m zi inden mutlaka belki fark nda bile olmadan tatm t r Kim bilir belki Mamak a sonbahar geli i tak lm t r bir defa dillerine yahut hayat n Maskeli Balo su ya da Ya murun Elleri nk onlar bize bir masal anlatt lar i inde denizle bal klar ya murla kar g ne le ay ekerle bal olan A k Yeniden le i imizi k p r k p r eden Destina yla bam telimize basan mit ederim ki bundan y llar sonras nda da Yeni T rk dillerde kals n ve g nebakan d lerimiz ya mur sesiyle o als n imdi ve sonra ne zaman kar ya sa Y z m g nl m ocuklu um buz tutar Sevmek bir halk sevmekse A k o zaman sevmektir mavi dalga k lt r 35 19

Page 22

Page 23

Page 24

Page 25

Page 26

Page 27

Page 28

Page 29

HEK M DO RU S Z S YLEYEND R Zehra Nur K l Mutantan l klar haber sitelerinde Bir bin olmu pire deve Herkes hakl bilhassa en haks z Fanusa hapsolmu hayatlar m zda Karlar bile kar yery z ne d meye Ayn terane binlerce y ld r dillerde Orhun Yaz tlar ndan Kutadgu Bilig e Sorula gelmi Bu gidi nereye El cevap Ad m ad m k yamete As rlard r tekrarlanan kehanet Eski gen lerden zamaneye b y k medet K yameti a ran n nefsinde umut yok Filhakika m him de il as rlar ve s fatlar Esas mesele insanlar nsanlar ve hapishaneler Yek di erini hapseden nedenler Merhametsizlik Katletmek tebess mleri Ve a a lamak ac lar Yetkilendirmek kendi kendini K smak kesenin a z n Bilmeden Rabbinin artlar n ehitten esirgemek erbetini mavi dalga k lt r 27

Page 30

Ya ayan l ler aras nda Hi ya amadan lm ler Sokaklarda dola an kelimeler Sa lar m n aras nda k k adamlar Umutsuzluk maskeleri da t yor Gelece in esas katilleri nsandan st nm gibi hayvan efkati Zan ve sihirbaz kutusu Tav an gizleyen ayna Dolu kutuyu bo g sterme b y s D zenbaz n kl g sterisi Nazar dikkati y nlendirmek t m i i D zenbazlara ra men merhamet hayatta 28 mavi dalga k lt r

Page 31

STALKER SEL M RECA Andrei Tarkovsky e siz ve kendine has sinema anlat m ile genellikle ana ak m izleyici kitlesine ok hitap etmese de o u sinefil ve y netmen taraf ndan ok a takdir g ren bir isim Genellikle poetik sinema olarak kabul edilen tarzda filmler eken Tarkovsky bu anlat m izleyiciyi kendisine hayran b rakan sinematografisiyle ve m zikleriyle zenginle tirmekte ve izleyicilerine e siz bir deneyim sunmakta Filmlerinin sinematografisinin ve ayr ca m ziklerinin iyi olmas nda k kken Rusya Federasyonu Devlet Gerasimov Sinematografi Enstit s nde sayg n y netmen Mikhail Romm un rencisi olmas ve bu rencilik y llar ncesinde m zik e itimi almas sebep olarak g sterilebilir Stalker Tarkovsky nin ve sinemas n n b t n bu g zel zelliklerinin adeta harmanland bir ba yap t Bu konu ok a tart maya a k olsa da genel olarak Tarkovsky nin en iyi filmi olarak kabul edilebilecek bu film Tarkovsky filmografisinin son zamanlar nda 1979 y l nda ekilmi tir ve 7 filmlik filmografinin 5 filmidir mavi dalga k lt r 35 29

Page 32

Page 33

Filmdeki ana karakterlerin ismi veya hikayesi yoktur sadece meslekleri n plana kar Bana kal rsa bunun sebebi karakterlerin mesleklerini n plana kararak asl nda bir insanda bulunan temel de erleri simgelemektir Bu de erler iz s r c i in inan yazar i in sanat ve bilim insan i in ak l olarak simgelenebilir B lge ve en derindeki dilekler ana karakterler yani bu temel de erler zerinden incelenir Bu da E er en derindeki dile inizi ger ekle tirme f rsat n z olsayd bu ne olurdu ve bunu ger ekten ister miydiniz sorusunun farkl bak a lar yla ve temellerle ele al nmas n sa lar Ayn zamanda meslekler zerinden olu turulan bu temellendirme bu temellerin farkl l ve kendi i inde at malar film boyunca g r len diyaloglarda ya an lan olaylarda ve bu olaylara verilen tepkilerde tekrar tekrar ortaya kar Bu sebeple Stalker n ok a okumaya de er farkl yoruma a k felsefi yo unlu u a r roman tad nda bir film oldu u s ylenebilir Filmin bir di er harika k sm n n ise sinematografisi oldu unu d n yorum Stalker atmosferiyle hala akl mda kalabilen ve izlerseniz sizin de uzun s re akl n zdan kmayaca n d nd m bir film Stalker bu zelli ini o unlukla sinematografisine bor lu Film B lge nin d nda kalan bir kasabada ba l yor ve bu sahneler sar siyah beyaz olarak ekilmi Bu renk kullan m kasabay o kadar depresif ve rahats z edici k l yor ki karakterler B lge ye yani kurtar lm l a ula maya al rken onlar gibi siz de bir an nce kasabadan kurtulmak ve B lge ye ula mak istiyorsunuz Daha sonra ani bir kes geliyor ve B lge ye ula yorsunuz Tam o s rada sar siyah beyaz renk paleti kayboluyor normale d n yor Karakterleri ve onlarla beraber sizi olabildi ince ye il do al renkli bir alan kar l yor kendinizi tamamen farkl topik bir alanda buluyorsunuz Sessiz huzur verici Tarkovsky b t n bu duygular seyirciye sinematografisi yard m yla olu turdu u atmosferi sayesinde bu kadar kusursuz verebiliyor Lars von Trier den Nuri Bilge Ceylan a kadar o u y netmeni etkileyen hem ekili hikayesiyle hem de benli iyle ad ndan sinema var olduk a s z ettirmeye devam edecek olan ve o u d nyan n en iyi filmleri listelerinde kendine st basamaklarda yer bulan bu poetik filmi her sinemaseverin en az bir kere izlemesini ve m mk n olursa zerine okuma yapmas n iddetle tavsiye ediyorum mavi dalga k lt r 31

