GU‹VAR‹UR MÁR GUNNLAUGSSON
S†NISBÓK
ÍSLENSKRAR SKRIFTAR
2. ÚTGÁFA
REYKJAVÍK
STOFNUN ÁRNA MAGNÚSSONAR Í ÍSLENSKUM FRÆ‹UM
2007
STOFNUN ÁRNA MAGNÚSSONAR Í ÍSLENSKUM FRÆ‹UM
© Gu›var›ur Már Gunnlaugsson og
Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um 2007
Öll réttindi áskilin
Setning og umbrot
GU‹VAR‹UR MÁR GUNNLAUGSSON
Stafræn prentun
HÁSKÓLAFJÖLRITUN
Meginmál flessarar bókar er sett me› 10 punkta Times letri á 12,8 punkta fæti
printed in iceland
ISBN 9979-819-90-1
978-9979-654-57-5

ISBN 978-9979-654-57-5

Formáli 5
Tákn í uppskrift 7
Myndir og textar 9
1. JS frg 10: Antiphonarium 10–11
2. Reykholt. AA.2 skjöl var›andi sta› og kirkju. Reykholtsmáldagi frumrit (Reykjaholtsmáldagi) frá 12. og
13. öld 12–13
3. AM 237 a fol: Sermón um Mikjálsmessu 14–15
4. AM 315 d fol: Grágás (Landbrig›arfláttur) 16–17
5. AM 674 a 4to (Bókin d‡ra): Elucidarius 18–19
6. GKS 1812 IV 4to: Rímfræ›i 20–21
7. SKB Isl perg 15 4to (Íslenska hómilíubókin): Sermónar um imbrudagahald og heilagan kross 22–23
8. AM 645 4to: Matheus saga postula 24–25
9. AM 655 XXIII 4to: Sk‡ring á 51. Daví›ssálmi 26–27
10. GKS 1812 III 4to: Skrá yfir kynborna presta frá 1143 og skrá yfir höfu›klerka frá sí›ari hluta 15. aldar 28–29
11.AM162 A
θ fol: Egils saga Skallagrímssonar 30–31
12. AM 383 I 4to: fiorláks saga helga 32–33
13. GKS 1157 fol (Konungsbók Grágásar): Grágás (Lögsögumannsfláttur og Lögréttufláttur) 34–35
14. GKS 2365 4to (Konungsbók eddukvæ›a): Grímnismál 36–37
15. AM 519 a 4to: Alexanders saga í fl‡›ingu Brands Jónssonar ábóta í fiykkvabæ 38–39
16. Isl perg 33 2 4to (Kongsbókin): Sau›abréfi› og bréf Bár›ar Péturssonar frá 1298 um tilur› fless 40–41
17. SKB Isl perg 18 3 4to: Ólafs saga Tryggvasonar eftir Odd Snorrason 42–43
18. AM 371 4to (Hauksbók): Landnámabók 44–45
19. AM 47 fol (Eirspennill): Heimskringla (Haralds saga har›rá›a) 46–47
20. AM 623 4to: Blasíus saga 48–49
21. AM 132 fol (Mö›ruvallabók): Brennu-Njáls saga 50–51
22. AM 227 fol: Stjórn (Jósúabók) 52–53
23. AM 242 fol (Wormsbók): Fyrsta málfræ›iritger›in 54–55
24. SKB Isl perg 5 fol: Gu›mundar drápa eftir Arngrím Brandsson ábóta á fiingeyrum og Jóns saga helga 56–57
25. AM dipl isl fasc II 8: Bréf frá 1358 um Reppisá í Ólafsfir›i 58–59
26. AM 420 b 4to: Lögmannsannáll eftir Einar Hafli›ason á Brei›abólsta› (árin 1341–48) 60–61
27. SÁM 1 (Skar›sbók postulasagna): Péturs saga postula 62–63
28. AM 350 fol (Skar›sbók Jónsbókar): Jónsbók (fiingfararbálkur og Kristinn réttur) 64–65
29. AM 194 8vo: Lei›arvísir Nikulásar ábóta og fláttur um borgaskipan og legsta›i helgra manna 66–67
30. GKS 1005 fol (Flateyjarbók): Ólafs saga helga (Ólafs fláttur Geirsta›aálfs og Ólafs saga helga) 68–69
31. AM dipl isl fasc LXVI 4: Bréf Skálholtsbiskups frá 1405 um skipun dómara í deilu tveggja manna 70–71
32. AM 564 a 4to (Gervi-Vatnshyrna): Víga-Glúms saga og Har›ar saga 72–73
33. NKS 1824 b 4to: Völsunga saga 74–75
34. AM 557 4to: Eiríks saga rau›a 76–77
35. Bps B II 3 (Bréfabók Jóns biskups Vilhjálmssonar): Bréf frá 1458 um biskupsefni og rá›smannsei›ur á Hólum 78–79
36. AM 162 fol
η fol: Egils saga Skallagrímssonar 80–81
37. AM 80 b 2 8vo: Agnus dei og kve›ja til munkanna á Munkaflverá 82–83
38. AM 593 b 4to: Viktors saga og Blávus 84–85
39. AM 640 1 4to: Nikulás saga erkibiskups 86–87
40. AM 556 a 4to: Grettis saga Ásmundarsonar 88–89
41. AM 43 8vo: Jónsbók (Búna›arbálkur) 90–91
42. Bps A I fasc VI 21: Bréf frá 1515 um Au›sholt í Ölfusi 92–93
43. AM 232 8vo: Minnisgreinar Gissurar Einarssonar Skálholtsbiskupsefnis frá 1539 94–95
EFNISYFIRLIT
3
44. AM 622 4to: Rósa 96–97
45. AM 604 h 4to (Sta›arhólsbók rímna): Vargstökur (2. ríma) 98–99
46. Bps B III 1 (Máldagabók Ólafs biskups Hjaltasonar): Máldagi Múlakirkju í A›aldal 1553 100–101
47. AM 249 c II 4to: Kærubréf Sta›arhóls-Páls Jónssonar frá 1558 til hir›stjóra 102–103
48. Lbs 2675 I 4to: Dialectica í fl‡›ingu Magnúsar prú›a Jónssonar í Bæ 104–105
49. AM 240 II 4to: Tvö bréf í bréfabók Jóns Jónssonar lögmanns á fiingeyrum um Jón Sigmundsson lögmann 106–107
50. AM 249 q V fol: Hugsvinnsmál 108–109
51. Bps A II 1 (Kirknamáldagar í Skálholts-biskupsdæmi): Máldagar Húsafellskirkju og Reykholtskirkju 110–111
52. AM 110 8vo: Hungurvaka 112–113
53. GKS 3377 8vo: Jobsbók í fl‡›ingu Odds Oddssonar á Reynivöllum 114–115
54. AM 416 a 4to: Skrá um bækur o.fl. í Skálholti frá 1612 og sta›festing Odds Einarssonar Skálholtsbiskups
frá 1615 116–117
55. AM 246 4to: Bréf Gísla Oddssonar Skálholtsbiskups til prestanna í Gullbringus‡slu frá 1634 118–119
56. AM 220 8vo: Annálar um fjölda og aldur kirkna á Hólum eftir Björn Jónsson á Skar›sá 120–121
57. Bps A II 9 (Vísitazíubók um Sunnlendingafjór›ung 1642–1670): Vísitasía a› Fró›á á Snæfellsnesi 1642 122–123
58. AM 755 4to: Snorra-Edda 124–125
59. AM 113 a fol: Íslendingabók 126–127
60. JS 337 4to: Um dau›ans óvissan tíma eftir Hallgrím Pétursson í Saurbæ 128–129
61. Bps A II 10 (Brynjólfs Sveinssonar Vísitazíubók 1642–1663): Vísitasía a› Ási í Fellum 1660 130–131
62. Bps A II 3 1 (Vilchinsmáldagi): Máldagar Valla-, Flagbjarnarholts-, Lúnansholts- og Leirubakkakirkna
í Landssveit 132–133
63. AM 722 3 4to: Kvöldvísur eftir Jón Jónsson á Helgavatni 134–135
64. AM 448 4to: Eyrbyggja saga 136–137
65. ÍB 190 4to: Olgeirs rímur danska (54. ríma) eftir Gu›mund Bergflórsson 138–139
66. Rtk II 1 3: Manntalsregistur í Biskupstungum 1703 140–141
67. AM dipl isl apogr 2010: Bréf um raftvi›arhögg í Lóni frá 1483 og athugasemdir Árna Magnússonar 142–143
68. ÍBR 87 4to: Fimmtudagskvöldsálmur og Föstudagsmorgunsálmur 144–145
69. Bps A IV 5 (Bréfabók Jóns biskups Vídalíns 1712–1717): Bréf Jóns fiorkelssonar Vídalíns
Skálholtsbiskups til Desjarm‡rar- og Njar›víkurkirknasafna›a frá 1715 146–147
70. AM 436 4to: Athugasemdir Árna Magnússonar vi› annálahandrit 148–149
71. ÍB 67 4to: Reisubók Ólafs Egilssonar á Ofanleiti 150–151
72. AM 996 4to: Tvö bréf Jóns Ólafssonar úr Grunnavík frá 1738 152–153
73. Lbs 1927 4to: Um gu›s dóma og Um andlegt líf 154–155
74. AMTM II 68 B: Bréf Magnúsar Ketilssonar s‡slumanns á Melum til amtmanns frá 1760 um ull 156–157
75. Lbs 192 fol: Brávallarímur (6. ríma) eftir Árna Bö›varsson á Ökrum 158–159
76. Rtk 42.9. Isl Journ 7. nr 711: Bréf Stefáns fiórarinssonar amtmanns á Mö›ruvöllum til Rentukammersins
frá 1787 um kaupsta›arló› á Mjóeyri í Eskifir›i 160–161
77. Lbs 182 4to: Ævisaga Jóns Steingrímssonar á Prestbakka 162–163
78. Lbs 31 b fol: Sendibréf Kristínar Halldórsdóttur í Oddgeirshólum til Valger›ar Jónsdóttur frá 1804 um
brú›kaup Ísleifs Einarssonar og Sigrí›ar Gísladóttur 164–165
79. Steph 35 1: Ágrip prestastefnubóka Skálholtsbiskupsdæmis (árin 1801–1804) 166–167
80. Lbs 677 4to: Örvar-Odds saga 168–169
81. KG 31 a 3 1: Bréf Jónasar Hallgrímssonar til Konrá›s Gíslasonar frá 1836 170–171
82. Bps C III 30 (Bréfabók biskups): Tvö bréf Steingríms Jónssonar biskups til presta frá 1842 172–173
83. KG 32 nr 228: Bréf Jóns Sigur›ssonar til Konrá›s Gíslasonar frá 1856 174–175
84. Lbs 534 1 4to: Saga frá Fjalla-Eyvindi, Arnesi, Abraham og Hirti eftir Gísla Konrá›sson 176–177
85. Lbs 2789 8vo: Nokkur galdrará› 178–179
86. Lbs 2565 8vo: A› kokka silfur 180–181
87. Lbs 4452 4to: Sagan af Axlar-Birni 182–183
Heimildir 185
Handrit 187
4
Bók flessi er s‡nisbók íslenskrar skriftar frá um 1100 og fram um 1900. Hún er fyrst og fremst hugsu› sem kennslubók í hand-
ritalestri vi› Háskóla Íslands. Hún er yfirlit yfir skrift á Íslandi frá upphafi og fram a› lokum 19. aldar flegar skriftarkunnátta
var or›in almenn og allir skrifandi menn voru farnir a› nota skriftarlag sem er vi› l‡›i enn flann dag í dag og var kennt í skólum
fram á 9. áratug 20. aldar. Reyndar er líklegt a› Íslendingar hafi skrifa› á latínu flegar á fyrri hluta 11. aldar flegar kristni og
kirkja ná›u fótfestu hérlendis en elstu handritsbrot íslensk, sem var›veitt eru á norrænu máli, eru frá 12. öld svo a› lengra aftur
ver›ur ekki fari›. Ekki er ólíklegt a› var›veitt séu brot úr eldri íslenskum handritum sem eru skrifu› á latínu. Í flessu sambandi
er rétt a› hafa í huga a› erlendir menn sem voru búsettir á Íslandi geta hafa skrifa› handrit á latínu og a› Íslendingar búsettir
erlendis geta einnig hafa skrifa› handrit á latínu.
Í flessari bók eru nær eingöngu tekin s‡nishorn úr íslenskum handritum sem eru skrifu› á norrænu e›a íslensku en
sleppt nánast öllum handritum á latínu, dönsku og ö›rum málum. Er fla› gert vegna fless a› bókinni er ekki eingöngu ætla› a›
vera yfirlit yfir sögu skriftar á Íslandi heldur er einnig gert rá› fyrir a› hægt sé a› sjá flróun íslensks máls út frá s‡nishornunum
flótt flau hafi ekki veri› valin me› fla› í huga a› ö›ru leyti. 1., 37. og 76. s‡nishorn eru undantekning frá flessu. JS frg 10 (nr.
1) er á latínu en fla› er elsta læsilega handritsbroti› sem var›veitt er á Íslandi og var fla› vali› sem s‡nishorn af fleim sökum,
en einnig vegna fless a› á flví er ómengu› karlungaskrift. Líklegt er a› fla› hafi veri› skrifa› af Íslendingi en au›vita› er ekki
loku fyrir fla› skoti› a› fla› hafi veri› flutt inn. Megni› af textanum í AM 80 b 2 8vo (nr. 37) er á latínu flví a› fletta er leif kafl-
ólskrar messubókar, en inn á milli línanna er skoti› texta á íslensku. fietta s‡nishorn var vali› til a› s‡na gotneska textaskrift
frá sí›ari hluta 15. aldar flegar flestir skrifarar notu›u léttiskrift (cursiva), auk fless sem fla› er nákvæmlega tímasett (ársett til
1473). Einnig flótti vi› hæfi a› hafa me› eitt bréf á dönsku (Rtk 42.9 Isl Journ 7 nr 711, nr. 76) skrifa› af vönum embættisskrif-
ara me› fljótaskrift 18. aldar. Stundum voru s‡nishorn valin me› fla› í huga a› flau tengdust merkismönnum (t.d. Hallgrími
Péturssyni sem skrifa›i JS 337 4to, nr. 60), skrifaraskóla (t.d. Helgafellsklaustri á 14. öld en SKB Isl perg 5 fol, SÁM 1 og AM
350 fol (Skar›sbók Jónsbókar), nr. 24, 27 og 28, eru a› líkindum skrifu› flar) e›a væru sjálf flekkt (t.d. Konungsbók eddukvæ›a,
GKS 2365 4to, nr. 14), en oftast var skriftin sjálf látin rá›a.
Alls eru prentu› s‡nishorn úr 87 handritum. Flest eru s‡nishornin í réttri stær› og sí›a handrits s‡nd a› fullu. 6 sinnum
er fló prentu› mynd af heilli opnu og einu sinni mynd af tveimur sí›um úr sama handriti flótt ekki sé um opnu a› ræ›a (AM
dipl isl apogr 2010, nr. 61). Stundum flurfti a› skera spássíur af til a› flurfa ekki a› smækka myndir. fia› dug›i fló ekki alltaf
til og flurfti nokkrum sinnum a› smækka myndirnar líka. Flateyjarbók (GKS 1005 fol, nr. 30) er svo sér á parti en hún er fla›
stóru broti a› einungis er birt mynd af um fla› bil flri›jungi bla›sí›unnar úr henni. Myndirnar eru prenta›ar í lit til a› lesendur
fái næmari tilfinningu fyrir útliti handritanna, auk fless sem skriftin ver›ur sk‡rari. Undantekning er mynd af AM 315 d fol (nr.
4) sem er svarthvít vegna fless a› sú mynd er tekin fyrir margt löngu í útfjólubláu ljósi. Hún er miklu sk‡rari en litmynd tekin
í venjulegu ljósi vi› bestu a›stæ›ur á flessari öld. Til gamans var einnig ákve›i› a› prenta textann í lit, fl.e. s‡na í uppskrift liti
sem eru nota›ir í l‡singum handritanna, fl.e. í fyrirsagnir og upphafsstafi.