Page 34

Page 35

Page 36

Page 37

Page 38

Page 39

Ayd nlanma a n n Karanl k Dahisi Zeynep Yaral Michelangelo Merisi Da Caravaggio d hi bir ressam kibirli bir katil Barok d nemi resmin nc lerinden Caravaggio d neminin kurallar n zel hayat nda iddetle resimlerinde ise kulland k ve g lge oyunlar yla yaratt kompozisyonlarla y kar Caravaggio 1571 y l nda Milano da do ar ok erken ya ta babas d hil ailesinin b y k bir k sm n kara vebadan dolay kaybeder K k ya ta ya an lan bu kay plar n sanat ndaki karanl n nedenlerinden biri oldu u s ylenir Annesinin de deste iyle resimle ilgilenmeye ba layan Caravaggio bilinmeyen bir nedenle Roma ya gider Roma o zamanlarda din adamlar ve katedral taraf ndan y netiliyor sanat d hil her eye y n veriyordu Tanr lar n azizlerin mitolojik olay ve karakterlerin zarafet ve ihti am i inde g sterildi i bir zaman Caravaggio ise bu zamanda kendi karanl ile kendi ideal tanr lar n yarat r Roma daki ilk y llar nda resim yetene ini ilerletti i kadar sokaklardaki nam n da ilerletir Caravaggio Sloganlar mitsiz ve korkusuz olan Bravi ad nda bir etede bulundu u biliniyor Sokaklarda boy g sterip kiliseye kar gelen eylemlerde bulunur kavga ederlerdi Caravaggio bu zamanlarda k k su lardan dolay hapishaneye girer Sokak hayat na de yapt Hilek rlar tablosu ile olur mavi dalga k lt r 37 35

Page 40

Caravaggio nun Hilek rlar tablosunda y z bize d n k kart tutan ki i giyimi ve duru u ile varl kl oldu unu s yl yor bize Di er iki ki i ise eserin ad n koydurtan hilek rlar Varl kl n n y z ndeki rahatl k ve safl k aldat lmak zere oldu unu g sterirken kar s ndaki ki ide dikkatli ve gergin bir ruh hali g r l r Bu iki z t ruh halinin h kim oldu u tabloda dikkatle bak ld nda ikisinin de ayn ki i oldu u anla l r Tablo saf bir ki inin kumar masas nda eninde sonunda hilek ra d n ece ini g sterir Caravaggio Kardinal Francesco Del Monte nin ilgisini bu tabloyla ekerek ressam n dehas n anlamas n sa lar Sanat Kardinal in saray nda ressam olarak i e ba lar Eskiz kullanmadan al an sanat belli bir hedefle resim yaparken resmin yar s nda konusunu de i tirip eserin devam n farkl bir konu ile tamamlayabiliyordu Giorgione den kompozisyon Leonardo dan insan formunu modellemeyi renmi ti Baz resimlerde Michelangelo Buonarroti ye g nderme yapt g r l r Caravaggio eserlerinde an n dinamikli ini yans tmadaki ba ar s n bakan ki iyi eserin i ine davet eden k ve g lge oyunlar takip eder Emmaus ta Yemek e Aziz Peter in arm ha Gerili i ne bakarken kendimizi mek n n ve olay n bir par as gibi hissederiz 38 35 mavi dalga k lt r

Page 41

Roma da ressam n k ve g lge kullan m ndaki ustal n n yan nda yaratt kompozisyonlar da dikkat ekiyordu Do all a ve ger e e nem veren ressam kilisenin istedi i mavi g klerde kutsall ile s z len bilgeli iyle k sa an azizleri yer ekimine meydan okuyamayan ya lanm ger ek azizlerle de i tiriyordu Resimlerindeki arka planlar meyhaneleri genelevleri g zlemleyerek yap yordu Ya am n buralarda ge iriyordu daha do rusu Resimlerindeki en b y k ele tiriyi ise resimlerindeki fig ranlar resmetmek i in kulland modellerden al yordu Do all a verdi i nemden dolay kutsal fig rleri da n k solgun ve normal izmesinin yan s ra modellerini soylular n ayaktak m diye adland rd klar dilenci hayat kad n gibi ki ilerden se iyordu Kutsall k k d rmekle su lan yordu Bakire nin l m nde Meryem i in bir hayat kad n n Lazarus un Dirili i nde Lazarus i in l bir adam mezar ndan kar p model diye kulland s ylenir Caravaggio resim kariyerinde otoriteyi y kmaya devam etti i kadar sokakta da otoritenin varl n kabul etmiyor k l ta mak yasak olmas na ra men k l la dola p kavga ediyor k k nedenlerden dolay olaylar kar yordu Bir keresinde enginar be enmedi inden garsonla kavga etmi sebep olarak ise sarayda resim yapan bir ressam olmas na ra men garsonun kendisine d k seviyede bir insan gibi davranmas n g stermi tir Say s z kere tutuklanan Caravaggio nun zel hayat ile olan bilgilerin o unun kayna bu tutanaklardan gelir mavi dalga k lt r 39 35

Page 42

Roma daki son zamanlar nda kutsal say lan formlarda yapt de i imlerin fazla g ze batmas yla kiliseyi tamamen kar s na almas sokaklardaki sald rganl n n zapt edilemez bir seviyeye ula mas Caravaggio nun sonunu h zland r r Roma daki sonunu getiren olay ise ikili bir kavgada Caravaggio nun kendine h kim olamay p nl bir ete yesi olan kar taraf ld rmesidir Yarg lan p l m cezas na arpt r lmaktan korkan Caravaggio ilk nce Napoli ye oradan da Malta Adas na ka ar Roma daki ressaml k hreti lkenin d rt bir yan na oldu u gibi Napoli ye de yay l r Sanat orada b y k bir ilgiyle kar lan r Napoli de yapt eserlerde son tablolar ndaki artan iddetin gitgide durgunla t g r l r Belki i inde ya ad yeni halk n nabz n l yordu belki de bir insan ld rm olman n vicdan azab ndayd Napoli de 1 y l kald ktan Caravaggio gibi resim yapmak Caravagisme kal b n olu turduktan sonra Roma da affedilmek zere bir plan yapar ve plan do rultusunda Malta Adas na gider Malta Adas nda Hristiyanl savunma amac nda olan St Jean valyeleri bulunuyordu Caravaggio valyelik 40 35 mavi dalga k lt r unvan al rsa Roma daki Papa n n onun zr n kabul edece ini d n r valyeli in kan soyundan gelmesi gerekse de Romal lar n sanata verdikleri nem sayesinde Caravaggio kendini valye ilan ettirmeyi ba ar r Fakat bu soylu zamanlar iki aydan fazla s rmez Caravaggio nun hayat n olu turan i ki ve kavga valyeler i in yasakt r valyeler ile girdi i bir kavgadan dolay hapishaneye at l p unvan elinden al n r Nas l yapt bilinmese de hapishaneden ka p Napoli ye geri d ner

Page 43

Napoli de ok ge meden l mc l bir sald r ya u rar ld r ld ne y nelik kan haberlerin aksine hayatta kalmay ba arm t r fakat ne pahas na olursa olsun Roma ya d nmeye karar verir Roma ya giden gemiye binmeden nce Papa i in son ba yap t n yapar Davut ve Golyat Herkesin kellesinin pe inde oldu unu bildi i bir zamanda Caravaggio insanlara zahmet vermeden istediklerini onlara verir bu resimde Tevrat ve Eski Ahit te ge en bir olay ele al r Gen cesaretli Davut kar s ndaki korkun dev Golyat yenerek srailo ullar n kurtar r Temelinde hik yesi bu olan tablo Caravaggio nun dokunu lar ile bir ahesere d n r Elinde Golyat n kesilmi ba n tutan Davut un sureti Caravaggio nun gen li i Golyat ise bu resim yap l rkenki Caravaggio nun otoportresidir Gen saf ve masum Caravaggio katil ve ya l Caravaggio yu infaz ediyor Tiksinmi bak larla elindekine bak yor Bu bir ressam n e i benzeri g r lmemi anlat m Vicdan muhasebesi yap lm ve ceza vermi tir K l ta da bir c mle yaz yor humilitas occidit superbiam Al ak g n ll l k gururdan st nd r K l ta da bir c mle yaz yor HUMILITAS OCCIDIT SUPERBIAM Al ak g n ll l k gururdan st nd r mavi dalga k lt r 41 35

Page 44

Roma zlemi ve hi bir yerin onun i in art k g ven vermemesi ile bu ba yap t n da alarak Roma ya giden gemiye biner Fakat ara limanlar n birinde bilinmeyen bir nedenle tutuklan r e yalar n n da i inde bulundu u gemiyi ka r r Gemiye yeti meye al rken kiminin s tma kiminin de suikast dedi i bir nedenden dolay Roma da affedildi ini renemeden l r Karanl k bir ya am n beraberinde getirdi i karanl k ka n lmaz bir l m Devrimci bir yakla ma sahip bu adama ya derin bir hayranl k beslersiniz ya da bu adamdan nefret edersiniz fakat ona asla kay ts z kalamazs n z Kendi d neminde bile kumar i ki cinayet su lar na ra men eserleriyle el st nde tutulan bir insan oldu Otoriteye kar a lan hayat sava gen ya ta l m ne sebep olsa da eserleriyle g n m z n l ms zlerinden olmay ba arm t r Young Sick Bacchus 1593 Incredulity of Saint Thomas 1602 35 42 mavi dalga k lt r

Page 45

Osman Hamdi Bey in d nyas na yolculuk Kaplumba a Terbiyecisi Tanzimat G ZDE TA TEK N D nemi nin yeti tirdi i bir Osmanl ayd n Resim arkeoloji m zecilik sanat e itimi gibi k lt r sanat ya am n n farkl alanlar nda bir mre ancak s d r labilecek zenginlikte ve e itlilikte katk lar yapm bir ki ilik Osman Hamdi Bey in kendisi do u k lt r ne sahip olan bir bilge ve dervi tir Terbiyecisi insanlar n geli imini insanlaBat k lt r n n verdi i yarat c ve sanat r n bu geli imlerine katk da bulunan sa anlay ise Osman Hamdi Bey in ki ili b rl bilge ki ilerin ve sanat n etkisini tas inde farkl bir yer etmi tir Bu iki k lt vir etmektedir r n bir araya gelmesi ile sanat n geli imi ad na att ad mlar hem kendi hayat n Osman Hamdi Bey in ya am na da hem de d nya sanat tarihinde b ve k lt r sanat alan ndaki faay k izler b rakm t r 1906 y l nda Osman Hamdi Bey taraf ndan resmedilen Kap liyetlerine genel bir bak lumba a Terbiyecisi d nya ap nda bir ne sahiptir ve bir ok uzman taraf ndan 30 Aral k 1842 de d nyaya gelen Osyorumlanm t r Do u k lt r nden ge man Hamdi Bey ilk ve orta renimini stanbul da tamamlad Bu y llarda yapleri i erisinde bar nd ran Kaplumba a mavi dalga k lt r 43 35

Page 46

t karakalem desenlerden resme olan ilgisinin bu s ralar ba lad anla lmaktad r 1860 y l nda hukuk ve resim alanlar nda e itim almak i in Paris e g nderilen ilk d rt renciden biri oldu ve Paris te e itimini s rd r rken Gustave Boulanger nin resim derslerini takip etti 1867 Paris D nya Sergisi nin komisy onunda g rev alarak madalya kazand 1868 y l ortalar nda stanbul a d nen Osman Hamdi Bey 1878 y l na kadar e itli devlet memuriyetliklerinde g rev yapt ve bu tarihten sonra kendisini resme adamak zere g revinden istifa etti Memuriyetlik y llar nda 1871 72 y llar nda biri T rk e di eri Frans zca iki tiyatro oyunu yazd Bu oyunlar Osmanl Tiyatrosu ve Frans z Tiyatrosunda sergilendi 1881 y l nda M ze i H mayun un m d rl ne getirildi ve yeni bir m ze gereksiniminin oldu unu g r p Alexander Vallaury ye bir proje haz rlatt Bu m ze de 1891 y l nda hizmete girdi M ze m d rl yaparken Nemrut Da Rodos Tralles Bo azk y Alacah y k gibi e itli arkeolojik kaz lar ba latt ve kaz al malar n n sonu lar na dair e itli kitaplar haz rlad 1882 y l nda Paris G zel Sanatlar Y ksekokulu nu model alan Sanay i Nefise Mektebi nin m d rl ne getirildi Bu okulda resim heykel ve mimarl k zerine e itimler veriliyordu 1887 den l m ne kadar D yun Umumiye dare Meclisi nde Osmanl Devleti nin temsilcisi olarak g re yapt Osman Hamdi Bey Elifba Kul b n n Tarabya da d zenledi i sergilerde Pera da ger ekle tirilen ve stanbul Salonlar olarak bilinen sergilerde eserler ver 35 44 mavi dalga k lt r mi Paris Londra ve Berlin dekiler ba ta olmak zere yurt d ndaki e itli sergilerde ve fuarlarda resimleri yer alm t r Sanat ya am boyunca L gion d Honneur Mecidi ve Osmani ni anlar Avrupa ve Amerika daki niversitelerden fahri doktoral k unvanlar pek ok madalya ve d l ile onurland r lm t r 24 ubat 1910 da Osman Hamdi Bey in vefat b y k bir z nt yle kar lanm ve ok sevdi i Eskihisar da topra a verilmi tir Osman Hamdi Bey in sanat anlay K lt r sanat ve devlet adam olarak tan mlanan Osman Hamdi Bey i in resim sanat ya am boyunca bir tutku olmu tur Paris te hukuk ve resim e itimi alan Osman Hamdi Bey in eserlerine oryantalizm ba ta olmak zere zellikle Paris sanat evrelerinde egemen olan be eni ve e ilimler yans m t r Osman Hamdi Bey in eserlerinde ne kan Oryantalizm Bat n n Do u d nyas n n ya am bi imine inan lar na geleneklerine ve k lt r ne ilgi duymas ile ortaya kan bir imgelem ve tasvir ak m d r Resimde Oryantalizm XVIII y zy lda ba lam t r Avrupal Oryantalistlerin resimlerinde Do u masals ger ekte var olmayan bir diyar gibi ele al nm t r Osman Hamdi Bey in resimlerindeki Do u d nyas ise ger ek do unun bir yans mas d r Osman Hamdi Bey i di er bat l oryantalistlerden ay ran di er y n ise Do u yu d ar dan de il i eriden bizzat bir do u vatanda olarak g zlemleme