Hverri mynd fylgir stutt l‡sing á handritinu sem um er a› ræ›a, aldri fless og efni, en einnig skrifara flegar vita› er
hver hann var. fiess er og geti› ef rithönd skrifara fyrri alda er a› finna í fleiri handritum. Texti hvers s‡nishorns er svo prenta›ur
í heild; einnig pássíuskrif sí›ari tíma manna flar sem um flau er a› ræ›a, t.d. bla›merking frá 19. öld. Allt sem skrifa› er á sí›u
hvers s‡nishorns er flví skrifa› upp án tillits til aldurs og samhengis. Undantekning er Gervi-Vatnshyrna (AM 564 a 4to, nr. 32)
en a›eins er hægt a› birta uppskrifa›an texta fremri dálks umræddrar bla›sí›u í handritinu vegna fless hve miki› pláss hann
tekur. Textarnir eru prenta›ir me› staftáknréttri stafsetningu og ekki er hrófla› vi› greinarmerkjasetningu handritanna. Var fla
gert til a› au›velda lesendum a› átta sig betur á skrift og stafager› hvers tíma. Læsileiki víkur flví fyrir áherslu á skriftarflróun
og táknbeitingu. Á flessu stigi var ekki hægt a› koma flví vi› a› vísa í heimildir vi› hvert s‡nishorn en bragarbót ver›ur ger› á
flví í næstu útgáfu flessa kvers. fiá ver›ur einnig birt mun ítarlegri heimildaskrá.
Rækilegt yfirlit yfir íslenska skrift frá upphafi ritaldar fram á 19. öld er flví mi›ur ekki til. fia› stó› til a› flessari bók
fylgdi inngangur sem fjalla›i um fla› efni en einnig um handritager› almennt, en flegar ljóst var a› hann yr›i ekki tilbúinn í
tæka tí› var ákve›i› a› bí›a me› hann um sinn. Helsta yfirlit skriftar á Íslandi er a› finna í grein Björns K. fiórólfssonar (1950)
en hún er fló mun ítarlegri um skrift á sí›ari öldum en á mi›öldum. Rækileg umfjöllun um skrift 12. og 13. aldar á Íslandi er a›
finna í bók Hreins Benediktssonar (1965). Ítarlegt yfirlit yfir íslenska skrift fram um 1400 er a› finna í grein Stefáns Karlssonar
(2002) og norska skrift á sama tíma í grein Odds Einars Haugens (2002). Í bók Didriks Arups Seips (1954) er umfjöllun um ís-
lenska og norska skrift fram á 15. öld. Stutt yfirlit yfir skrift á Nor›urlöndum á mi›öldum er í grein eftir Lars Svensson (1993).
Stutt yfirlit yfir íslenska skrift er a› finna í greinum eftir mig (Gu›var›ur Már Gunnlaugsson 2002, 2005) og í kennslubók eftir
fyrrnefndan Lars Svensson (1974). Í Palæografisk Atlas, sem er í tveimur bindum, eru prentu› s‡nishorn úr íslenskum og norsk-
um handritum fram um 1700. Í kennslubók Árna Bö›varssonar (1974) eru prentu› s‡nishorn úr handritum og prentu›um bókum
fram yfir mi›ja 19. öld og í ágætri kennslubók Kristjönu Kristinsdóttur og Más Jónssonar (2001) eru prentu› s‡nishorn frá tíma-
bilinu 1541–1841. Rétt flykir einnig a› nefna kver Sveinbjörns Rafnssonar (1980) um skrift og skjöl og grein Stefáns Karlssonar
5
FORMÁLI
(1989) um íslenska tungu og táknbeitingu. Sí›ast en ekki síst vil ég nefna bækur eftir Bernhard Bischoff (ensk fl‡›ing 1990),
Michelle P. Brown (1993) og Albert Derolez (2003), grein eftir Odd Einar Haugen (2004) sem er verulega gó›ur inngangur a›
skriftarfræ›i og bók Eriks Kromans (1975) um danska skrift eftir si›askipti en sú bók hefur reynst mörgum mjög gagnleg er
fjalla um íslenska skrift sí›ari alda.
Myndir af íslenskum handritum hafa birst ví›a og mörg handrit hafa veri› ljósprentu› a› hluta e›a í heild. Koparstung-
ur af einstökum sí›um úr handritum birtust á sí›ari hluta 18. aldar og á 19. öld kom steinprent til sögunnar. Fyrstu handritin
voru ljósprentu› í heild á sí›ari hluta 19. aldar. Helstu ritra›ir ljósprentunar eru Corpus Codicum Islandicorum Medii Aevi (20
bindi 1930–56), Manuscripta Islandica (7 bindi 1954–66), Early Icelandic Manuscripts in Facsimile (20 bindi 1958–93), Ís-
lensk handrit (8 bindi komin frá 1956), Íslensk mi›aldahandrit (Manuscripta Islandica Medii Aevi, 3 bindi komin frá 1981) og
Manuscripta Nordica (fyrsta bindi› kom út 2000).
Forsí›umyndin er úr Flateyjarbók (GKS 1005 fol), nánar tilteki› af bla›i 79 recto. S‡nishorni› á bls. 69 (nr. 30) er af
sömu sí›u en einungis af hluta hennar. Me› flví a› bera saman myndirnar má fá hugmynd um í hversu stóru broti Flateyjarbók
er flótt forsí›umyndin sé smækku› mjög miki›.
Handritadeild Landsbókasafns Íslands – Háskólabókasafns og fijó›skjalasafn Íslands í Reykjavík, Føroya Landsskjala-
savn í fiórshöfn, Den arnamagnæanske samling í Nordisk Forskningsinstitut og håndskriftafdelingen í Det kongelige bibliotek
í Kaupmannahöfn og handskriftsenheten í Kungliga biblioteket – Sveriges nationalbibliotek í Stokkhólmi veittu gó›fúslegt leyfi
til a› nota›ar væru myndir af handritum í vörslu flessara safna; ríflega helmingur myndanna er fló af handritum í vörslu Árna-
safns í Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um í Reykjavík. Ljósmyndarar flessara safna sáu um a› taka myndirnar og
kann ég fleim flakkir fyrir.
Mér er ljúft a› flakka Stefáni Karlssyni (1928–2006) og Ólafi Halldórssyni fyrir marghátta›a a›sto› og samræ›ur um
íslensk handrit og skrift en einnig fyrir a› lesa torræ›a sta›i í handritum me› mér. Albert Derolez vil ég einnig flakka fyrir a›-
sto› vi› a› greina íslenska mi›aldaskrift. Haraldi Bernhar›ssyni flakka ég gjöfult spjall um stafsetningu og táknbeitingu fyrr á
öldum og Giovanni Verri flakka ég einnig fyrir samræ›ur um íslenska skrift. Michael Chesnutt og Svanhildi Óskarsdóttur flakka
ég fyrir a›sto› vi› a› rá›a fram úr latínutexta og litúrgíunni í honum (JS frg 10, nr. 1) og Philip Roughton fyrir a›sto› vi› annan
latínutexta (AM 80 b 2 8vo, nr. 37). Hallgrími J. Ámundasyni og Ögmundi Helgasyni (1944–2006) flakka ég einnig fyrir li›sinni
vi› a› rá›a fram úr villuletri og galdrastöfum (Lbs 2789 8vo, nr. 85).
Valger›ur Hilmarsdóttir og Bára Yngvadóttir lásu prófarkir af u.fl.b 80 textum og báru saman vi› myndir og ver›skulda
flakkir fyrir. A›rir prófarkalesarar voru Hallgrímur J. Ámundason, Jóhannes Bjarni Sigtryggsson, fiór›ur Ingi Gu›jónsson, A›al-
hei›ur Gu›mundsdóttir, Alex Speed Kjeldsen, Karl Ó. Ólafsson, Valger›ur Erna fiorvaldsdóttir, Yelena Sesselja Helgadóttir og
Svanhildur Óskarsdóttir og kann ég fleim bestu flakkir fyrir. Allir yfirlesararnir komu me› gó›ar ábendingar um fla› sem betur
mátti. Kennslumálasjó›i Háskóla Íslands og A›sto›armannasjó›i Háskóla Íslands ber einnig a› flakka fyrir veitta styrki.
Nokkrar breytingar hafa veri› ger›ar frá fyrri útgáfu. S‡nishorn úr prentu›um bókum voru felld út, en flau voru 5.
Einnig voru felld út tvö önnur s‡nishorn. Anna› fleirra, AM 732 a VII 4to (sem var nr. 1), var teki› út vegna fless a› á flví eru
einungis stafir en ekki samfellt mál auk fless sem vafi leikur á a› fla› sé íslenskt a› uppruna. Hitt, GKS 1812 III 4to (sem var
nr. 9), var teki› út en í sta› fless var sett anna› s‡nishorn úr sama handriti sem flótti betra dæmi (nr. 10). Auk fless voru sett inn
s‡nishorn úr 16 ö›rum handritum og bréfum frá ‡msum tímum. Var fla› gert til a› fylla betur upp í flá mósaíkmynd sem saga
íslenskrar skriftar er. Einnig voru villur lei›réttar en flær reyndust fleiri en ég haf›i óttast; ólíklegt er samt a› fla› hafi tekist a›
lei›rétta allar villur. Nú er teki› fram vi› hvert s‡nishorn hvers konar skrift vi›komandi skrifari skrifar og stundum bætt vi›
efni í inngangsgreinarnar. Sk‡ringum vi› s‡nishornin var einnig fjölga› til muna.
Reykjavík desember 2007
Gu›var›ur Már Gunnlaugsson
6
7
TÁKN Í UPPSKRIFT
Skáletra›ir stafir eru bundnir í handriti og augljóst hvernig eigi lesa og leysa úr bandi. Reynt er a› fylgja stafsetningu handrits.
( ) fia› sem er innan sviga er stytt í handriti me› punkti, striki e›a lykkju án ákve›innar merkingar. Reynt er a› fylgja staf-
setningu handrits.
\ ÷ fia› sem er innan flessara merkja er bætt vi› yfir línu í handriti.
÷ \ fia› sem er innan flessara merkja er bætt vi› á spássíu í handriti.
} { fia› sem er innan flessara merkja er endurteki› fyrir slysni e›a hefur gleymst a› lei›rétta í handriti.
{ } fiessi merki eru venjulega notu› í fleirri merkingu a› fla› sem er innan fleirra sé yfirstrika› í handriti e›a settir hafi veri›
deplar undir stafi e›a stafir skafnir út, fl.e. innan flessara merkja hafa veri› settir stafir sem skrifari haf›i skrifa› óvart
og lei›rétt; umræddir stafir eru fló læsilegir. Í flessari bók eru flessi merki a›eins notu› ef fla› sem er innan fleirra hefur
veri› skafi› út, en a› ö›ru leyti eru settir deplar undir stafi e›a strika› yfir or› eins og í handriti.
Yfirstrika›ir stafir eru yfirstrika›ir í handriti.
ö Depill undir staf er einnig settur undir staf í handriti, en mi›aldaskrifarar settu depla undir staf til a› tákna a› hann ætti
ekki a› lesa frekar en a› strika yfir hann.
< > fia› sem er innan glei›ra oddklofa vantar í handrit og ver›ur a› fylla til a› merking ri›list ekki. Reynt er a› fylgja staf-
setningu handrits.
* Sett er stjarna vi› or› sem útgefandi telur flörf á a› lei›rétta, sk‡ra, fl‡›a e›a vekja athygli á af ö›rum ástæ›um. Réttur
lesháttur er s‡ndur ne›anmáls e›a athugasemd vi› leshátt.
[ ] fia› sem er innan hornklofa er ólæsilegt e›a illlæsilegt í handriti vegna slits e›a skemmda. Vi›bót útgefanda er anna›
hvort augljós e›a sett eftir eldri uppskrift. Reynt er a› fylgja stafsetningu handrits.
[ ] fia› sem er innan tvöfaldra hornklofa hefur veri› ólæsilegt í handriti vegna slits e›a skemmda flegar handriti› hefur veri›
skrifa› upp á›ur. Vi›bót útgefanda er efnislega augljós. Reynt er a› fylgja stafsetningu handrits.
0 Ólæsilegur stafur í handriti vegna slits e›a skemmda e›a stafur hefur veri› skorinn burt. Líti› núll er sett inn flegar fla›
er ekki augljóst hva› hefur sta›i› í handriti. Fjöldi núllanna samsvarar nokkurn veginn fjölda stafa sem pláss er fyrir en
fló ver›ur ekki sé› hve miki› vantar af bundnum stöfum.
MYNDIR OG TEXTAR
fuerınt ın nomıne meo ın me˘ıo eoúum ˙um ˘ıcıt
domınu˙· a(ntiphona) Non ˘ıco tıbı ˙eptıe˙ ˙e˘ u˙que ˙eptuagıe˙
˙eptıe˙.feÀiaııııa(ntiphona)Au˘ıte et ıntellıgıte tra˘ıcıone˙
qua˙ domınu˙ de˘ıt tŸıŸbÿıŸ· \uobı˙÷. a(ntiphona) Non lotı˙ manıb manduca-
re non *quoınquınat.hom<ın>em f[eÀia]v<antiphona>Operamını non cıbvó
quı perııŸt *˙ quı per manet ın uıtam eternam·
*Omnı˙ quı habebant ın fırmo˙ ducebant ıllo˙*a(ntiphona)
a˘ *ıe˙vm et curabantvr· a(ntiphona) Exıbant avt[e]m demo
nıa· *amul[te]˙ clamantıa et ˘ıcentıa q[a t]u [e]˙ fılıv˙
deı et ın cr[ep]an˙ non ˙ıneb[a]t ea lo[q]uı q[a] ˙cı[e]ba[n]t
ıp˙uó e[˙˙e *chrı˙tvm]· *Panı˙ e[nı]m deı e˙t quı de˙cen˘ıt
de c[e]lo et ˘at uıtam [mund]o·feÀia\÷a(ntiphona)Aqua quaó ego
dedero [q]uı bıberıt e[x ea] non ˙ıtıet umquaó· a(ntiphona)
Uerı a˘o[ú]atoúe˙ adoúabunt patrem ın ˙pırıt[v] et uerı
tate· a(ntiphona) Óeu˙ cıbv˙ e[˙]t vt facıaó uolvntateó pa[-]
trı˙ meı·InSabbatoa(ntiphona)In clınavıt ˙e ıe˙v˙ <et> ˙crıbebat ın
terra ˙ı quı˙ ˙ıne peccato e˙t mıttat ın eaó lapı[-]
˘em· a˘ve˙[pera˙ prı]ó[]a(ntiphona) Nemo te con˘empnauıt
mulıer nemo domıne nec ego te con[˘]empnabo
ıam ÷[a]mplı\ nolı peccare· In uıta[torıum] Populv˙ domını
et oue˙ pa˙cue eıu˙ venıte a˘oúemv˙ *eum· Venıte.
JS frg 10
Safn Jóns Sigur›ssonar, Landsbókasafni Íslands – Háskólabókasafni, Reykjavík
Um 1100, bókfell, 1 bla›, 18,0x13,0 sm, bl. 1r
Antiphonarium, fl.e. bla› úr messusöngsbók. Nótur (strenglausar naumur) af fl‡skum uppruna eru uppi yfir línum. Efni› er tí›a-
söngur frá flri›judegi í 3. viku föstu til 4. sunnudags í föstu, en antiphonarium er ákve›in ger› af messusöngsbók. Bla›i› hefur
veri› nota› í bókband og er skori› á jö›rum; lesmál fló líti› skert (e.t.v. vantar flrjár línur a› ofan). fia› er sennilega úr bók í
fjögrabla›abroti (4to) ef mi›a› er vi› íslensk handrit, en er í stóru sextánbla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit.