Page 47

sidir Onun resimlerinde kimi zaman oryantalist eserlerde anlat m n g l bir gesi olarak ortaya kan iddet erotizm gibi unsurlara yer verilmez Osmanl giysileri i indeki fig rler do ulu bir mekanda do ulu nesnelerle evrelenmi olarak g sterilir Resimlerindeki erkek fig rleri i in o u zaman farkl giysiler i inde poz verdi i kendi foto raflar ndan yararlanm kimi zamanda yak n evresinden insanlar model olarak kullanm t r Sanat n n eserleri aras nda oryantalist sahnelerin yan s ra aile evresinden ki ilerin portreleri Gebze ve Eskihisar dan manzaralar da nemli yer tutar Bir Dervi in e itme m cadelesi Kaplumba a Terbiyecisi 1906 n n 1 May s g n Paris te a lan Salon sergisinde Frans zca ad L homme aux Tortues Kaplumba al Adam sergiye ait kataloglar n birinde ise ngilizce ad Tortoises Kaplumba alar olarak verilen resim Osman Hamdi Bey in u anda Beyo lu ndaki Pera M zesi nde sergilenmekte olan Kaplumba a Terbiyecisi olarak tan nan eseridir Resmin zerinde yer alan 1906 tarihi May s ay ndaki sergiye yeti ebilmesi i in y l n ilk aylar nda tamamlanm olmas gerekti ini d nd r r Sanat bir y l sonra 1907 y l nda ayr nt larda baz farkl l klar i erse de ayn kompozisyonu yans tan daha k k boyutlu bir resim daha yapm t r Osman Hamdi Bey resmin yap l ndan otuz yedi y l nce Ba dat tan ba bas na yazd mektupta Tour de Monde dergisinin eline ge en say s n zevkle okudu unu belirtmi tir Derginin ilgili say s nda svi reli bir diplomat n makalesinde genellikle Koreli oldu u belirtilen kaplumba a terbiyecilerinden bahsedilmektedir Terbiyecilerin k k bir davulla ald klar ritim e li inde kaplumba alara s ra halinde y r meyi al ak bir masan n st nde dizilmeyi rettiklerini anlatan metne bu etkinli i betimleyen bir grav r de e lik eder S z konusu makale ve grav r n Osman Hamdi Bey e esin kayna oldu u yayg n g r lerdendir mavi dalga k lt r 35 45

Page 48

Osman Hamdi nin resimledi i sahne inin sab rl olmaktan ba ka bir aresi de yerdeki ye illikleri yemekte olan kap yoktur Osman Hamdi Bey in arkas nda lumba alar d nceli bir tav rla izleyg rd m z neyin tasvir ettiklerinden en Do ulu giysiler i inde bir erkek fig r birisi de sab rd r Osman Hamdi Bey g r l r Erkek fig r elinde bir ney tut kaplumba alar yani kastetmek istedi i makta s rt nda bir nakkare veya kud m haliyle insanlar e itirken ney ve vurmacinsinden bir vurmal alg vard r ve bir l alg kullanm yine sanat n bir ba pencerenin n nde durmaktad r Meka alan olan m zikten yararlanm t r kan olarak sanat n n resimlerinde s k a Bu da yine Osman Hamdi Bey in sanakar m za kan Bursa Ye il Cami nin st ta olan ilgisini ve toplumun geli imi i in kat odas kullan lm fig r i in de Ossanat n gereklili ine duydu u inanc ifaman Hamdi Bey in kendisi modellik yap de etmektedir Sanat n n Kaplumba a m t r Terbiyecisi eserinin neyi ifade etti i ile Resimdeki kaplumba alar insan tem ilgili bir ok uzman taraf ndan e itli desil etmektedir Do u dinlerinde ve Do u erlendirmeler yap lmakla birlikte genel mitolojilerinde kaplumba a genellikle olarak hakim olan g r bu ekildedir d nyan n ya da evrenin varolu u ile ili kilendirilir Bir inan a g re D nya bir kaplumba an n s rt nda olu mu tur ve bu kaplumba an n ayaklar d rt elementi temsil etmektedir D rt elementin ortak noktas nda yani kaplumba an n s rt nda ise D nya yer almaktad r Osman Hamdi Bey in kendini izdi i eserinde kendisini turuncu renkli i lemeli bir elbiseyle resmetmi tir Turuncu renk G ne i iyile tirmeyi ve ya am temsil eder Bu renk ayn zamanda ya lanarak a a taki ya amlar n n sonuna gelen yapraklar n rengi olarak da yorumlan r Osman Hamdi Bey in bu tablosu pek ok uzman taraf ndan geri kalm bir toplumu e itmeye al an bir ayd n n yorgun h lini anlatt eklinde yorumlanm t r Osman Hamdi nin belini hafif e ne k rmas ndan ve ba n ne e mesinden olgunlu u n ndeki kaplumba alar ile ilgilendi i ancak yorgun oldu u kar labilir Kaplumba alar kolay renen varl klar de illerdir Dolay s yla kaplumba alar e itmek isteyen bir ki 35 46 mavi dalga k lt r