Ekki er vita› hvar Jón Sigur›sson (1811–79) fékk bla›i›, en flótt líklegt sé a› hann hafi fengi› fla› á Íslandi er ekki hægt a›
útiloka a› hann hafi fengi› fla› í Danmörku. En jafnvel flótt Jón hafi fengi› bla›i› á Íslandi er ekki hægt a› fullyr›a a› handriti›
hafi veri› skrifa› af Íslendingi flar sem fla› er á latínu. fietta bla› sennilega elsta brot úr handriti sem er var›veitt á Íslandi ásamt
Lbs frg 29, sem einnig er antiphonarium, en fla› er nánast ólæsilegt. Skriftin er karlungaskrift og er hún a›alástæ›a fless a›
mynd af flessu broti er birt hér sem s‡nishorn flótt fla› kynni a› vera úr erlendu handriti. Handritasafn Jóns Sigur›ssonar var
keypt til Landsbókasafns vi› lát hans.
1.
3
6
9
12
15
18
21
10
5
quoınquınat = coınquınat.
6
˙: flarna er bandi› (upphaflega límingsstafur) fyrir et nota› fyrir ed.
7
Omnı˙ = Omne˙.
7
a(ntiphona): fletta or› ætti me› réttu a› vera aftast í næstu línu fyrir ofan.
8
ıe˙vm: skrifa› ıhòm, en í grísku er or›i› skrifa› ΙΗΣΟΥM sem oft hefur veri› stytt í
ΙΗÑM; styttingin hefur svo veri› umritu› sem IHÑM í latínuletri og sí›ar ıhòm.
9
amul[te]˙ = a multı˙.
11
[chrı˙tvm]: sennilega skrifa› xpvm, en í grísku er or›i› skrifa› ΧΡΙΣΤΟM sem oft
hefur veri› stytt í ΧΡÑM; styttingin hefur svo veri› umritu› sem XPÑM í latínuletri og
sí›ar xpòm.
11
Panı˙: ekki sést hvort eitthva› hafi veri› skrifa› í ey›una fyrir framan fletta or›.
21
eum: m vir›ist lei›rétt úr n.
11
Tıl kırkıo lıgr ır√kıaholte heıma land mefl ollom land˙ nÌtıom
flar fÌlgıa kÌr tottogo·grıflungr tuevetr· xxx·a·oc hundrafl·
flar lıgr tıl fım hluter·grım˙ar alrar enflrır huerfa undan·nema
flat e˙ munnu telıa·flat e˙ hlaupa\garflr÷ alr·ocflrır hluter ar ennar fÌr
norflan mıflberg·en *fıoúgongr en huerfr fra·*flat fÌlger oc
fıorflongr haorg˙ hÌlıar ˙ıflan e˙ ˙ettungr e˙ af teken oc o˙temma
at raufla vat˙ o˙e·flar fÌlgıa he˙tar flrır enge verre an xıııı aurar·
flar huerfr oc tıl ˙elfoú ıkıoú mefl|ovefle fleırre e˙ flar fÌlger at
helfnınge ocafretr ahrutafıarflar hefle·oc ıtoc flau e˙ *han a·[ı˙]axa
dal·oc geıtland mefl ˙coge·Scogr ı˙andale nıflr fra ˙clakkagıle umb
˙cala tof˙t·gengr mark fÌr neflan or ˙teınom fleım e˙ heıta klofnıngar
fleır ˙tanda vıfl ˙[a]ndal˙ o·ok fl[a]r upafıal˙brun·flar fúlger oc ˙cogr
ıflu[e]rar lıfl at vıfla tıl ˙el˙·[torf˙]curflr ı˙teınfloú˙˙tafla land·Sald˙
˙æfle nıflr fort· her lıggıa [tıl tıo] h[un]drofl ˙ex alna aura
ı bokom oc ı m[e]˙˙o fotom oc ı kırkıo ˙krufle. \ok gv›væ[ƒıar h√k]¥ll vvır›ú·ær oúmr÷÷b(ıarnar˙on) gaƒ\ ÷\[tıl·]÷\
fvr [v]tan klukkor \ı.÷
*fl[eır] e[r]o [u][¥ırfl]ar[.] Óagn oc hallfrıflr gefa tıl kırkıo roflo kro˙˙ oc lıc
ne˙ke [fla]u e[˙˙]tanda [u]fer a[l]tar[a.] oc buneng a plenarıo. flat e˙ kırkıo
[fe umb fram of] fl[at] e[˙ a]flr e[˙ tal]t. kırk[ıo] fe fvlgıa tuer merc[r]
[¥a]x. oc [tot]togo. flau lıggıa [lond] tı[l kır]kıo breıfla.bol˙taflr.
[oc ra]vkıa [l]an˘.oc hogende[. h]er [fvlgıa] eò kırkıofe ˙ıav
k[u]g[ıl˘e] ı [m]etfe. Sa e˙ bvr ıravkıa holte [˙k]al a[na][˙c] [ha]f˙ lan˘
oc tuau [kv]gıl˘e bufıar mefl.flvı [fe ˙kal fvl]gıa [kueò g][ı][l˘r]
o[ma]g[e h]u[e]r [m]ı˙˙[ere]. oc ˙kal ˙a h[aò] tıl taka e˙ ı r[avkıa]
holte [b]vr. fle˙˙e kırk[ı]o fe e˙ ero ıbokom oc ıme˙˙ofotom oc ı [kırkıo]
[˙]krufle ¥ır˘o tıl ˙ex togo hvndrafla vaflmala [ı][h]en[d]r S[n]or
[r]a. fleır Gızo[À oc flor]flr[.oc k]et[ıll] her[mu]nd[a]r ˙(on)oc [hogne pre˙tr]
Skrın flat e˙ ˙tendr a alta[ra] mefl he[l]gom dom[om] g[e]f[a] fl[eı]r [Óagnoc]
Snorre at helfnınge huaÀ fleırr[a].oc[e]˙ *fl[et]t[a] kı[r]kı[o fe] um[b fr]
[a]m of flat e˙ [aflr e]˙ talet. kırkıa a eò um ƒram klukur fl∂r er fl√
SnoÀı ok *hal’veıg leìıa tıl ˙ta›ar ˙√ng meÌıar .ıı.ok.arna n√tar.
en .¥
[ta]
. ˙√lmun˘ar n√tr en .vı
ta
. p[et]r˙ n√tr. ok flar me› meso ƒ√t en
bet˙to [˙me]lta [c]ro[s]ar. ˙cp[t]. \#÷ fle˙˙a reka a kırkıa ı reêkıa holltı· ≥n›ır·ƒellı ê[t]ra
flrı›ıvng[ú] hvalreka ok halƒr vı›rekı ok lan› ha lƒt· ≥n˘ır ı›úa ƒellı flrı›ı
vngú hvalreka ok lıkt ıago›a· ˙em ¥n ˘ır· êtra ƒellı flrı›ıvngú
hvart tveggıa ıago[›]a· A [mvn]a›aÀ ne˙ı [ƒı oú]›vngú hvalreka·
A› kambı ƒıoú›vngú ıhvalreka· J b¥[r]gı˙ [vık ƒ]ıoú›vngú ı hvalreka
Reykholt. AA.2 skjöl var›andi sta› og kirkju. Reykholtsmáldagi frumrit
Skjalasöfn presta og prófasta, fijó›skjalasafni Íslands, Reykjavík
Um 1130–1300, bókfell, 1 bla›, 29,7x20,5 sm, bl. 1r, ekki öll bla›sí›an
Reykjaholtsmáldagi
2.
Máldagi Reykholtskirkju. Bla›i› hefur veri› í bók í arkarbroti (folio) ef mi›a› er vi› íslensk handrit, en er í stóru áttabla›abroti
ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Máldaginn er skrifa›ur í nokkrum áföngum. Tali› hefur veri› a› elsti hluti hans (14
efstu línurnar) hafi veri› skrifa›ur á sí›ari hluta 12. aldar, jafnvel ári› 1185 flegar prestsskipti ur›u í Reykholti, en hér ver›ur
flví haldi› fram a› elsti hlutinn sé frá um 1130–50 flví a› ef r‡nt er nánar í skrift og stafsetningu ver›ur a› telja líklegra a› hann
sé skrifa›ur á›ur en Fyrsta málfræ›iritger›in var samin um 1140–50. Hva› sem flví lí›ur, er hann elsta skjal íslenskt og örugg-
lega skrifa›ur fyrir 1208. Annar hluti (14.–29. lína) er frá árunum 1204–08 en á fleim árum flutti Snorri Sturluson (1178–1241)
búferlum í Reykholt, flri›ji hluti (29.–32. lína) er frá um 1224–41, fl.e. eftir a› Hallveig Ormsdóttir var komin til bús me› Snorra
en á›ur en hann var drepinn, og fjór›i hluti (32.–36. lína) er frá um 1300. Innskotssetningin milli 14. og 15. línu (og aftast í 14.
línu) er sennilega frá um 1242–47 flegar Ormur Bjarnarson (um 1220–50 og sonur Hallveigar) haf›i búsforrá› í Reykholti. Aft-
an á bla›inu eru tvær stuttar klausur sem eru skrifa›ar um 1224–41 og á sí›ari hluta 13. aldar. Á flessu bla›i eru flví alls 7 rit-
hendur og sjást 5 fleirra á myndinni. Skriftin á tveimur elstu hlutunum er karlungaskrift (1.–29. lína), en frumgotnesk á flri›ja
hlutanum (29.–32. lína) og sennilega á innskotssetningunni, en á fjór›a hlutanum (32.–36. lína) er textaskrift.
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
36
#
5
fıoúgongr = fıoúflongr.
5
flat = flar.
9
han = hon.
16
fl[eır] = fler, fl.e. flær.
28
fl[et]t[a] = afar óviss lesháttur, flarna gæti sta›i› flat en flá væri óvenjulega langt bil fyrir aftan or›i›.
30
hal’veıg = hallveıg.
12
e˙ mer haffle vıtrac
s
k· fla coannarr en
-gell á mót hnom· oc mÃlte vıfl hann· Ren
-n flu aftr· oc ˙eg ˙veıne fle˙˙oat eÌfl
-a˙c mon ıor˙alaborg· En allz flat e˙
ví˙t at englar ˙enda engla tıl mann
-a· fla e˙ eıgı eín˙Ìnt at ˙a engell e˙
ı˙aıa ˙pamanne vıtrafle˙c· vÃre h∂lld
-r eínn af logƒndom· an ˙endr af fleım
Ìr Ëflro fÌlke· En flo va˙ hann maclega
callaflr eınn af logƒndom· flvıat hann fram
fle fleırra ∂mbÃtte fla e˙ hann bra ∂lde á v
-arrar ˙pamannc
s
· oc brende ˙Ìnfler
af munne han˙· Sva ˙eenglar mego
engla ˙enda· fla mego oc ˙va fleır en
glar e˙ ˙ender ero· taca nƒmfn af hı
-nom e˙ fla ˙endo· ef fleır fremıa hın
-na flıóno˙to· flo at fleır ˙e Ìr µflro
fÌlke ˙ender· flat ˙annar oc danıel
˙pamaflr at f°re ˙e englar ˙ender í h
m· en fleíre loue gofl á hımnom· flvıat
hann qvad ˙va at orfle· fiu˙und flu˙unda flı
-onafle gofle· oc tıo flu˙undo˙ınna h
-undrafl flu˙unda ˙toflo fÌr hnom· an
-nat e˙ at flıona gofle· en annat e˙ ˙t
-anda fÌr gofle· fieır flıona gofle·
fara flangat e˙ hann ˙ender fla· En fleır
˙tanda fÌr gofle e˙ hverge hefıa˙c
fra auglıte han˙· oc of valt ero ˙taflf
-a˙ter ı navı˙to han˙· fiu˙und flu˙und
-a flıonafle hƒnom· en tıo flu˙undom ˙ın
na hundrafl flu˙unda ˙toflo fÌr hµ
nom· fiuıat f°re ero ˙ender hıngat í
heım at fremıa gofl˙ flıono˙to· en fle
-ıre ˙tanda of valt ı auglıte han˙ a hımne·
En fleır e˙ ˙ender ero· coma hıngat
ı heıtıl ˙Ì˙lo ˙ınnar· en flo mı˙˙a fle
ır aldrege gofl˙ dÌrflar fÌr augom ˙ér·
flvıat gofldóm˙ mttr e˙ allr í Ëllom ˙t
-ƒflom· oc mego af flvı hverge fle˙˙ ˙end
er ve˙a e˙ eıgı haue fleír gofl fÌr aug
*Cum hoc folio cf· 619 in 4to p· 136
28
–145
16
.
AM 237 a fol
Safn Árna Magnússonar, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1150, bókfell, 2 blö›, 31,0x20,5 sm, bl. 2r, ekki öll bla›sí›an
3.
Brot úr hómilíubók. Hómilía er stólræ›a (predikun) me› textask‡ringu li› fyrir li›. Fyrri hómilían hefur veri› köllu› Kirkju-
dagsmál e›a Stafkirkjupredikun. S‡nishorni› er úr sí›ari hómilíunni sem er sermón fyrir Mikjálsmessu höfu›engils 29. sept-
ember. Sermón er einnig predikun me› textask‡ringu. Blö›in eru í stóru áttabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit.
Á blö›unum er karlungaskrift.
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
36
39
o˙ér flo at fleır ˙é í eınom ˙tafl ˙°nn[·]
En eıgı e˙ englom dvƒl at fƒr ˙ınne·
vıat fleır fara a eíno augabragfle
mıflle hımen˙· oc ıarflar· ˙va ˙kıot[t]
˙em maflr má renna hug ˙ínom· Oc f[r]
emıa fleır ˙Ì˙lo ˙ína ó ˙Ìnelega· ˙v[a]
˙em ero ˙ıaluer ó ˙Ìneleger· En flo [m]
ego englar vıtra˙c mËnno˙Ìneleg[a·]
fla e˙ fleír vılıa vocƒndom efla ˙ouƒ
ndoí necqverre lıcamlegre a ˙ıóno· 
eırre e˙ fleır taca í lofte· oc eÌfl
e˙c ˙ú a˙ıóna í lofte fla e˙ fleır fara
tıl hımen˙· En tıl fle˙˙ vıtra˙c englar
˙Ìnelega ˙tundom· at ver ˙cÌletrúa
ó ˙Ìnelegom crafte fleırra· fivıat tıl
fle˙˙ geóra˙c allar ˙Ìnelegar ıar
teıner· at ver trueó ˙Ìnelegom· En
allz ver hlldoıdag hƒtífl fla· e˙ óı
chael engell vıtrafle at halda ˙cÌl
de· fla ˙colom ver reófla necqvat ˙cÌr
ra of dÌrfl fle˙˙a engel˙ at ver vıtem
hvert ver eıgotrau˙t under hƒnom
ef ver vılıocalla a hann o˙˙ tıl arnaflar
orfl˙· flvıat helgar rıtníngar ˙e
gıa hann a margarlunder af gofle
umb fraof aflra engla· veg˙ama
flan· oc ˙ettan hËfflıngıa· anna
rra engla· Sıá engell heuer of˙t
vıtratc
s
k ˙pamƒnnom· oc ˙Ìnda fl
m ó orflna hlute· oc flÃgflar beó
ner fleírra fÌr gofle· ˙va ˙em hann m
Ãlte ˙ıálfr· vıfl danıel ˙pamann[·]
Ec em ˙a engell· e˙ feórec beón
er Ìflrar gofle· fie˙˙a engel˙ d
Ìrfl ˙a ıoan í hımna ˙Ìn ˙ínne· oc
ó°lte· Engell ˙tófl hıa altare· oc
haffle gollect reÌkel˙e˙ker í
hende· oc va˙ hƒno˙ellt mart
reÌkel˙e· fiat ero beóner heı
lagra· at hann geórfle dÌrlegan ílm
2
-
14
ne›anmáls
Cum hoc folio cf· [= conferre] 619 in 4to p·
136
28
–145
16
= ‘beri› fletta bla› saman vi› bls.
136
28
–145
16
í [AM] 619 4to’.

4.
AM 315 d fol
Safn Árna Magnússonar, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1150–75, bókfell, 2 blö›, 21,4x14,1 sm, bl. 2r
Brot úr Grágásarhandriti. Á blö›unum er brot úr Landbrig›arflætti. Handriti› er í fjögrabla›abroti ef mi›a› er vi› íslensk handrit
en í sextánbla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Skrifarinn skrifar <æ> og <Ë> svo líkt <∂> og <ƒ> a› fla› er nán-
ast ógerlegt a› greina flar á milli; auk fless notar hann miki› af límingsstöfum, svo sem ‘’ og ‘ˇd’. Skriftin er karlungaskrift.
Blö›in eru má› og dökk og flví er birt hér svarthvít mynd sem var tekin í útfjólubláu ljósi í sta› fless a› birta litmynd tekna vi›
venjulegar a›stæ›ur.
1
æın˙ rætt ef hann vı… flar lata á valt ve˙a meflan Ëen es flífl oc meta eıge le-
ıgo.Sua e˙ fla[r of gotoú ˙em a]fl[r] va˙ umb tınt
.
En ef hann gerer a aòanveg.fla
*[0000 ut]lagr ııı.ó[o
ú
com
000000000] ve[ıter] brv efla ˙cıp flat e˙ fe e˙ tıl laget . oc es hann
[v]tlagr [ef hann ıner eıgemal˘aga oc a fla] ˙oc hverr es far˙ mı˙˙er . Sa óaflr a oc fla
˙Ëc e˙ fe lagfle tıl . efla [han˙] e[r]fıngı. oc verflr hann utlagr. ııı.[óo
ú
com
.]oc gıal˘a tvav
˙líc ˙em fe[rı]o bvar.v.m[e]ta fla ˙Ì˙lo en hann eòde eıge. eòda a ˘[om]ú at døma a
hon˘ honom ˙cıp˙ varflvéızlona.oc varar fla.f(ıoú)b(avg˙)g(arfl) ef hann óúøce˙c . Eıge ˙cal ˙cıp flat
ËnÌta˙c ˙va af fÌrnıngo at eıge ˙e aòat tıl fe˜et aflr. ef \˙a÷ hÿaünönö ˙cÌl˘e ˙cıpeno
hal˘a e˙ feet varflveıter. Nv brotnar ˙cıp flat ı votnom efla ı væflrom. fla ˙cal hann
t[aca aòat ˙]c[ıp ˙em hann m]a [f]Ì[r˙]t . Ef ˙a ræflr fÌr ˙cıpe e˙ hann [fe]cc tıl far-
ngar fla abÌrge˙c ˙a eıge ef farflr vas.flot ˙cıp le˙te˙c ef hann vıl˘e vel. SÌ-
nıat e˙ fla far˙.ef leıgo e˙ metet ef væıta ˙cÌl˘e.oc a ferıo maflrenn at bøta
fleım e˙ fara ˙cÌl[˘e ˙em].b(var)v.vırfla ef hann fær auvı˙la af.eòda a hann heımtı˜ tıl leı-
go flot ræı˘˘ ˙e.Sa a bÌrge˙c ˙cıp es hever ˙em aòat lán . Nv e˙ brvar hal˘
melt a hoòd.man
ne
.oc ˙cılet eıge úr.fla ˙cal hann at gera ˙vat hal˘e fÌr fÌrno˙ko.
en gera ˙em fÌr˙t . ef Ëen brÌtr.oc ˙cal ˙økıa ˙em aflr vas tınt ef hann Ëúøke˙c.fiat
ero a…t ˙tefno [˙(acar)oc] ˙[cal] . q(veflıa)h(eımıle˙)[b(va)]ıx.t(ıl)f(ıoú)b(avg˙)˙(aca)en.v.t(ıl) vtlegfla.
at e˙ oc ef óaflr vıflr a-
lan˘e.manns.oc ˙ceflr ıoúflo.fla verflr hann utlagr.ııı.ó(oúcom) Nv ˙ler óaflroc varar flat ˙líct.
n ef hann úer abravt.oc mafla føúa tıl flÌfflar efla tıl goútøke˙.Sa óaflr.a.a voxt
allan a lan˘[e] ˙ıno e˙ a flat.en aflrer menn eıgo flar at eta ˙em vı[lı]a ber oc ˙Ël.flr verfla
a…er vtlager.ııı[.óo
ú
com
].e[˙] tıl fle˙˙ taca at a braut vılıa hava Ël[o]fat . Sa óaflr verflr
oc vtlagr.ııı.ó(oúcom)e˙ hann tecr hvanner.oc.vı. aura a verc.Føúa ma tıl flÌfflar.
ef ııı
gıa
. alna ˙cafl[e] e˙ at goÀ.Eıge ˙cal óaflr æıa ı enge.manns.Nv væıt hann e˜e marc
eıge. fla ˙cal hann eıge [flar æı]a e˙ ˙tacgarflr e˙ ı hıa.oc ˙vaflar es eıge e˙ ˙ına ı.
ıge ver]flr óaflr [utlagr] flo[t flat] fe ko[me ıæ]ngıa[r e]˙ Ìr af rætt gengr.Bıflıa ˙cal óaflr
lof˙ fla m[en]n e˙ [ne˙]ter bva. ef hann vı… ˙ıno breòa. oc verflr hann utlagr.ııı.óo
ú
com
.e[f el]˘r
renr ı fleıra loòd.ocbøta ˙cafla.en.f(ıoúbavg˙)g(arfl)¥(arflar)ef hann brenner ˙cog efla h.flat varar oc
f(ıoúbavg˙) g(arfl) ef hann bafl eıge lof˙ at ef el˘reò renr ıannara.man
na
.loòd.en ˙coggang
ef fleım verflr kugıl˘e ˙cafle at.fiat ero a…t ˙tefno ˙acar. oc ˙cal.q(veflıa) h(eımıle˙) b(va) ıx. aflın
fle˙˙ e˙. ˙(ottr) es tıl f(ıoú)[b(avg˙)˙(aca) en.v. t]ıl vtlegfla. [of sel farar oc beiter]
f maflr he[v]er lon˘ f[leı]re en.[ı.]vn˘er bv ˙ıtt. oc vı… hann fara [fla]r ı˙el Ìver
*[000000000000000000000000 fara] m[efl] f[e] ˙[ıtt.ııar. a]˙umre [t]ıl ˙[el˙.en]
fl[vıa]t eın˙ [of˙tar ef flar] v[er]fla [mı]˙gongoú fıar.fla a hann [at] re[ca] heım [˙]mal[a] ˙ıò.
É
[É
É
3
6
9
12
15
18.
21.
24.
27.
30.
33.
[o]f S[l]otto
[ok beıt]
m go˘um monnum
3
[0000 ut]lagr ııı.ó[o
ú
com
000000000] ve[ıter]: flarna gæti hafa sta›i› e˙ hann utlagr ııı.óo
ú
com
Ef maflr varfl veıter.
32
[000000000000000000000000 fara] m[efl]: flarna gæti hafa sta›i› aòar˙ manns lan˘ oc a hann flar at fara mefl.
16
17
7
eıò˙lego lıfe aflr hann ˙capafle heım.*Ó(agı˙ter)Sva
e˙ rıtet.fiat va˙ lıf í˙ıolvom.ì(ofle)e˙ gort
va˙.Ifle˙˙om orflom ˙cyre˙c at oll ˙cepna
va˙ á valt ˙vneleg í fyrer ∂tlon.ìofl
s
˙u
e˙ ˙ıflan varfl ˙yneleg ˙cepnoòe ˙ıal-
fre.flae˙ hon va˙ ˙copofl.Sua ˙em
˙mıflr ˙a e˙ h vıll gera lıtÀ fvr˙t hver˙o
hann vıll hvatke gera.oc rı˙˙ ˙u ˙mıfl ˙ı-
flan í verke e˙ fyÀ ˙tofl ˙mıflofl íhug-
uıte ˙mıfl˙en˙.Af flvı kalla˙c.ì(ofl)eıge
fvrre ˙cepno˙ınne at tífl heldr at tıgn.
Hver ˙oc va˙ tıl fle˙ at heımr v∂re
˙capaflr.ó(agı˙ter) Gøzka.ì.at fleır v∂re e˙
hann m°tte veít}t{a mı˙cuò ˙ıòa.D(ı˙cıpulu˙)
Hver˙o va˙ heımr goÀ.Ó(agı˙ter) Sıalfr mlte
.ì(ofl)oc *vero flegar gorver aller hluter.D(ı˙cıpulu˙)Ólte
.ì(ofl)flat orflom.Ó(agı˙ter) fia mlte.ì(ofl)orfl e˙ hann ˙ca
AM 674 a 4to
Safn Árna Magnússonar, Den Arnamagnæanske Samling, Nordisk Forskningsinstitut, Kaupmannahöfn
Um 1150–1200, bókfell, 33 blö›, 17,3x10,8 sm, bl. 4r
Bókin d‡ra
5.
Elucidarius, fl.e. ‘l‡sing’ á upphafi heimsins, en nánar tilteki› er Elucidarius stutt l‡sing á heiminum og kristinni trú. fietta al-
fræ›irit hefur veri› eigna› Honoriusi Augustodunensis (um 1080–1137) sem var munkur í Kantaraborg á Englandi um hrí›.
Handriti› er í sextánbla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Einar Eyjólfsson (um 1641–95) lögsagnari og s‡sluma›-
ur í Oddgeirshólum og Tra›arholti í Flóa átti handriti› og kalla›i fla› Bókina d‡ru. Skriftin er karlungaskrift.
*D(ı˙cıpulu˙)
3
6
9
12
15
5
10
15
1
Ó(agı˙ter) = ‘meistari’.
12
D(ı˙cıpulu˙) = ‘lærisveinn’.
16
vero = voro.
18
19
31
·ıx
eò.ıx.vetr.Nu feÀ at fluı ˙cape of alla oldena. Sua ˙tanda *concurrent
flar er flr \ero÷ eıner ˙aman. ı.ıı.ııı.ıııı.B.vı.vıı.ı.ıı.B.ıııı.v.vı.vıı.B.ıı.ııı.
ıııı.v.B.vıı.ı.ıı.ııı.Bv.vı.vıı.ı.B.ııı.ıııı.v.vı.B.fla hleÌpr.Ìfer.vıı.to
lo.oc keomr tıl uphaf˙.Nu er at aldar upphafe.ı.concurren˙ ˙cal ˙a fara
mefl Ëllom monoflom. FÌlgıa.v.*regulare˙.óaÀcıo.en vıfl keomr concurrens.
∂ın.verfla.vı.netr.alt ˙aman.er af fluı.marcı fo˙to ˘ag.Aplı˙.Fylger ı
nott.en˘a concurren˙. keomr hann af fluı annan˘ag vıko.Ó.FÌlgıa.ııı.netr.
en.ı.concurren˙.verflr hann fluı mıflvıko ˘ag. ok feÀ at ˙lıcom h°tte of alla
monoflr. flau mı˙˙ere. Én fla er marcı keomr at upphafe annarra mı˙
˙era. fla koma. ıı.concurrente˙.vıfl.v.regulare˙.netr.han˙.keomr fla monoflreò
*flΩat˘ag. En aplı˙.ııı.ıa.˘ag ívıko.ok feÀ epter fle˙˙o of alla ƒl˘eòa.
koma a˙ınom mı˙˙erom huerer.concurrente˙ vıfl.en manafla talet er of va…t et
ld ˙uen.flflıa er heıter pá˙ca Ëld.Jflre ƒld ero.vetr.*t}etr{veır. || ˙ama
en˙ fıoúfla tegar.en˙ ˙etta hun˘rafls tíréofls.Telıa.menn.fla ƒl˘.
mıok aÌm˙a vega. hue ner hon ˙cal koma.Jflre ƒld ero.xxvııı.
tungl alder.en.xıx.˙olar alder. Nu af fluı at hoò kenner tıl fles húe
pa˙ca ˘agr ˙cal verfla mı˙˙ere huer ˙ua lenge ˙em heımr en ˙ten˘r.fla
er hón af fluı kollofl pa˙ca Ël˘.oc ˙colo fla méota˙c e˙ ˙ía Ël˘ héf˙c
baflar alder.Solar.Ël˘.oc tungl ƒld.oc fara allar ˙aman meflan en fÌr
˙ta tungl ƒld vınzc.Nu telıa marger at fla hefé˙c pa˙ca ƒld.en ˙olarƒld
keomr of. vár at óaÀcıo.en of hau˙tet epter keomr tungl ƒld.at ˙eptember.oc er
˙a eò fÌr˙te.vetr. beìıa aldaòa er flar keomr epter. En pa˙ca ˘agreò ˙a er
fla er of varóet. epter.er eò fÌr˙te pa˙ca ˘agr.ıtungl ƒld.en ˙a verflr aòaÀ
pa˙ca ˘agr ı˙olar ƒld.Èn *aòat pa˙ca aldar uppháf er flat at of hatet.
kome.tungl ƒld at ˙eptember.en of varet.epter.kome ˙olar Ëld at. óarcıo.verflr
˙a fla pa˙ca ˘agr eò fÌr˙te beìıa al˘aòa.er flat váÀ e˙.oc fla hla
upár er flér h∂fıa˙c.oc ero hláup r.xııı. oc.c.tolbréot ípa˙ca
old eòe keomr fla ˙aman Ëll hımıntungla for er fle˙˙ar hefıa˙c.
allar ˙eò al˘ernar.Verflr affluı pa˙ca old eozt al˘aòa at hınar
báflar ˙colo heòe flíona.keòer hon ˙ua gléogt tıl pa˙ca hald\z÷en˙.
halluar˘ú hallv
GKS 1812 IV 4to
Den gamle kongelige Samling, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1192, bókfell, 11 blö›, 21,0x14,0 sm, bl. 8r
6.
Handrit í fjórum hlutum (GKS 1812 I–IV 4to), 36 blö› alls. Elsti hlutinn og sá fjór›i er 11 blö› (bl. 24–34) og hefur a› geyma
rímfræ›i (tímatalsfræ›i) me› seinni tíma vi›bótum, stuttar klausur á íslensku og latínu sem eru sennilega yngri en rímfræ›in
og latneskan-íslenskan or›alista (megni› af honum er yngra en rímfræ›in). Allt er fletta fló skrifa› af sama manni. Handritsbrot-
i› AM 249 l fol, sem er fjögur blö›, er úr sama handriti og GKS 1812 IV 4to. fia› er kalendaríum og hefur veri› tímasett til
1192 en kalendaríum er skrá kirkjunnar yfir helgidaga og kirkjuhátí›ir, fl.e. messudagarím. Ekki er ósennilegt a› handriti› hafi
sí›ar veri› í Vi›eyjarklaustri sem og bókin öll (GKS 1812 4to). Handriti› er í stóru sextánbla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11.
aldar handrit. Sama hönd er á flessum brotum og hálfu brotinu AM 655 VIII 4to. Skriftin er frumgotnesk. Handriti› var á›ur í
Den gamle kongelige Samling í Konungsbókhlö›unni í Kaupmannahöfn.
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
10
20
30
O
1
concurrent: konkurrent er 365. dagur hvers árs (og hlaupársdagur), fl.e. sá dagur sem er
umfram 52 vikur ársins.
5
regulare˙: ra›tala árs innan tunglaldar sem er 19 ár.
11
flΩat˘ag: Ω lei›rétt úr a.
13
t}etr{veır = tveir: bandinu er ofauki›, sennilega var fyrst skrifa› vetr.
24
aòat: fyrst skrifa› aòaÀ.
20
21
17·
at ˙áfl mege nıflr koma˙c
!