Page 49

Edebiyat ve Bula c Hastal klar Salg n Edebiyat Zemininde Miray Emran nsanl k tarihinin ba lang c ndan bug ne bir ok hastal kla kar kar ya kalm ve pek ok y nden etkilenmi tir Bu etkileni d nem d nem yaz lan edebi metinlere de yans m ve salg n edebiyat da diyebilece imiz bir kavram olu mu tur te bu yaz da sizlere salg n edebiyat ndan ge mi ten g n m ze ge irdi i a amalardan ve bu edebiyat n sembolist bir tarzda yaz lm rne i olan Albert Camus un Veba adl roman ndan bahsedece im nsanlar n hastal kla m cadelesi bilinen en eski metinlerden olan destanlarda ve Antik a metinlerinde kendine yer edinmi tir Bilimin olmad o zamanlarda hastal klar tanr n n bir cezas olarak alg lanm ve t bb n kurucusu olan Hipokrat zaman nda bile kendisi taraf ndan tanr dan ge len bir gazap olarak nitelendirilmi tir En bilindik ve nemli olan antik a metinlerinden lyada da ve Oedipus trajedisinde hastal klar n insanlar n ya amlar zerine etkilerini ve insanlar taraf ndan alg lan bi imlerini g rebiliriz Antik a sonras ise dinlerin de ortaya k yla tanr n n gazab n n ancak g nahk r insanlara kar olaca ve bu nedenle hastal kl ki ilerin g nahk r kimseler oldu u d ncesi olu maya ba lam b ylece hasta ki iler toplum taraf ndan g nahlar olarak damgalanm ve d lanm t 14 y zy la gelindi inde Avrupa tarihini her y nden etkileyen ve n fusunun te birinin l m ne neden olan kara l m olarak da bilinen veba salg n belki de insanl k tarihinin en bilinen ve en ok kayba yol a an mavi dalga k lt r 35 47

Page 50

salg nlar ndan biri olmu tur Avrupal lar her y nden etkileyen bu salg n her eyi oldu u gibi kendi d neminin ve kendinden sonraki d nemlerin bir ok edebi metnini de etkilemi tir Veba konulu bir ok metin olsa da en ok bilineni hi ku kusuz Albert Camus un Veba s d r Ger ek veba salg n ndan y llar sonra 1947 y l nda yaz lm olan bu romanda Camus Cezayir in Oran ehrinde tam tarih bilinmese de 1940 l y llarda ortaya kan veba salg n n ve bu salg n n insanlar zerinde yaratt fiziksel ve duygusal de i imleri anlatmaktad r Bu romanda veba salg n lmeye ba layan fareler ile fark edilmeye ba lam fakat uzun bir s re insanlar taraf ndan umursanmam gitgide artan insan l mleri sonucu ehir on bir ayl k karantinaya al nm t r Uzun s ren bu karantina boyunca insanlar n duydu u korku endi e ve panik gitgide artm t r G n m zde de koronavir s karantinas boyunca insanlar n ya ad ve hissettikleri bu romanda anlat lanlardan ok farkl olmasa gerek Camus un bu roman olaylar n ger ek i bir bi imde anlat lmas yla nat ralist nat ralist oldu u kadar da sembolist bir romand r Bu roman veba salg n nedeniyle karantina alt na al nm bir ehirde ya an lanlar anlat yor olarak g r nse de asl nda roman n yaz ld d nemlerde Nazi istilas alt ndaki Fransa y ve Frans zlar n de i en ya amlar n sembolize etmektedir Frans zlar n Alman askerlerine Kara Veba deyi i bu roman n yaz l na ilham olmu ve bu i gal Camus taraf ndan aniden ba layan ve h zla yay lan bir veba salg n na benzetilmi tir T pk veba salg n gibi roman n ge ti i zaman ve mek n da Camus un sembolizminden pay n alm t r Ceza 35 48 mavi dalga k lt r yir in Oran ehri asl nda 14 yy daki veba salg n ndan etkilenmemi tir Camus burada Frans z s m rgesi alt ndaki Cezayir i zellikle se mi ve s m rgeci Frans zlar n Cezayirlilere kar uygulad yay lmac i gale dikkat ekmeye al m t r Zira Camus Alman i gali gibi d nyadaki t m yay lmac i gallere kar km ve Frans zlara kar s m rge alt nda b y k i kence ve katliamlara maruz kalan Cezayirlileri desteklemi tir Bu nedenle de bu roman yay nland d nemde bir ok Frans z n tepkisini ekmi tir Cezayir in mek n olarak se ilmesinde yazar n hayat n n b y k bir b l m n n bu lkede ge mi olmas da phesiz etkili olmu tur Veban n Fransa n n i galini sembolize etmesi sadece Alman askerlerine verilen addan gelmekte de il hi ku kusuz Kitab n her b l m nde Camus un sembolleri devam etmekte rne in salg n boyunca karantinaya al nan ehirde insanlar n ya ad klar i gal boyunca Frans zlar n ya ad klar na epey benzemekte Bunlara birka rnek vermek istersek veba salg n n ortaya kmas yla kamuoyunda meydana gelen a k nl k ve onu takip eden panik hali yiyecek ve petrol n karneye ba lanmas elektriklerin s k s k kesilmesi ve ehirde trafi in azalmas veba salg n na kar Direni hareketi veba kurbanlar n n a k mezarlara toplu g m lmeleri vebadan kurtulu umudunun gittik e artmas ve bulunan etkili bir serumla nlenmesi sonucunda duyulan sevin te bu rneklerin hepsi Almanlar n Fransa y i gali s ras nda halk n ya ad klar n a r t rmaktad r Camus un sembollerinden biri de yukar daki rneklerin i inde ge mekte olan vebaya kar direni hareketidir T pk i gal sonras gibi veba salg n n n ba lamas sonras insanlar b y k korku ve pani e