˙va ˙colom vér nu ha…˘a fla ena ˙Ëmo ımbro˘aga·
at gofl fÕre ór bó˙te óro grımleíc˙ fro˙t oc Ëfvn˘ar flela·˙va at
oúfla ˙áfl han˙ mege koma ı hıoúto ór. fia keomr oúfla ˙áfl han˙ ı hug˙coz
ıoúfl óra·e˙ ver gırnom˙c at heéra keòıngar. oc rekom fra os ıllzco cvl-
fla·En hvat ˙toflar at heéra oúfl gofl˙· nema ver varflveıtem fl√ ı mıòıngo·
Af fluı ho…˘om vér aflra ımbro˘aga tıl fle˙˙ at gofl late réota˙c ımıòıngo
oúfla ˙áfl ˙ıtt·at er hann ˙ére ı hıoúto *óú · fia rÕte˙c oúfla ˙áfl gofl˙ er vér
leìıom ∂l˙co a keòngar han˙·oc ˙énom ˙va˙em upreòan˘a acr af gofl˙˙áfle.
at er ver ˙eokıom of˙t tıl beona oc tıl keòınga·En fla ˙tofla os beoner
tıl heíl˙o·ef ver flægıom flÃr gofle mefl góflom verkom orom·vıat tıl fles
ero ƒs keòıngar ken˘ar at líf várt batne affleım· En affluı
ho…˘om vér ena flflıo ımbro˘aga at gofl˙ acr frÃ¥e˙c·˙a er réote˙c
oc upraò ı hıoútom óúrom.fla frÃ¥e˙c acr gofl˙ ı bo˙te óro ef vér feo-
rom gofle avoxt góflra verka af kenıngom fleım e˙ vér heérflom oc el˙coflom
af hléflne·fla ero gofl verc ór gofle flÃg ef vér hırflom fl√ ı lıttel-
l°te·oc holdom fleím alt tıl ˘aufla ˘ag˙·Affluı hol˘om ver ena·ıııı·
flo
ımbro˘aga·at hırfla˙c mege góflgøúnıngar órer ı lıtell°te·oc ı
˙taflfe˙te flr er fr°flo˙c af oúflom gofl˙·at eıge b°re fra os ofme<t>na-
flar ¥eflr a voxt flaò er vér ˙ƒmnoflom ı góflom verkom· Ef ver ho…˘om
ımbro˘aga a fle˙˙a lun˘ ˙em nu e˙ tíòt·fla mon gofl gefa ƒs ár oc
frıfl a ıoúflo en leífla ƒs efter m˙dag ı eılıfa ˘érfl mefl ˙ér a
aufl˙Ìn er ƒs at ˙kılıa van˘lega *˘e sancta cÀvce mna· amen.
ıarteín pí˙lar *˘omını no˙trı *ıe˙v chrı˙tı·vıat pí˙lar marc han˙ er tácn heíl-
˙o várrar oc lau˙nar: Cros va˙ ˘aufla marc ıllra manna· áflr c˙tr
*vaere pín˘r a honom· en ˙ıflan varfl hann líf˙ marc góflra manna· FÌrer pí˙l c˙z·
va˙ monnom croseò aò˙tÌìr oc leıflr· en nú er hann gƒfgaflr af en-
glom· oc veg˙amaflr af monnom·an leíflr ˘ıoflom·vıat fla ˙te c˙tr Ìver
˘ıofoleò oc leÌ˙te alt maòkÌn ór anaúfl er hann ˘ó a cro˙˙enom·
oc béotte hann at a pí˙lar tré er eò fÌr˙te <maflr> mı˙geoúfle a gırnflar
tré·Afflví va˙ ˘rotteò ı mıflıom heıme pín˘r·flar e˙ ıafnlangt
e˙ tıl allra heım˙ eò˘a·at ıafn°r e˙ Ëllom mı˙cunò pí˙lar han˙·
fleím er hann gËfga mefl trú oc góflom verkom·fle˙˙a lau˙n a…z
SKB Isl perg 15 4to
Islandica, Kungliga biblioteket – Sveriges nationalbibliotek, Stokkhólmi
Um 1200, bókfell, 102 blö›, 23,5x16,5 sm, bl. 17r
Íslenska hómilíubókin
7.
Hómilíur og fleira gu›fræ›ilegt efni, svo sem bænir, messusk‡ringar og brot úr Stefáns sögu. Hómilía er stólræ›a (predikun)
me› textask‡ringu li› fyrir li›. S‡nishorni› er úr tveimur sermónum, sá fyrri er um imbrudagahald en sá sí›ari um heilagan
kross. Sermón er einnig predikun me› textask‡ringu. Deilur hafa veri› me›al fræ›imanna um hve margar rithendur eru á Hóm-
ilíubókinni: 7, 10, 12, 14 e›a 17. Hugsanlegt er einnig a› hún hafi veri› skrifu› á löngum tíma af einum og sama manninum.
S‡nishorni› er af rithönd fless manns sem Ludvig Larsson kallar III og telur a› nái yfir bl. 2r–42v, 45r–50v, 61v–62v, 67r–68v.
Vilhelm Gödel er sammála Larsson um hva› flessi hönd hafi skrifa› en kallar hana A. Sama rithönd er flri›ja hendi hjá Evu
Rode (2r–42v), en sú fyrsta hjá Börje Westlund (2r–40v). Andrea de Leeuw van Weenen kallar hana c (2r–40v). Hómilíubókin
er elsta íslenska handriti› sem hefur var›veist nokkurn veginn heilt, en nokkur blö› hafa t‡nst úr henni. Hún er í áttabla›abroti
ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Skriftin er frumgotnesk.
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
N
7
óú: lei›rétt úr óúo.
22
˘e sancta cÀvce = ‘af heilögum krossi’.
23
˘omını no˙trı = ‘drottins vors’.
23
ıe˙v chrı˙tı: í grísku eru or›in skrifu› me› <ι> (iota) og <χ> (khi) sem hefur veri› umrita›
sem <x> í latínu í sta› <ch> (e›a <k>).
25
vaere: má einnig leysa upp sem veræ.
22
23
r flat ƒyrer konvnge. at hann være vp nvmen oc oúfleò at ìvfle.oc gera ˙cyl˘e honom hof 75
oc lıcne˙cı oc blota hann. En caò˘acı˙ gel˘e˜r.gec ƒyrer ˘rot˜o. oc m(∂lte)
etefl ér fle
s
a ena fíolkvngo menn ıbøò˘.oc bıflefl at hı˜at come. óathev˙.p(o˙tole)
*en ef hann reıser fleòa m
aƒ ˘√fla. fla breòı flér gal˘ra menn fle
s
a ıel-
˘e cycqva. flvıat vér hlıotom alt ı…t aƒ fleım ıbo
ú
g vaÀe. fla var
caò˘acı˙ ˙en˘r.oc hıner gøfgto hırflmenn konvngs. mefl honom *po˙t po˙tolanom
n flr leı˘o hann ƒyrer kne. k(onvnge) mefl mıcı…e veg˙emfl. fla fe… ev-
fenoúa ˘rot˜ tıl fota. P(o˙tolanom) oc m(∂lte) Ec veıt at flv po˙tole. ert ˙eò˘r
aƒ ìvfle.oc ert fle
s
ı˙cıpvlvs. e
s
˘√flom gaƒ ƒ.oc ø…om ˙ıvkom <heıl˙o> mefl oúflí
˙ıno. Ennv comflv oc ca… anamò hans.ıver ˙on mıò ˘√flan. oc trvıec
at hann mvn flá lıfna. P(o˙tolenn) ˙var(afle) henne. flv hever eò *non heyrfla keòı˜
omınımeı *ıe˙vchrı˙tı. aƒ mvòı mınom. oc trver flv flegar. ˙caltv vı-
ta.at }flv{\˙vnr flıò÷ moò lıfna. fla helt óathev˙ hoò˘om tıl ìvfls oc m(∂lte) G(vfl)
abraham. ì(vfl) ı˙aac. ì(vfl)ıacob. e
s
˙en˘er eí˜a ˙on flıò. aƒ mne.
tıl ıarflar. at bıarga ø
s
.oc le‡˙a ø
s
ƒra vı…o.oc ˙yna o
s
flıc.˙aòan
ì(vfl) Ennv mınztv oúfla ìvfls omınıno˙trı ıe˙vchrı˙tı. ˙onar flıò˙. e
s
hann at.m(∂lte)
at ˙egıec yflú. Hvatkı er ér bıflefl føflor ınamòı mıno. flat
mvn hann gefa yflÀ. En at a…ar flıofler vıte. at e˜ı er ì(vfl)*nı˙ıflv.
oc keòı˜ mvòz mıò˙. e
s
˙øò. fla rí˙e Ωp ˙veıò ˙ıa aƒ ˘√fla
a tóc óathev˙.ıhøò˘ *enom ˘√fla.oc m(∂lte) *Jnnomıne ıe˙vchrı˙tı eò˙ cro˙˙ fe˙ta.
rı˙tv Ωp evfronón.fla reı˙ ˙ve<ı>òen vp flegar. fla oafle˙c
hıarta konvngs. oc bafl hann føra h<on>
om
*po˙tolanom. coúono oc pvrpvra.oc ˙en˘e hann
reòera of borgena.oc of ınn°˙to bla lan˘z herofl. oc m(∂lte) fletta. Comefl
ér tıl borgar. oc ˙ét ì(vfl) flaòer leynı˙c ımannz lıke. fla com a…r lan˘
heÀ flangat mefl kertom.oc *reykel˙e.oc mefl ø…om vaòfla blótom.
a m(∂lte) óathev˙. vıfl lyfleò. Eıgı emec ì(vfl) *˙ emec flre… ˘omını ıe˙vchrı˙tı. ˙onar ìvfls.
e
s
mıc ˙en˘ı tıl yflvar. at cyòa yflr ˙aòan ì(vfl)oc leıfla yflÀ
ƒra vı…o ˙cvrflgofla yflvaÀa. En ef ér *etlıt mıc glıkıan
ìvfle. fla mvn ec ˙egıa yflr.hver˙o mıclo ˙ércolot trva
a flaò ì(vfl) e˙ ec em flr∂… hans.oc reı˙ta ec ıhans namòı k(onvng) ˙on.
aƒ ˘√fla. En ér a…er. er réÒa ˙cyn˙eme megofl ˙lıa.
takefl bravt heflan gv… fletta.oc ˙ılƒr.oc ger˙emar. oc
38
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
AM 645 4to
Safn Árna Magnússonar, Den Arnamagnæanske Samling, Nordisk Forskningsinstitut, Kaupmannahöfn
Um 1220, bókfell, 66 blö›, 20,3x12,8 sm, bl. 38r
8.
Handrit í tveimur hlutum, 66 blö› alls. Fyrri og eldri hlutinn er 42 blö› og hefur a› geyma Jarteinabók fiorláks helga og sögur
af 5 ö›rum heilögum mönnum (flar af eru fjórar postulasögur). fiorlákur fiórhallsson (1133–93) var biskup í Skálholti. Í sí›ari
hlutanum eru fjórar sögur af heilögum mönnum (flar af tvær postulasögur). Í fyrri hlutanum er a›eins upphaf Andrés sögu post-
ula en framhald hennar er í sí›ari hlutanum og er flví sennilegt a› t‡nst hafi aftan af upphaflega handritinu og veri› bætt úr fl
me› flví a› skrifa Andrés sögu upp á n‡tt (a› mestu) og a›rar álíka sögur (sem voru e.t.v. upphaflega í handritinu). Handriti›
er í stóru sextánbla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. A›eins ein rithönd er á eldri hluta handritsins en flrjár á fleim
yngri. S‡nishorni› er úr Matheus sögu postula sem er í eldri hlutanum sem er flekktur fyrir mjög mikla notkun banda og stytt-
inga — einnig notkun latneskra styttinga sem eiga vart heima í norrænum texta. Skriftin er frumgotnesk.
10
20
30
S
E
S
4
en ef hann: fyrst skrifa› ener hann en 5 skafi› út og hè breytt í ef.
6
po˙t = ‘eftir’.
9
˘ı˙cıpvlvs = ‘lærisveinn’.
11
non = ‘eigi’.
12
˘omınımeı = ‘drottins míns’.
12
ıe˙vchrı˙tı: í grísku eru or›in skrifu› me› <ι> (iota) og <χ> (khi) sem hefur veri› umrita› sem <x> í latínu
í sta› <ch> (e›a <k>).
16
˘omınıno˙trı = ‘drottins vors’.
18
nı˙ı = ‘nema’.
20
enom: en lei›rétt úr hèoò.
20
Jnnomıne = ‘í nafni’.
22
po˙tolanom: m lei›rétt úr einhverju.
25
reykel˙e: e
2
sennilega lei›rétt úr ı.
26
˙= ‘heldur’.
28
etlıt: e sennilega lei›rétt úr t.
24
25
*655 Fragment XXIII
˙onar ìufls *mbraflc fla up veìer ıeru˙alem er po˙tolar ìufls eır er v[0000000]
monn
om
flótto lıtıl˙ verer·urflo ˙kıol˙ menò· oc˙tıoúnerar heılagra<r> c˙[tne]
etta er ıt·xx
˘a
· ver˙·Tunc acceptabı˙ ˙acfıcıum ıtıcıe oblacıone˙ etho
locata·tunc ımponent ˙uper a…tare tuum uıtulo˙·at flyfler sva·fla mun
˘v fleckı\a÷˙c retl∂tı˙ fóún octƒfn·fla mono fleır leìıa kalfa a al-
tare flín·Nu ˙eger ˘avı˘ fyrer af ˙paleíx an˘a hverıar foúner ıc˙tnne
mun˘o føúflar verfla· ocer ˙em hann mele mefl flesom ahuga·flaer c˙t
ne tekr at ˙∂mıa˙c·fla mun˘v fleckelıga flıìıa fler foúner er helger
menò flıner úa fler {fo®n}}er{ retl∂te ochreınlıfe·oc aflra manko˙te·
aer flesar foúner ıarteína·er lËg bıofla *at ƒÕra ˙cyle·fla
mun˘o flıìıa foúner·octøfn·her ka…ar hann foúner ena *˙nere goflgern
ga·en tofn ına ˙tøúre·Scılıa ocsva at hann ka…e foún retlete˙
pınınì *chrı˙tz·en foúner octofn pınıngar heılagra manna·En flat er fÌlger.
a mono fleır leìıa {leì[ıa] k}\kalfa÷ yver altare flın·mú tıl fles ˙em hann mele
flaò tıfl mono ˙amnaz at }at{ c˙te er maclıga ma ka…a˙c
a…tare ìufls·fyr flvıat sva ˙em foúner verfla føúflar yver altare·sva ero
a…ar bøner oco… aheıt tıl ìufls·chrı˙te ahende fólgın af heílagre c˙t
ne·helger menò fleır er ˙ıalfa ˙ıc føúa ˙aclaa tıl bana·ıfoún
ìvfle·˙va ˙em kalfar uòger.ocmeínl√ser ¥oúo føúer íenom
foúnom lËgom·
M DC lXX
3
6
9
12
15
18
AM 655 XXIII 4to
Safn Árna Magnússonar, Den Arnamagnæanske Samling, Nordisk Forskningsinstitut, Kaupmannahöfn
Um 1225–50, bókfell, 1 bla›, 19,0x14,0 sm, bl. 1r
9.
Bla› sem hefur a› geyma brot úr sk‡ringu á 51. Daví›ssálmi, sem jafnframt er fjór›i af 7 i›runarsálmum, á norrænu og bænir
á latínu. Bla›i› er trúlega úr hómilíuhandriti úr Önundarfir›i sem var kalla› Villa á 17. öld vegna fless hve erfitt aflestrar fla›
var. fia› er í sextánbla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Skriftin er frumgotnesk.
5
10
15
20
J
ofanmáls
655 Fragment XXIII = ‘[AM] 655 [4to] brot XXIII’.
1
mbraflc: ekki er öruggt a› fla› eigi a› leysa bandi› í („è“) upp sem e˙.
10
at ƒÕra: skrifa› af yngri hendi ofan í eitthva› sem hefur veri› skafi› út.
11
˙nere = ˙mere,fl.e.smærri.
13
chrı˙tz: í grísku er or›i› skrifa› me› <χ> (khi) sem hefur veri› umrita› sem <x> í latínu
í sta› <ch> (e›a <k>).
26
27
fle˙˙ı ero nƒƒn nacvera púe˙ta cÌnboúıòa ı˙lenzcra
¯ı›ú *av˙tr lƒg˙ogo ma›
ú
ha…z ˙(on) Hıa…
tı arn˙teın˙ ˙(on) fioúarın floúvarfl˙ ˙(on)
Pall bıarna ˙(on) O˘˘
ú
gızoúar ˙(on)
Teıtr cara ˙(on) Óarcmarflar. ˙on.
floúvar›ú ıoan˙ ˙(on) *Bıarnheflnı ˙ı
gvrflar ˙(on) Helgı. ˙tarcaflar ˙(on)
¯gmvn˘ú ˙v›ú floúkels ˙on. loƒtr
˙°mvn˘ar ˙(on) ˚Ìıolƒr ˙∂mvn˘ar ˙(on)
Ha…À teız ˙(on) Sceggı fencel˙ ˙(on)
Svarthoƒflı *anrbıarnar ˙on.
A˙geıÀ gv›mvn˘ar ˙(on) Scaƒtı floú
arın˙ ˙(on) floúú ˙cvla ˙(on) Pall ˙√lva˙(on)
Ormr \ve˙tr÷ ko›úan˙ ˙(on)
EınaÀ ˙cvla ˙(on) Steını floúvarfl˙ ˙(on)
floúú floúva…z ˙(on) floúgıl˙ ara ˙(on)
Bran˘
ú
floúkel˙ ˙(on) Rvnolƒr ˘alc˙ ˙(on)
Gv›mvn˘
ú
˘alc˙ ˙(on) O˘˘ı floúgıls ˙(on)
Jngımvn˘
ú
eınar˙ ˙(on)
Bıarnı noúú conal˙. ˙ón. Ber˙ı
hallvar›˙ ˙(on) floúgeıÀ gv›mvn-
dar ˙on. Bran˘
ú
vlƒheflın˙ ˙(on)
Kløı˜r floú˙teın˙ ˙(on) Ketı… gv›mvn
˘ar ˙(on) Gv›mvn›
ú
cnvt˙ ˙(on) Joan floú
var›˙ ˙(on) Bıoún. gıl˙ ˙(on) RvnolƒÀ
Ketıl˙ ˙(on) bÌ˙cop˙.
Pre˙ta nƒƒn fle˙˙ı vo
ú
o rıto› fla er flúƒ
flv a…ır a dógvm úa. Ketıl˙ oc magn
bÌ˙copa ı˙len˘ınga oc vılmvn˘ar abó
GKS 1812 III 4to
Den gamle kongelige Samling, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1225–50 & um 1477–91, bókfell, 4 blö›, 21,3x14,9 sm, bl. 1r
10.
Handrit í fjórum hlutum (GKS 1812 I–IV 4to), 36 blö› alls. firi›ji og næstelsti hlutinn er 4 blö› (bundin inn sem 5.–6. og 35.–
36. bl. handritsins) og hefur a› geyma efni af ‡msu tagi, svo sem nöfn nokkurra presta kynborinna íslenskra, heimskort, kalend-
aríum og athugasemdir um rím (tímatal, kalla›ar Bókarbót). Kalendaríum er skrá kirkjunnar yfir helgidaga og kirkjuhátí›ir, fl.e.
messudagarím. Inn í fletta kalendaríum eru fær› dánardægur nokkurra höf›ingja á fyrri hluta 13. aldar me› sömu rithendi; sí›-
asta mannsláti› er frá 1245 (Styrmir fró›i Kárason ábóti í Vi›ey). fia› er flví líklegt handriti› sé skrifa› undir mi›ja öldina.
Fræ›imenn hafa gælt vi› flá hugmynd a› handriti› hafi veri› í Vi›ey, jafnvel öll bókin (GKS 1812 4to). Handriti› er í stóru
sextánbla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. S‡nishorni› er úr skrá yfir kynborna presta frá 1143 me› stuttri vi›bót
tveimur árum seinna um lát Ketils fiorsteinssonar (1075–1145) Hólabiskups. fiessi skrá hefur stundum veri› kennd Ara fró›a
fiorgilssyni (1068–1148). Á flessari sömu bla›sí›u er einnig skrá yfir biskupa á 15. öld (Hólum 1442–94 og Skálholti 1457–90;
6 fyrstu nöfnin), ábóta í Vi›ey, 14 presta og 6 manns til vi›bótar sem e.t.v. hafa veri› officialis e›a höfu›klerkar. E.t.v. er fletta
skrá yfir ættstóra presta á 15. öld, sbr. eldra tali›. Yngri skráin er skrifu› í fyrsta lagi ári› 1477 flví a› flá tók Magnús Eyjólfsson
(–1490) Skálholtsbiskup vígslu — en hann er nefndur í biskupatalinu — og í sí›asta lagi ári› 1491 flví a› Stefán Jónsson
(–1518) Skálholtsbiskup er ekki talinn biskup en hann var víg›ur fla› ár. Sama hönd er á spássíum í AM 680 a 1 4to og á bakhli›
bréfs frá 1464 (AM 680 a 2 4to). Skrift eldri skrifarans er frumgotnesk skjalaskrift en yngri skrifarinn skrifar sí›léttiskrift.
Handriti› var á›ur í Den gamle kongelige Samling í Konungsbókhlö›unni í Kaupmannahöfn.
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
3
av˙tr: merkir a›
¯
ı›
ú
lƒg˙ogo ma›ú ha…z ˙(on) og næstu 9
prestar hafi starfa› í Austfir›ingafjór›ungi, sbr. 10., 16.
og 23. línu
7
Bıarnheflnı = Bıarnheflın.
13
anrbıarnar = arnbıarnar.
28
3
6
9
12
15
18
21
24
ta at flıngeÌrvm. *ó.c. xlııı. vetrvm eptır bvr›
crı˙tz at alflÌflv talı. En ketı… hola
bÌ˙cop an˘aflız .ıı. vetrvm ˙ıflar ı ˙cala ho…t
ƒo˙to˘ag ı˙olar ˙etr. fla er var *octaba˙ apo˙toloúvm
petrı et paulı. Sva ˙agflı magn bÌ˙cop ara ƒro
fla. er ˙ıalƒr *ver vı› an˘\l÷at hans.
*Nomına epı˙copoúum matheus· Aúeas Johannes
Sueıno. Óagnus Got˙kalcus Olauıus
ƒınnboge alƒ≤ur Nıcolaus Kaúl Johannes
Abote ˙teinmo˘uú Jonpal˙˙on ˙ıúa Jo[n]
˙ıgmun˘˙˙on ˙ıúa ˙uein ˙ıúa helge ˙ıúa
olaƒuuú ˙ıúa flollakuú ˙ıúa floúbıoún
˙ıúa nnoú ˙ıúa ƒlo˙e *˙ıú
ú
a be
ú
naú˘u[ú]
˙ıúa beúguú ˙ıúa an˘úe˙ ˙ıúa mag[nus]
˙ıúa gu˘mun˘uú ˙ıúa gı˙le.
g
u˘z na˘
gu˘ minn komi
til minn
3
ó.c. xlııı =
ó
ılle<˙ımo> cent<e˙ımo> quadrag<esımo>. ter-
<tio> = ‘flúsundasta, eitthundra›asta, fertugasta og
flri›ja’.
6–7
octaba˙ apo˙toloúvm petrı et paulı = ‘á áttunda degi eftir
Péturs messu og Páls’, fl.e. 7. júlí.
8
ver = var.
9
Nomına epı˙copoúum = ‘Nöfn biskupa’.
16
˙ıú
ú
a: óvíst hvort depillinn e›a broddurinn yfir ú er band
e›a eitthva› anna›
29
*Fragment θ. Folio I.
at ˙kıÀa ueò˘r∂›om Àa. En he›an ıƒra ˙cal ec
eckı aƒ ˙para flat er ec ma geÌra t(ıl) uflurƒtar flo
ú
˙teı
nı. hıtt mun ec ∂tla ˙agflı egıll at hlutı ÌckaÀ ƒe›
ga mÌnı uera fl ueÀı er ˘eıll˘ır ¥árar ˙tan˘a lengr
hug›a ec √nun˘r at flu mÌò˘ır flat uıta at ec heƒı
hall˘ıt retto malı ƒÌrır fleım óonnoó er ˙tƒÀı bockar
haƒa uerıt en ˙ua ˙em flıt ƒe›gar ero›. En o˘˘r oc
naÀ er ˘regız haƒa t(ıl) ˙ua mı√c t(ıl) fle˙˙a mal˙ muno
her ˙capna›ar uır›ıng haƒa hlotıt aƒ fluı
geıÀ blun˘r ˙Ì˙toú ˙(onr) egıls ¥ar flar aflıngıno oc haƒ›ı
gengıt hart at lıflueızlo ¥ı› flo
ú
˙teın. hann ba› egıl oc fla
o
ú
˙teın coma ˙er t(ıl) ˙ta›ƒe˙to út flangat a mÌrar
hann bıo *a›r ƒÌr ˙uòan huıt á ƒÌrır neflan blun˘z ¥atn
gıll toc uel afluı. oc ƒÌ˙tı flo
ú
˙teın at flr letı hann flangat ƒa
ra. Egıll ˙ettı floúgeır blun˘ nı›r at ana brecko
n ˙teınarr ƒƒú›ı bu˙ta› ˙ıò út ̃ır lang á. oc ˙ettız nı›r
at leıro lƒk. En egıll reı› heım ˙u›r a ne˙ eptır flıngıt
me› ƒlocc ˙ıò. oc ˙kıl›oz flr ƒe›gar me› k°rleıc.
a›r ˙a ¥ar me› flo
ú
˙teını er kalla›r ¥ar írı huerıom óanne ƒot
huatarı oc óanna ˙kÌgn˙tr. hann ¥ar utlen˘r oc leÌ˙ıngı flo
ú
˙teın˙.en
flo haƒ›ı hann ƒıar g°zloú. oc me˙t flat at ˙amna gell˘ ƒe upp
a¥árom.en oƒan ah√˙t t(ıl) rétta. En fla um ¥arıt eptır
ƒar˘aga.let flo
ú
˙teınn ˙amna gell˘ ƒe fl er eptır haƒ›ı oú›ıt
um ¥arıt.oc ∂tla›ı ˙ıflan at lata reka flat t(ıl) ƒıallz upp. Jrı
¥ar ıƒıar retnom.en flo
ú
˙teınn oc hu˙carlar han˙ me› honom reı› upp t(ıl)
ƒıallz.oc vo
ú
o r .vııı.˙aman.fio
ú
˙teınn let ger›a gar› um flue
ra grı˙ar tungo mıllı langa ¥atz oc glıuƒr ár.let flo
ú
˙teınn
flar at uera marga óenn fla um ¥arıt fl at flat er l√ng leı› at
ger›a.EÂtla›ı flo
ú
˙teınn at haƒa flar lambhaga fl at flo
ú
˙teınn haƒ
flı √rgrÌòı ˙√›ƒıar. En er flo
ú
˙teınn haƒ›ı lıtıt ̃ır uerk h
karla ˙ıòa. fla reı› hann heım. En er hann kom gegnt flıng ˙t√›
fla com flar ırı hl√paò˘ı motı honom. oc ˙ag›ı at hann uıll m∂la
eın m∂lí ¥ı› flo
ú
˙teın.flo
ú
˙teınn ba› ƒ√ron√ta ˙ına rı›a ƒÌrır ƒraó
me›an flr tala›ı. Jrı ˙ag›ı flo
ú
˙teını at hann haƒ›ı um ˘agıò ƒa
rıt upp a eınkuòır oc ˙étt t(ıl) ˙√›a. Ec ˙a ˙ag›ı hann ı˙co
gınum ƒÌr oƒan uetr g√to at ˙kıno ¥ı›.xıı.˙pıot.oc
gı ¥ar mer grunl√˙t nema ˙kıll˘ır nockoúır mÌò˘o uera
flar.fio
ú
˙teınn ˙uar(a›ı) hátt sva at ƒ√ron√tar han˙ heÌr›o.huat
mÌnı honom nu sva aòt at hıtta mıc.at ec mega eıgı rı
›a heım leı›ar mıòar. En flo mun √luall˘ı flyckıa u
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
36
39
AM 162 A
θθ
fol
Safn Árna Magnússonar, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1250, bókfell, 4 blö›, 23,5x13,0 sm, bl. 4v
11.
Brot úr Egils sögu Skallagrímssonar. Elsta var›veitta handrit Íslendinga sagna. Blö›in eru oft köllu› fietubroti› og eru úr hand-
riti í fjögrabla›abroti (4to) ef mi›a› er vi› íslensk handrit en í áttabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Skriftin
er frumgotnesk en e.t.v. undir áhrifum frá skjalaskrift.
o
ú
E
E
ÓÓ
ofanmáls
Fragment θ. Folio I = ‘Brot θ. Bla› I’.
13
a›r: a er lei›rétt úr einhverju.
30
31
19
mannanna.rett oc blezat ær haƒv› ˙Ìn› ær ællıgar.eƒ
flat var her¥ılega neí˙t oc *ranglega ra˙cat. n flav
ƒe er menn gvll˘v ƒırır ¥anhagı ˙ına.let hann all˘úegı ¥ı›
annvr ƒe.hell˘ú lagflı hann flav tıl fle˙˙.at flav hıv er ¥el
ƒo®v ˙aman.oc varv ƒelav˙ mættı fla hell˘ú ˙aman.
¥era en a›ú.oc Ìrflı fleım flat fla nocqvot tıl ˙cıol˙.oc
Ì¥ırbóta ˙ınna vráfla.ær ƒeın hoƒflv latıt.Thoúlacr bÌ˙cvp
rávƒ flav ra› oll a˙ínvm ˘agvm at logvm. ær hann ¥ı˙˙ı at vløgvm
ra›ın ¥era.hvart ˙em hlvt attv ı ˙tπúrı menn e›a ˙mÃrı.
ıgı ¥ar› hann ¥ı› ˙vma hoƒflıngıa me› allv ˙amhvga.flvı
at hann ˙amflÌcflı flat eıtt ¥ı› fla ær ¥el ˙amflı.flottı honom
flat mıclv meıra nı›® ƒall gv›˙ crı˙tnı eƒ goƒgvm monnom
gaƒv˙c ˙toúır hlvtır Ì¥ır.Vır›˘ı hann oc ¥ı› fla eıgı meı-
rı ¥arkvnn.At hepta ˙ıc eıgı at vlẽflvm hlvtvm ær a›ú hoƒ-
flv bæflı mıkıt lan aƒ gv›ı ı av›úæflvm oc mann¥ırflıngvm.
v ær at ˙egıa ƒra hver˙ ˘ag˙ hattvm en˙ ˙æla
thoúlac˙ bÌ˙cvp˙.hve ıaƒnlÌn˘ú hann var at goflv ær hann mæltı
all˘úegı flat oú› ær eıgı kπmı tıl nacqverrar nÌt˙emflar
eƒ hann ¥ar at flvı ˙ottr.hann var oc˙va ¥arr ı˙ınvm oúflvm.at
hann la˙ta›ı all˘úegı ¥e›ú ˙em margır gera oc enga fla hlvtı
ær eıgı ero la˙tan˘ı.oc hann ˙a at eptır gv›˙ ¥ılıa ƒo®o. hann
langaflı tıl πngra dπgra.hann q˘˘ı oc engv ¥ılgı mıoc
nema ımbúo˘ogvm oc alflıngı.aƒ flvı alflıngı at hanom
flottı flar margr ma›ú ¥erfla ¥ıllr vega vm ˙ín mala
ƒerlı ˙a ær mıkıl˙ var ¥er›ú.oc hanom mıkıt ¥ı› lıggıa.
n aƒ flvı ımbúodagvm.at hanvm flottı flat abÌrgflar ra›
mıkıt.at ¥ıgıa fla menn ær tıl fle˙˙ ˙ottv langa leı›.oc
3
6
9
12
15
18
21
24
27
AM 383 I 4to
Safn Árna Magnússonar, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1250, bókfell, 2 blö›, 20,9x14,5 sm, bl. 2r
12.
Brot úr fiorláks sögu helga hinni elstu. fiorlákur fiórhallsson (1133–93) var biskup í Skálholti. Blö›in eru í stóru sextánbla›a-
broti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Skriftin er frumgotnesk en e.t.v. undir áhrifum frá skjalaskrift.
E
NN
2
2
ranglega: r lei›rétt úr l.