Page 51

kap lm nceleri bunu kabullenerek tanr dan gelen bir ceza oldu unu d nm ve bu salg na boyun e mi lerdir Daha sonralar toplumda gitgide artmaya ba layan l mler salg na i gale kar d nceleri de i tirmi ve nce bireysel isyanlar daha sonralar toplumsal dayan ma ile bu i gale ba kald r ba lam t r Bu da Camus un Ba kald r yorum yleyse var z felsefi g r n destekler nitelikte Felsefi g r n n de etkisiyle Camus veba salg n na kar toplu ba kald r ve direnme ile birlikte iyile tirici serumun bulunmas n n bu salg n n sona erdirecek ey olarak g rm t r T pk bir salg n hastal ktan kurtulmak gibi i galin de bast r lmas n hatta insan n varolu s rr na ermesini bile silkinip ba kald rma yoluyla ula labilece ini savunmu tur imdiye kadar veba roman ndan ge mi e y nelik sembolize ettiklerinden bahsettik Peki ya g n m z ko ullar ve ya ad m z pandemi d nemi hakk nda bu romanda neler bulabiliriz Hi ku kusuz Camus bu roman yazarken d nyan n b yle bir d nemden ge ece ini bilemezdi fakat yazd klar n y llar sonra neredeyse ya amakta olan okuyucular kitaplar nda kendi hayatlar n buluyorlar te bu nedenle olmal ki t m d nyay etkisine alt na alan pandemi sonras bu kitab n sat lar ge en y la g re kat artm durumda Bilindi i gibi veba bula c oldu u kadar l mc l bir hastal kt r Romanda insanlar veba ile ve dolay s yla l m tehdidiyle kar kar ya kald klar nda t m g ndelik ya amlar bir anda de i mi l m yava yava t m ehri ele ge irmeye ba larken ka abilecekleri tek yer veba bulana dek kendi bedenleri olmu tur B ylelikle l m tehdidi insanlar n l m kar s nda ne kadar aciz ve aresiz oldu unu g stermi ehrin sakinlerini de monoton bir ya ama ve kendi evlerine hapsetmi tir Size de bu anlat lanlar bir yerlerden tan d k geldi mi Bug n d nyay saran bir pandeminin g lgesinde hepimiz bir l m tehdidi ile kar kar ya kalm ve bu nedenle de i en g ndelik hayatlar m za uyum sa lamaya al m yor muyuz Umar m romanda toplumsal direni ve bulunan serum ile yenilen veba salg n gibi i inde ya ad m z bu salg n da hep birlikte m cadele ederek ve t m insanlar n d rt g zle bekledi i a n n bulunmas yla bizler de atlatabiliriz Ve bizler de t pk roman n sonunda veba salg n bitti inde insanlar n sevin l klar atarak kutlad klar gibi bu salg n n biti ini kutlayarak eski ya am ve al kanl klar m za geri d nebiliriz Bir dahaki yaz da salg n edebiyat ndan yeni bir roman tahlilinde bulu mak zere sevgiyle ve sa l cakla kal n mavi dalga k lt r 35 49

Page 52

Page 53

Page 54

Page 55

Page 56

Page 57

Page 58

Page 59

Page 60

Page 61

Page 62

Page 63

Page 64

Page 65

Page 66

Page 67

Page 68

Page 69

Page 70

Page 71

Page 72

Page 73

HAYATA DA R K K TAP ERM HAL L C BRAN B R M R NASIL YA ANIR LBER ORTAYLI a la Nur K t kc Kitaplar bize ya amad m z veya ya ayamayaca m z hayatlar deneyimleme imkan sunar Anna Karenina y okurken g zel sevilen ama mutsuz bir kad n U urtma Avc s n okurken i galin trajedisi alt nda ezilen bir ocuk ve Siddharta y okurken hayat n anlam n arayan bir gezgin olabiliriz Peki kitaplar bize kendi hayat m zla ilgili ne yapaca m z hakk nda yol g sterebilir mi Tabii ki evet Size rehberlik edebilecek iki kitab tan tmak istiyorum Bir kitap ya gitti inizde ya da g n m z artlar nda biraz daha g venli olan al veri sitelerinde bu iki kitab farkl raf kategorilerde g r rs n z Birini felsefe birini ki isel geli im b l m nde Felsefe kategorili kitab m z yazar Halil Cibran olan Ermi T rkiye Bankas K lt r Yay nlar 14 bas m n al nt l yor olaca m ki isel geli im kategorili olan kitab m z ise lber Ortayl ve Yenal Bilgici nin s yle isinde olu an Bir m r Nas l Ya an r Kronik Kitap 5 bask nce biraz yazarlar ve kitaplar tan yarak ba layal m Halil Cibran Ermi Halil Cibran 1883 1931 L bnan as ll yazar air ve ressam K k ya ta ailesiyle ABD ye g t Daha sonra tekrar L bnan a geri d nd ve Arap a seviyesini ilerletti 1903 te ABD ye geri d n p deneme t r nde yaz lar yazmaya ba lad 1908 de Paris e resim bilgisini geli tirmek i in gitti 1912 den itibaren ise kendisini Arap a ve ngilizce deneme yk yazmaya ve resim yapmaya adad Yaz lar nda do u ve bat k lt r n n sentezini sezmek a rt c de ildir fakat yak n do ulu bir yazar olarak i ledi i konular n evrenselli i ve dili iyi kullanmas sayesinde bat d nyas nda b y k yank uyand rm bir isimdir Ayr ca do du u ve ya ad topraklar n b y k dinin do up serpildi i yerler oldu unu unutmamak gerekir Hristiyan olmas na kar n dini e itlili in y ksek oldu u lkesinde Arap birli ini savunmu tur Ya arken de eri k smen g r lm rne in iirlerinin okundu u iir geceleri d zenlenirmi mavi dalga k lt r 71