32
33
˘aga afleım ƒllom aòat ˙umar her ıboan˘a kırkıo
gar›e mı›¥ıco ˘ag ımıtt flıng. Vtlagr er hueÀ
ma›
ú
ııı.óo
ú
com. er ƒæ lætr ˘ema eƒ hann ˙egır eıgı lƒg˙o
go manne tıl oc sua huerır ˘om˙ up˙ogo ¥áttar haƒa ¥erıt.
er oc fla er log˙ƒgo ma›
ú
heƒır haƒt ııı. ˙umur log-
˙ƒgo. oc ˙cal hann fla ˙egıa upp ıng˙cop et ıııı›a ˙um
ar ƒƒ˙to ˘ag ıò ƒÌÀa ıflıngı. fla er hann oc l»s
ƒra log˙ogo eƒ hann ¥ıll. Nu ¥ıll hann haƒa lƒg˙o
go lengr eƒ a›úır uòa honom. fla ˙cal eò meıre
lutr *lƒgrétto manna ra›a. fiat erocat lƒg˙ƒgo
ma›
ú
er ut lagr ııı.óo
ú
com.eƒ hann kemú eıgı tıl alflıngı˙
ƒo˙to ˘ag ıò ƒÌÀa a›ú menn gangı tıl lƒgber
at n√›˙Ìnıa l√˙o. en˘a eıgo menn fla at
tacA aòan log˙ogo m eƒ ¥ılıa. logretto flattr
√gretto ˙culo ver oc eıgA oc haƒa her huert
˙umar a alflıngı. oc ˙cal hon ˙ıtıa ıfleım ˙ta› a¥alt
˙em lengı heƒır verıt. fiar ˙culo pallar ııı.¥era vmb
huerƒı˙ lƒgréttona. sua ¥ı›ır at rumlega me
gı ˙ıtıa ahuerıom ra ƒernar tÌlptır manna. flat ero
xıı menn oúƒıoú›unge huerıom er lƒgretto ˙eto
eıgo. oc log˙ƒgo ma›
ú
vm ƒram sua at flar ˙culo rá›a
logom oc loƒom. fleır ˙culo allır ˙ıtıA amı› pallı ocar
eıgo bÌ˙cupar ¥arır Rum. fieır menn .xıı. eıgo logrétto
˙eto oú noú›lendınga ƒıoú›ungı er ƒara me›
go›oú› fl√.xıı. er ar vo
ú
o fla hƒƒ› er eır átto flıng
ƒıogur. eò Go›ar ııı. ıhuerıo flıngı. Eò ıƒllom
ƒıoúflungom oflroó. fla eıgo menn eır ıx. lƒgrétto
˙eto oúƒıoú›unge huerıom er ƒara me› go›oú
ƒull oc ƒoún fl√ er fla vo
ú
o flríu ı¥árflıngı huer-
ıo. er flıng vo
ú
o ııı. ıƒıoú›ungı hverıom. fleıra flìıa.
en˘a ˙culo fleır allır haƒa me› ser maò eıò oú ın
hverıo eno ƒoúnA.sua at flo eıgnız xıı. menn
lƒgrétto ˙eto. oúƒıoú›ungı huerıom. En ƒoún
go›oú› noú›len˘ıngA ƒll ero ƒıoú›ungı ˙cer
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
GKS 1157 fol
Den gamle kongelige Samling, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1250, bókfell, 93 blö›, 35,4x24,3 sm, bl. 42v, ekki öll bla›sí›an og smækka› (87%)
Konungsbók Grágásar
13.
Grágás. S‡nishorni› er úr Lögsögumannsflætti og Lögréttuflætti. Sennilega vantar tvö bl. í handriti›. Handriti› er í fjögrabla›a-
broti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. fieirri hugmynd hefur veri› kasta› fram a› skrifarinn sé fiórarinn kaggi Egilsson
(–1283) á Völlum í Svarfa›ardal og a› fla› hafi veri› skrifa› á sí›ari hluta sjötta áratugar 13. aldar (um 1255–58). Fremstu 13
blö›in eru fló me› annarri hendi og hefur veri› stungi› upp á flví a› fleim hafi veri› bætt vi› handriti› um 1300 e›a sí›ar fyrir
blö› sem hafi t‡nst e›a ey›ilagst en fla› er óljóst. A›alhöndin á flessu handriti er einnig a›alhöndin á Sta›arhólsbók Grágásar
(AM 334 fol) og sama hönd er á bla›inu úr Kringlu (Lbs frg 82). Skriftin er textaskrift. Handriti› er kalla› Konungsbók vegna
fless a› fla› var lengi var›veitt í Konungsbókhlö›unni í Kaupmannahöfn (fla› var í Den gamle kongelige Samling).
at alflıngı˙ neƒno. vı› ƒull go›oú› oòur ƒll alan˘e
her. fiat er oc vm fla menn alla er sua eıgo lƒgretto ˙e-
to ˙em nv var tınt. at fleıra hueÀ a at ˙cıpa tueım
óonnom ılogretto tıl vm ra›a me› ser ƒ›úom ƒÌrır ser eò o›-
rom abac ser. oc ˙ınom ıng monnom. fla ver›a pallar ˙cı-
pa›ır tıl ƒullz oc ƒernar tÌlptır manna ahverıom
palle. engır menn ˙culo ˙ıtıa ƒÌrır ıòan palla fla er
logretta er ru˘˘ nema fleır er mal eıguz vı›
en ˙ıtıa a¥alt fle˙˙ am<ı>lle. oc a lƒg˙ogo ma›
ú
at
˙cıpa rum at. ut ƒra pƒllom a alflÌ›a at ˙ıtıa.
m eınom monnom er rett at ˙tanda upp at lƒgrétto
fla er ar ˙cal k©úa log e(›a) loƒ. er vm mal manna ˙culo
mæla.oc fleım o›úom er Ìztır ero fleıra er ar ero comnır.ut
lagr er huerr ııı.óo
ú
com. er eıgı úır sua. oc a ˙a ˙oc er
¥ıll. Eò eƒ menn tro›az sua mıoc At lƒgretto
ƒÌrır ƒn˘co˙t e(›a) gera flar hrang flat e(›a) haréÌ˙tı
at ƒÌrır aƒ glapaz mal manna oc var›ar. flat
fıo
ú
baug˙ìar› ˙em ƒll
flıng˙ aƒ glopon. eır menn coma tıl lƒgrétto
er ar eıgo ˙etur eò a›úır haƒa ˙etz ırum eıra. fla
˙culo fleır beı›a ser ruma. oc er hınom ¥ıtı˙ l√˙t eƒ
eır ganga fla ıb
ú
ot. En eƒ eır híra ¥ı› fla er rum˙
er beítt. oc var›ar. flat ııı.óarca. utleg›. fla ˙cal eıgan›e
beı›a ˙eto ˙ıòar me› vatta. oc var›ar. flat fıo
ú
baug˙ìar› eƒ
fla er
¥arnat. fiat ero alt ˙teƒno ˙acır. oc ˙cal q(ue›ıa). ıx. h(eımılı˙)
b(ua) fle˙˙ er ˙(ottr) er tıl fıo
ú
baug˙ ˙aca eò.v. tıl utleg›ar.
erocat lƒgretta ˙cal ut ƒara ˘
ú
ottın˙ ˘aga bá›a
ıflıngı. oc flıng l√˙na ˘ag oc a¥allt fle˙˙ ı mılle
er log˙ogo ma›
ú
¥ıll. e(›a) meıre lutr manna. oc ı
huert ˙ıò er menn ¥ılıa rÌ›ıa logrétto. flar ˙culo
menn rétta lƒg ˙ín oc gera nÌmælı eƒ ¥ılıa.
ar ˙cal beı›a monnom ˙Ìcno lẽA allra. oc ˙atta
lẽa fleıra allra er eınca loƒ˙ ˙cal at beı›a.
oc margra loƒa *aòera. sua ˙em tínt er ılogom.
˙cal allt metaz sua ılogrétto ˙em loƒat ˙e
84
at
L
at
at
33
era = aòarra.
spássía
Novæ Con˙titutone˙ = ‘n‡jar lagagreinar’.
10
lƒgrétto: rétto er skrifa› ofan í eitthva› sem hefur veri› skafi›
út.
*Novæ Con
˙titutone˙
2. 3.
34
35
19.
ec bıl˙cırnı me› bvgomoü.raòa flra er ec rept vıta mín˙ veıt
ec me˙t magar. Fımmhvn˘rvfl ˘Ωra oc vm ƒıoúom togom sva hyì
ec at valh√llo vera. vııı. hvn˘rvfl eínherıa ganga oú eınom
˘vrom fla er r ƒara at vıtnı at vega. HeıflrΩn heıtır geıt
er ˙ten˘ú h√llo a herıaƒ√˘ú˙.oc bıtr aƒ l∂rafls lımom ˙cap ker ƒÌ
lla hon ˙cal ın˙ ˙círa mıa›ar kna at ˙v veıg vanaz. Eıkfly-
rnır heıtır hıoútr er ˙ten˘ú ah√llo herıa ƒ»flr˙.oc bítr aƒ l∂r
afl˙ lımom eò aƒ han˙ hoúnom ˘rÌpr ıhvergelmı fla›an eıgo votn
√ll vegA. Sífl oc vífl ˙∂kın oc eıkın ˙v√l oc gvòflró ƒıoúm oc
ƒımbvlflvl. rín oc reòan˘ı gıpvl oc g√pvl. g√mvl oc geırvı
mvl. fl∂r hverƒa vm ho˘˘ go›a. fl‡n oc vın fl√ll oc h√ll.grafl
oc gvòfloúın. Vín á heıtır enn √òoú veg˙vıò flrı›ıa flıo˘nvma.
n‡t.oc n√t. n√ò.oc hr√ò. ˙lıfl oc hrúıfl.˙ylgr oc ylgr.vífl oc ván
v√n˘ oc ˙tr√n˘ gı√ll oc leıptr fl∂r ƒalla gvmnom n∂r *er ƒalla tıl
helıar he›an. K√rmt oc √rmt oc kerl√gar tv∂r fl∂r ˙cal floÀ
va›a hverıan ˘ag er hann ˘ƒma ƒeÀ at a˙cıyì˘ra˙ıl˙. flvı at
a˙ brv breò √… *logo heılog votn hlóa. Glaflrocgyllır gler
oc ˙ceı›brımır ˙ılƒntoptŸr oc ˙ınır gí˙l oc ƒálhoƒnır gvll toppr oc
lettƒetı fleım rí›a ∂˙ır ıóm ˘ag hvern er flr ˘ƒma ƒara at a˙
cı yì˘ra˙ıl˙. firıár rƒtr ˙tan˘a aflrıa vega vn˘an a˙cı
yì˘ra˙ıl˙. hel b‡r vn˘ır eıòı aòaÀı hmflvr˙ar flrı›ıo mzkır
óenn. Ratato˙cr heıtır ıkoúnı er reòa ˙cal at a˙cı yì˘ra˙ı<l>˙. arnar
oú› hann ˙cal oƒan bera oc ˙egıa níflh√ìvı nıflr. Hırtır ero oc ƒıoúır.
fleır˙ aƒ h∂ƒıngar á. *agaghalsır gnaga.˘aıò oc ˘valıò.˘ΩneÌr
oc ˘vraflróú. Ormar ƒleırı lıìıa vn˘ır a˙cı yì˘ra˙ıl˙ eò flat vƒ
hyìı hverr.o˙vıflra apa. Goıò oc moıò flr ero graƒΩıtnı˙ ˙ynır
grabacr oc graƒv√llvflr oƒnır oc *˙vaƒnır hyì ec at ∂ ˙cylı meıfl˙
q˙to má. A˙cr yì˘ra˙ıl˙ ˘rygır erƒı›ı meıra eò menn vítı
hıóútr bítr oƒan eò ahlıflo ƒΩnar ˙cerfler ní›h√ìr neflan.
rı˙t oc mı˙t vıl ec at mer hoún berı ˙ceìı√l˘ oc ˙c√gvl. hıl˘ı
oc flrv›ı hl√cc oc herƒıotur. g√ll oc geır√lvl. ran˘grıfl.oc rafl
grıfl <oc> regınl∂ıƒ fler bera eınherıom √l. Arvacr oc al˙víflú
GKS 2365 4to
Den gamle kongelige Samling, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1270, bókfell, 45 blö›, 19,0x13,0 sm, bl. 10r
Konungsbók eddukvæ›a
14.
A›alhandrit eddukvæ›a. Í handritinu eru 28 eddukvæ›i auk 12 stuttra lausamálsgreina. S‡nishorni› er úr Grímnismálum. Hand-
riti› er í sextánbla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Skriftin er textaskrift undir nokkrum áhrifum frá léttiskrift.
Handriti› er kalla› Konungsbók vegna fless a› fla› var lengi var›veitt í Konungsbókhlö›unni í Kaupmannahöfn (fla› var í Den
gamle kongelige Samling).
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
HH
14
er = en.
17
logo = loga.
24
agaghalsır = gaghalsır.
27
˙vaƒnır: n lei›rétt úr einhverju.
36
37
11 20
nu mıkıt lı›. en flo mıklo meıra aƒ ˙erkıom.taka nu mıoc at flÌnnaz ƒÌlkıngar flra.oc r at ˘ıgna
flott enn ¥∂re vtal lı›˙ epter.En flott gcker ¥∂re ƒaer hıa ˙erkıom.fla letıaz flr flo ecke á˙oknenne.flat
˘ırƒocar∂›e b∂ta fleım lı›˙coútenn.Oc nu er ˙erker taka áhøl hopa.fla rı›úƒram konungrenn ˙ıalƒr.alexan˘er.
˙va ˙nart ˙em ell˘ıng ƒlÌge.hann rÌ›ú ˙er goto ígegnom ƒotgongo lı›.oc ˙va rı˘˘ara lı›.¥an˘ar eıgı
flott flÌckt ˙e ƒırer ˙cıpat ˙pıotvmoc˙ver›om.¥ıll at ¥ı˙o na ˘arıo ƒÌÀ en ƒlottenn bre˙te.En eınn
gauƒugr ƒr∂n˘e ˘arí˝ er oxatreu˙ heıter flrongr ˙aman ƒÌlkıng han˙.˙va at.alexan˘er.naer eıgı ˙∂kıa
˙ıal¥an ˘arıum.Nu tekz aƒ nÌıo mıkıt mannƒall ı h¥aÀatveggıo lı›.hoƒ›engıarner ˙ıal¥er taka
nu at ƒalla hveÀ at au›rom.Bar˘aga gÌ›ıan er bellona heıter hrı˙ter ˘reÌruga *ebran˘a oc ˙ár
allzkonar ˘au›a.Sumer ero ˙cotner ígegnom barkann e›a í ˙ma›armana.˙umum lıggr heılenn vte.