Page 74

Yazar n en nl eserlerinden biri ise Ermi lk kez 1923 y l nda bas lm Kitap k saca Ermi in 12 y l ya ad ehirden ayr l rken geride b rakt halkla aras nda ge en konu may n m ze koyar Kent halk ona a k su l m gibi pek ok konuda sorular y neltir ve Ermi onlara insan ya am zerine de erli tler verir Sevdi im birka k s mdan al nt yapmak istiyorum Bir ift i Ermi ten al maktan s z etmesini ister ve Ermi al may u ekilde a klar Yery z ne ve yery z n n ruhuna ayak uydurabilmek i in al rs n z al rken ney olursunuz saatlerin f s lt s m zi e d n r neyin y re inde T m varl klar uyum i inde bir a zdan ark s ylerken dilsiz ve sessiz bir kam olmay isteyen kar m aran zda Sonras nda a k ile al man n tan m n yap yor ve buras benim en sevdi im k s m olabilir Giysinin kuma n y re inizden ekilmi iplikler ile dokumakt r giysiyi sevgiliniz giyecekmi esine Evi muhabbetle in a etmektir i inde sevgiliniz oturacakm as na Tohumlar sevecenlikle ekmek ve hasad sevin le kald rmakt r meyveyi sevgiliniz yiyecekmi esine Yapt n z her eye kendi ruhunuzdan bir soluk katmak ve b t n kutlu l lerin evrenizde durup sizi izledi ini bilmektir lber Ortayl Bir m r Nas l Ya an r Gelelim di er kitab m za Bu seferki yazar m z daha tan d k bir sima ve phesiz lkemizin ok de erli tarih ilerinden biri lber Ortayl 1947 Avusturya do umlu Ankara Atat rk Lisesi mezunu K r m Tatar bi ailenin ocu u ve T rkiye ye iki ya ndayken ailesiyle g etti Ankara niversitesi Siyasal Bilgiler Fak ltesi 1969 ile Ankara niversitesi Dil ve Tarih Co rafya Fak ltesi Tarih B l m n bitirdi Viyana niversitesinde Slavistik ve Orientalistik okudu Chicago niversitesinde y ksek lisans al mas n Prof Dr Halil nalc k ile yapt Ayn niversitede doktor ve do ent unvanlar n kazand Viyana Cambridge Kud s Oxford Berlin ve Moskova niversitelerinde misafir retim yeli i ile birlikte seminerler ve konferanslar verdi 1989 da Ankara niversitesi Siyasal Bilgiler Fak ltesi dare Tarihi Bilim Dal Ba kan olarak g reve ba ladi Ortayl 2005 2012 y llar aras nda Topkap Saray M zesi Ba kanl g revini s rd rd 20022014 y llar aras nda Galatasaray niversitesi Hukuk Fak ltesinde Hukuk Tarihi dersleri veren Ortayl halen bu niversitede misafir retim yesi olarak ders vermeye devam etmekte Almanca ngilizce Frans zca Rus a ve Fars a dillerini bilmekte Ayr ca Ortayl bilgisayar ve internet kullanmad n kendisine ait bir sosyal medya hesab n n olmad n da bir ok kez s ylemi Bunu renince biraz sosyal medyay dola t m ve bir hesaba ula t m Hesap olduk a ger ek iydi bu kadar sahici bir sahte hesap olamaz diye d nd m Tabi biraz daha ara t r nca o hesab n k z ve asistan taraf ndan y netildi ini rendim 72 mavi dalga k lt r

Page 75

2004 ten beri ise televizyonda bir ok tarih program nda yer alm Bir dergiye verdi i m lakatta ise kitapl nda 30 000 civar nda kitab oldu unu ve bunlar n 5 000 ini Galatasaray niversitesine ba lad n s ylemi Halil Cibran ile kar la t r rsak lber Ortayl n n bariz bir ekilde daha fazla akademik deneyimi var Bunu lber Ortayl n n eserlerinde fazlas yla hissediyorsunuz Bazen bir paragraf tam olarak anlayabilmek i in bir lkenin k lt r ne tarihine hakim olma ihtiyac duyuyorsunuz Kitaba gelirsek ilk bas m tarihi ubat 2019 ve Yenal Bilgici ile lber Ortayl aras nda bir sohbet niteli inde ilerliyor ns zde lber Ortayl kitab u ekilde sunuyor Burada muhtelif kompartmanlarda bulundu umuz toplumun imkanlar n tart t k ve neler yapaca m za dair baz imalarda bulunduk zellikle gen okuyucular mla b yle bir sohbeti gerekli g rd m Y z n z her zaman ya ad klar n z n aynas d r Olgun ve bilge bir ehre edinmeniz dile iyle Ayn zamanda kitap faber est suae quisque fortunae diyerek ba l yor yani Herkes kendi talihinin mimar d r Bu deyi kitab n z n ok g zel a kl yor lber Ortayl bu sohbette ya am bilgisi ve g rg s nda gen lere rencilere ya l lara emeklilere yani ya stat fark etmeksizin anlaml ve verimli bi hayat arayan herkese tavsiyeler veriyor Arkada l k e itim meslek se imi seyahat k lt r edebiyat gibi bir ok konu st ne konu ulan kitaba imdi biraz daha yak ndan g z atal m nsan kendini kendini nas l yeti tirir Bu k s mda Ortayl entelekt eli st ne vazife olmayan i lerle ilgilenen ki i olarak tan mlam Kendinizi geli tirmek yeti tirmek istiyorsan z i inizle g c n zle ilgili olmayan konularla da ilgileneceksiniz M hendis de olsan z rne in co rafyayla tarihle u ra acaks n z m zikten anlayacaks n z dans edeceksiniz Milletin h lini dert edineceksiniz Bir liderin g venilir ve yan lmaz olmas gerekti ini belirtmi ve Atat rk n bu beklentiye kar l k verdi ini ayr ca bir entelekt el oldu unu s ylemi nsan Ya ad ehirden Nas l Yararlan r Burada ise iyi bir ehri yle tan mlam yi ehir iyi bir k t phanede al t ktan sonra iyi bir salonda iyi bir tiyatro oyunu seyredebildi in ve temsilin ard ndan g zel bir kafeye gidip sohbet edebildi in ehirdir Ayr ca stanbul un nas l gezilmesi gerekti iyle ilgili ok de erli bilgiler vermi Viyana da nerede yemek yenir Moskova da hangi kafede oturmal ehir hayat nda nas l giyinmeli gibi tavsiyelerde bulunmu mavi dalga k lt r 73

Page 76

Kitaplardan bahsederken yazarlar da anlatmam n sebebi kitab okurken bu tavsiyeleri veren ki inin kendi ba lam i inde de erlendirmenin nemli oldu unu d nd m i in Mesela lber Ortayl y okumak Halil Cibran a g re daha zor gelebiliyor Bunu yazar biraz tan y nca gayet anla l r bulabiliyoruz lber Ortayl n n di er kitaplar nda da ayn zorlu u ya ad m s yleyebilirim Konular ok ilgi ekici ama bazen onun anlatt klar n anlayabilmek i in daha fazla bilgi birikimine ihtiyac m oldu unu hissediyorum ki kitapta da farkl konulara farkl bak a lar yla bak lm ki yazar n da kendi hayat deneyimleri farkl Bu y zden ikisi de farkl noktalara de inmi ler ikisinin de ncelikleri farkl olmu Yeni fikirlere a k olup farkl bak a lar n renmek hayat n her alan nda g zeldir Bu gibi kitaplar size kendi yolunuzu nas l izece inize dair sadece neride bulunabilirler Hangisini hayata ge irece iniz ise sizin hayattan beklentiniz ile ilgili 74 mavi dalga k lt r

Page 77

Page 78

Page 79

Page 80

Page 81

Page 82

Page 83

Page 84

Artificial Intelligence Supported Flu Assistant Elif Ba ak Al o Mavi Dalga Bilim 82 20 Upper respiratory tract infections are very common you have probably between 3 to 5 infections every year some of which you just experience as a flu or a common cold While 95 of those infections are caused by viruses antibiotics are widely prescribed and 50 of them are unnecessarily prescribed According to the World Health Organization antibiotic resistance is expected to cause 10 million deaths per year by the year 2050 1 2 Antibiotic resistance is primarily caused by unnecessary usage of antibiotics Because when non lethal doses of antibiotics are introduced to the microorganisms often the microorganisms alter their genetic material to protect themselves from those antibiotics i e they develop resistance to those drugs This mechanism could be maintained by the genome of a particular microorganism or by the conjugation of the resistant genes between resistant and non resistant microorganisms One example of drug resistance is the Beta lactamase producing bacteria which are very resistant to treatment with Beta lactam antibiotics such as penicillins Turkey is one of the prominent countries for antibiotic resistance due to unnecessary antibiotic usage

Page 85

FluAI is an artificial intelligence supported mobile healthcare application developed by Yesil Science Its purpose is to prevent unnecessary prescription of antibiotics and the hospital admissions that may be caused by advanced bacterial infections caused by ineffective treatment with antibiotics of resistance For the analysis you need to take a picture of your throat showing your tonsil then grade your signs and symptoms and just wait for artificial intelligence to process the data The software is developed by Yesil Science and it is clinically validated check the website There is also up to date content in the website www fluai com If you would like to learn more about digital health work with people who are as interested as you are and share with them you are encouraged to join the Yesil Society You can learn how at www yesilscience com and also other products by Yesil Science When you have your results you can read the analyses about the Elif Ba ak Al o type of the flu whether you need Marmara School of Medito see a doctor or whether you cine 2025 will need to be taking antibiotics i e which type of microorganisms could be causing the infecReferences tion if you have one Following the first analysis the user can reT S AD A New Perspecnew their analysis and see their tive on Health Mobile progress FluAI also recommends Health Report herbal nutritions that were dePharmaceutical Awareveloped by our medical team in ness and Smart Medicollaboration with the Pharmacy cine Association and Pharmaceutical Association Thus users can make informed decisions with information from reliable sources and the software that was trained with over 5000 data To access the application and learn more about it you can 83 20

Page 86

Page 87

Page 88

Page 89

Page 90

Mavi Dalga Bilim 88

Page 91

A Display of Puppet Children Elif Ba ak Al o A Report on Three Cases by Harry Angelman in 1965 1 Scientific research has shown its significance to human life ever since But between all disciplines medical research has been known to affect human life directly and on the spot and therefore it continues with such acceleration As one author put it It is estimated that the doubling time of medical knowledge in 1950 was 50 years in 1980 7 years and in 2010 3 5 years In 2020 it is projected to be 0 2 years just 73 days 1 In 1965 Angelman presented A Report on Three Cases which introduced three cases with similar mental retardation and physical development abnormality of congenital origin Congenital origin refers to something being innate and developing during intrauterine growth of a fetus but not necessarily because of hereditary causes He starts his report by acknowledging the lack of precise classification of such cases and starts describing the three cases Even though I will not be listing all the symptoms of all three cases here are what are found in common and these common symptoms are so listed in the mentioned paper Horizontal depression in the occipital region of the skull Brachycephaly meaning widening of the skull associated with microcephaly Primary optic nerve atrophy in a varying degree that often results in a level of visual loss which is associated with the vascular layer s incomplete development Abnormal air encephalograms Encephalograms is short for electroencephalogram EEG and means an X ray photograph of the brain just after some of the cerebrospinal fluid is replaced with some oxygen or air By doing so the ventricles of 89 20

Page 92

Mavi Dalga Bilim 90 20 Harry Angelman identified Angelman syndrome for the first time and he was an English physician at Warrington General Hospital skull develop inter relatedly and their development proceed simultaneously it seems probable that premature fusion of the sutures is just one facet of a generalised embryological defect of the central nervous system Angelman 1965 He also mentions that the predominant factor that determines the intelligence level seems to not to be head size per se Just like what psychiatry puts the intelligence level being determined by the epileptic attacks Angelman discusses the intelligence level being determined by the frequent seizures I would recommend you to actually read the report because you can have more in depth information about the identification of symptoms the brain show clearly Very frequent seizures The EEG recording of the seizures resembles a very chaotic and disorganized brain electrical activity called the hypsarrhythmic state and this provides the proof of a profound degree of mental retardation 1 Easily provoked and prolonged paroxysms of laughter 1 Being able to protrude the tongue to an unusual degree Ataxia Angelman later discusses that since the brain and the Boy with a puppet While vacationing in Italy he observed an oil painting called A Boy with a Puppet by the renaissance artist Giovanni Francesco Caroto at the Castelvecchio museum in Verona Reminded of the children Dr Angelman published a paper in 1965 that described what he called puppet children

Page 93

A Display of Puppet Children Elif Ba ak Al o Also here is something really interesting for those who have not yet understood what syndrome this case report was about the Angelman Syndrome It is really inspiring to read about a syndrome by first hand Angelman syndrome was first described by Angelman in 1965 His description provided the patients symptomatic and supportive treatment Today even though there are some clinical trials there are still no curative medication or gene therapy available Researchers still try to find the exact genes responsible for the syndrome Children with this syndrome work are cared for with a multidisciplinary team of healthcare professionals This team focuses on implementing a treatment plan to manage the medical and developmental issues This case report is open access I hope that you will keep on reading more about it Since this is a case report you can also understand the thinking process behind Angelman s identification of the syndrome I hope you are as inspired as I am Elif Ba ak Al o Marmara T p 25 References 1 Angelman H Puppet Children A Report on Three Cases Develop Med Child Neurol 1965 7 681 688 2 Densen P Challenges and Opportunities Fa cing Medical Education Trans Am Clin 91 20

Page 94

Page 95

Page 96

Page 97

Page 98

Page 99

Page 100

Page 101

Page 102

Page 103

Page 104

Page 105