˙umer ƒa bana aƒ ˙cotom e›a ˙longom.hal˙beınet er brotıt í˙umom.en ı›ren lıggıa ˙umom ute.moú-
gum ¥er›a oc ˙ver› at ˙ka›a.AnnaÀ ˘eÌrnu.en annaÀ er ˘au›r me› ollo.AnnaÀ ˙prauclar nu.en an-
naÀ er ƒull ˙∂ƒ›r.Sa ma›r ¥ar ílı›e ˙erkıa er zoroa˙ heıter egıpzkr ma›r aƒ boúg flre er memphı˙
heıter.hann ¥ar au›ken˘r aƒ agetlıgom ¥apnom fleım er hann bar.oc hann kunne me˙t ıherınom aƒ a˙tronomıa
oc ¥ı˙˙e goúla aƒ naturo hımıntungla.nér ¥era mon˘e ár e›a Ωáran.˙nıo˙amr ¥etr e›a ¥axt-
˙amt ár heítt ˙umar e›a flat hau˙t er ¥ín flrı¥ız a.Mu˙ıcam kunne hann oc har›la ¥el.oc allan
˙tıoúnogang ˙cıl›e hann agetlıga.Orlog manna ¥ı˙˙e hann oc ƒÌrer aƒ ˙tıoúno ı›rott ˙ınne.oc at er ˙cıot-
a˙t at ˙egıa ƒra at alla heım˙en˙ naturv haƒ›e hann luct ˙er íbo˙te.Oc nu haƒ›e zoroa˙ ˙et
ƒÌrer aƒ ˙tıoúnogang at hann mon˘e ˙camt haƒa olıƒat.En flat eıgı ƒek hann hell˘ú en a›rer
oúlogum vmturnat.fla ko˙tgeƒer hann ˙em me˙t at na ƒun˘e konung˙en˙ ˙ıalƒ˙.alexan˘rı.oc gırnız mıoc a
at ƒalla ƒıre ¥apnom ˙va ¥ır›uleg˙ hauƒ›engıa. Oc at hann hatar lı¥et.en el˙kar bar˘a-
gann fla ra˙ar hann ƒram ıƒÌlkıngar bro˘˘enn ímot.alexan˘ro.oc flegar er zoroa˙ ƒ∂r ˙et konungenn fla letr
hann ˘rıƒa flÌct at honom ˙cotvapn oú keÀv er hann ˙at í.Eıgı gremr hann at eın˙ konungenn at ˙er me› ¥apna
gange.hell˘ú l∂tr hann ƒÌlgıa brıgzle oceìıan ˙va m∂lan˘e.heÌr›u neptanabı ˙on elıƒ ˙coó
*mo›oú flınnar.hvı glatar›u ˙arvm.oc ¥ınnr á˙len˙capar monnom.˙nu hell˘r ámek vpp ≠›e flınne.
oc eƒ flu heƒer enn nockoún krapt me› fler.fla legg mek vı› ıoú›o.flat mınom rı˘˘ara ˙cap
ƒÌlgıa ˙ıau ˙pec›ar ı›rotter.em ec aƒ ¥er›ú at bera tvau cıapell aƒ lauro Annat ƒıre rı˘-
˘ara ˙cap.en annat ƒıre klerk˘ome.Sva mæler zoroa˙ en.alexan˘er.konungr ¥ıll eıgı reı›az ¥ı›
ako˙tom han˙.hell˘r ¥ıll hann mı˙cunna fleım er gırnız at ˘eÌıa ƒırer han˙ ¥apnom.oc ˙varar honom ˙va
blı›lega.hoho.˙cÌ˙˙e mıkıt ˙eger hann.hverr ˙em flu ert fla bı› ec at flv lı¥er.oc ƒÌrer ƒarer eıgı í
˘au›a flınom herbergı ˙va ˙toúra íflrotta.oc all˘regı ˙cal mın hon˘.e›a mıtt ˙ver› ˙aur-
gaz ı ˙va marg ¥ıtrom heıla.Ertv har›la nÌt˙amlegr heımınom.E›a hver ¥ılla eggıar flec
at ¥ılıa ˙va rapa tıl helvıtı˙ flar ˙em engı ¥ızka ma fl¥az.˙va m•lltı konungrenn.En zoroa˙
leÌpr oú keÀvnne ocat konunge oc hoggr tıl han˙ me› ˙¥er›e ál∂ret flar ˙em m∂tız brÌnıan
oc brÌn ho˙an oc helgar ˙va ¥ıg¥ollenn me› konung˙ blo›e.Nu reı›ız konungr en keÌrer flo brott
he˙t ˙ınn me› ˙porom tıl fle˙˙ at hann mege flÌrma zoroe octempra ˙va reı›e ˙ına.En
BB iiiiiijj
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
AM 519 a 4to
Safn Árna Magnússonar, Den Arnamagnæanske Samling, Nordisk Forskningsinstitut, Kaupmannahöfn
Um 1280, bókfell, 37 blö›, 21,8x15,0 sm, bl. 11r
15.
Alexanders saga. Alexanders saga var samin af Galterus de Castellione á 12. öld og fl‡dd af Brandi Jónssyni (–1264) ábóta í
fiykkvabæ og sí›ar biskupi á Hólum. Alexander mikli (356–323) var makedónskur herkonungur. Frakkinn Galterus de Castelli-
one (e›a Philippe Gautier de Châtillon) orti kvi›u á latínu um Alexander mikla (Alexandreis) um e›a upp úr 1180 eftir sögu um
Alexander (Historiae Alexandri Magni) eftir Rómverjann Quintus Curtius Rufus sem var uppi á 1. öld. Galterus var lær›ur ma›-
ur og kirkjunnar fljónn á Frakklandi og Englandi og sí›ast kennari. Handriti› er í áttabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar
handrit. Skriftin er textaskrift.
Bello[na]
˙[a000]
124
1[25]
5
10
15
20
25
30
35
8
ebran˘a = vebran˘a?
24
mo›oú: o
1
e.t.v. lei›rétt úr u.
38
39
16.
Isl perg 33 2 4to
Føroya Landsskjalasavn, fiórshöfn
28. júní 1298, bókfell, 4 blö›, 26,5x19,0 sm, bl. 2v
Kongsbókin
Færeyska sau›abréfi›. Sau›abréfi› er eins konar réttarbót Hákonar háleggs Magnússonar (1270–1319) hertoga og sí›ar Noregs-
konungs fyrir Færeyjar, fl.e. skipan um sau›fé o.fl. Sau›abréfi› er bundi› me› handriti (71 bl.) af landslögum Magnúsar laga-
bætis Hákonarsonar (1238–1280) Noregskonungs frá byrjun 14. aldar (Sth perg 33 1 4to) en flau giltu í Færeyjum ásamt Sau›a-
bréfinu. Handriti› er í áttabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Sau›abréfi› hefur sennilega veri› bundi› inn me›
landslögunum á fyrri hluta 14. aldar og handriti› kalla› Kongsbókin flegar á mi›öldum. Sk‡ringin er líklega sú a› lögmannsem-
bætti› í Færeyjum hefur átt hana. Teitur prestur skrifa›i Sau›abréfi› og hafa flestir fræ›imenn tali› a› hann hafi veri› norskur
en um hann er ekkert meira vita›. Jan Ragnar Hagland hefur fló fært sterk rök fyrir flví a› hann hafi veri› íslenskur. Ef fla› er
rétt er hann elsti íslenski skrifarinn sem nafngreindur ver›ur me› vissu. Bár›ur Pétursson skrifari kansellísins (sí›ar lögma›ur
og féhir›ir) skrifa›i svo bréfi› á ne›ri spássíunni; engin ástæ›a er til a› ætla anna› en a› hann hafi veri› norskur. Til eru mörg
bréf me› hans hendi frá árunum 1297 til 1329. Bréfi› nær flvert yfir opnuna (2v–3r). Handriti› Isl perg 33 4to var lengi í Kon-
ungsbókhlö›unni í Stokkhólmi eins og safnmarki› ber me› sér en er nú var›veitt í Landsskjalasafninu í fiórshöfn. Skrift Teits
er textaskrift en skrift Bár›ar er árléttiskrift (bréfaskrift).
u lıggıa haglen˘ ˙aman
utan gar›s. oc •ıg¥ .ı. menn
huaÀ ˙ınn haga. oc gengr ˙√˘ú or
annaÀs haga oc ı hıns. oc ¥er˘ú flar hag
ƒa˙tr. oc tell hınn at er ann haga a. fla
tacı ˙a ˙√› ˙ınn allan. oc berı ı ˙ınn haga.
u gengr fle˙˙ı ˙√˘ú aptr ı flann haga
er hann ¥ar brot oú boúınn. oc sva annat
˙ınn. oc úı›ıa ˙ınn. ƒallı fle˙˙ı ˙au˘r
ugıll˘ú æım er a. uttan hann ¥ılı taca
læıg¥ ƒÌrır haga ˙ınn .xx. alnır ƒÌrır
˙au›a óo
ú
k hueÀıa. Énn eƒ han uıll æıgı
l•ıgu taca. fla ˙kal hınn er ˙√› a bıo›a
honum k√p a hal¥um ˙√›ın¥m ¥ı› ˙ık.
Nu eƒ hann ¥ıll huarkı kaupa ne læı
gu taca. fla ƒπúı hınn ˙√› ˙ınn oú ha
ga ˙•r at hagræ˘um. oc ha¥ı oú. ınn
an .xı. mana›a. Nu ¥ıll ˙a er ˙√›
a. huarkí l•ıgu bıo›a. ne ˙ælıa flæım
er hagann a. ƒallí ˙√›ú ugıll˘ú ˙em
a›ú. flar ˙kal ˙√› o¥an r•ka ˙em han
er hagƒa˙tr. oc rætt¥m upp hall˘a huerÀ
eptır ˙√›a magní. enn eƒ o›úu ¥ı˙u
er gíoút. bπtı konungı .ıı. √Àum ıl
ƒ
rs. enn
hınvm ˙ka˘a bot eptır logum
er ˙√›ınn a eƒ ˙ka˘ı ¥er˘ú at. Nu
eƒ menn ero at ˙amrættı. oc æıgo
flar margır menn ˙√› ˙aman.
fla merkı hverÀ lamb eptır fluí
˙em a a •À tíl. oc hÌggı at h¥e
margrt¥ıl∂mb˘ú er. oc sva eƒ u
kunnr ˙√›ú er ı flæıúı rætt. fla hÌg
gı ˙√›a menn at huer˙o margaÀ
er lomb ha¥a. oc merkı huerÀı
lamb er æıgı er gæll˘. Énn eƒ æınn
huerÀ mı˙markar ˙√› ı fle˙˙aÀı
rætt. fla ha¥ı ˙a ˙au› ˙ınn er a.
flegar r•ttar kenníngar koma tıl.
eƒ ˙a ma ˙ınní •ínkunn a koma.
e(›a) annan ˙√› ıaƒngo›an. enn
˙a ˙e eng¥ ˙ækr er mı˙marka›ı
ı ˙amr•tt. Nu æıgv menn allır
ı æínum haga. oc uıll æınnhueÀ
kÌrra ˙ınn ˙√› e(›a) ƒlæırı. enn
˙umír ¥ılıa æıgı. fla ra›ı ˙a er
kÌrra ¥ıll. oc bπta ¥ıll ˙ıtt ƒæ.
enn æıgı hınn er ˙pılla uıll. Nu r•kr
˙a ˙ınn ˙au› ı rætt er kÌrrana.
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
<N>
N
Hakon m gu˘s mı˙kun Noúegs hærtugí son óagnus kongs hıns koúona˘a [˙en˘ır
]
˘er oc war hín kæraz˙te wín Herra Érlen˘ú bı˙kup J ƒærπyíum, oc herra sıg[ur˘ú]
halƒu vm fla lutı sem flæím flotte vm buna˘arbolken a˙koúta, oc aƒ fluı [letu]
bæz˙tra manna ra˘e flar agoút, æptır fluí sem ver ventom at almuganom ˙kal
gera nu at ˙ınní, en han ˙tan˘e æptır fluí sem vır˘ulegr herra ƒa˘er war h[ın]
wattar, Ér flat ƒulkomet bo˘ wart oc ˙annr vılı at huarotuæggıa fle˙˙e [˙kıpan
]
flar tıll ˙em ver vılíum úa ˙kıpan agera m nna vıttraz˙tu manna \ra˘e÷ æptır flu[ı sem]
Oc tıll ˙anz vıtnı˙bur˘ar leto ver wart n˙ıglı ƒırır˙ætıa fle˙˙a ˙kıpan er g[oú var]
[herra ıe˙u] chrı˙tı ó. vettra. cc. vettra N˝utígır vettra oc atta vetr [a]
Én bar˘ú petrs ˙on notarıus war rıta˘e búeƒet.
26
framhald línunnar er: [ollum] monnum J ƒærπyíum flæım sem fletta búeƒ sea æ˘a hæyra Q(ue˘ıu) G(u˘s) oc ˙ína. Anlegr ƒa
27
framhald línunnar er: [log]ma˘ú aƒ hıætlan˘e sem ver haƒ˘um tıll y˘ar ˙ent te˘o o˙˙. almugans
28
framhald línunnar er: [ver] J fle˙˙e ƒıogur blau˘ ˙aman˙ætıa, fla ˙kıpan sem ver haƒum m hínna
29
framhald línunnar er: [me˙t] vera tıll gagns, Én vm krı˙tıns˘oms bolken kunnu ver æıgı a˘úa ˙kıpan a at
30
framhald línunnar er: [koúona]˘e let ˙aman˙ætıa, oc han ƒæk J hen˘ú herra erlen˘e bı˙kupı, oc lan˘zboken ˙ıalƒ
31
framhald línunnar er: [hal]˘ezt væl oc vanlega at v˙ka˘˘úe ˙πm˘ konung˙˘om˙ens, oc wara æptırkoman˘a
32
framhald línunnar er: [ver ˙eumoc] gu˘ gæƒr o˙˙ at vn˘ır˙tan˘a at almuganom mætte sem mæ˙t gagn at ver˘a.
33
framhald línunnar er: [ı O˙lo] laugar˘aghen ne˙ta æptır jon˙waku [= 28. júní], fla er lı˘ít war ƒra bur˘artı˘ wars
34
framhald línunnar er: [nıtıan˘a are] war˙ hertuga˘πmes, Herra ake kanceler Jn˙ıgla˘e, sıra teıtr rıta˘e.
40
17.
SKB Isl perg 18 3 4to
Islandica, Kungliga biblioteket – Sveriges nationalbibliotek, Stokkhólmi
Um 1300, bókfell, 20 blö›, 23,5x16,2 sm, bl. 8v
Ólafs saga Tryggvasonar eftir Odd Snorrason (12. öld) munk á fiingeyrum. Handriti› er í áttabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk
11. aldar handrit. fia› er bundi› inn me› tveimur ö›rum handritum sem hafa a› geyma tvær Íslendingasögur (24 bl.) og Hrólfs
sögu kraka (10 bl.) og eru flau skrifu› um 1300 e›a fyrri hluta 14. aldar. Eitt bla› úr Sth perg 18 1 4to er nú Landsbókasafni Ís-
lands - Háskólabókasafni (Lbs frg 1) og hefur a› geyma brot úr Hei›arvíga sögu. Á handritinu me› Hrólfs sögu (Isl perg 18 2
4to) er ein e›a tvær rithendur en á Íslendingasagnahandritinu eru fjórar hendur auk einnar frá um 1400 (bl. 24v). Íslendinga-
sagnahandriti› er frægast fyrir fla› a› fla› er eina handrit Hei›arvíga sögu og a› hluti fless brann í Kaupmannahöfn 1728 ásamt
uppskrift eftir flví sem Jón Ólafsson (1705–79) úr Grunnavík haf›i n‡lega loki› vi›. Jón tók sig til eftir brunann og skrifa›i sög-
una upp a› n‡ju eftir minni og er fla› eina heimildin sem til er um fyrri hluta Hei›arvíga sögu. Oddur skrifa›i söguna fyrst á
latínu um 1190 en hún var fl‡dd á norrænu stuttu seinna. Til eru nokkrar sögur af Ólafi Tryggvasyni (–999) Noregskonungi en
allar byggja flær meira og minna á sögu Odds. Á flessu handriti, sem s‡nishorni› er úr, er ein hönd en skrifarinn hefur einnig
skrifa› brotin AM 162 A
δ fol, AM 162 E fol og AM 325 III β 4to. Skriftin er textaskrift undir áhrifum frá léttiskrift.
nan ımotı ˙tan˘a. fla tπk hann ˙on hans vngan er ƒe˘˘ú var ı annaÀe eÌıo me› mıkılle vırkt ok konvngr
tπk ˙veinınnoklag›e vt a˙axıt a lang˙kıpınv ok bra ˙ver›e ok kvaz mvn˘v aƒ hπggva hπƒv› ˙veı<n>
˙ıns ƒyrer √gvm honom eƒ hann neıta›e trvnı ok *kvaz honom betra at gera ˙ett vı› gv› ok vıngan
vı› ˙íg ok taka vall˘ ˙onar ˙ıns ok at o›rom ko˙tı ˙te›e tıl va›a han˙ rıke.Sıflan ıattı ıarlınn konvn
vıngan ok ˙ı›ınvm oc var fla ıarlınnokallt lı› han˙ ˙kırt ok ˙ı›an ƒoú olaƒr abr√tt ok √˙tr tıl noúegs me›
mıklom ˙oma ok bÌrıa›e vel okkomo heím ı˙ıtt rıke ƒra vıtran marteın˙ bÌ˙ko
an lag›e at vı› eÌna mo˙tr.oc vm nottına vıtraflız honom en helge óarteın bÌ˙kvp ok meltı vı›
hann. flat heƒer verıt ˙ı›ú ılan˘e fle˙˙v at geƒa ˙ıtt ˙amna˘<a>ú ol o›nı e›a √›rom a˙vm en ek vıl atflv
˙kıpter *hınvg tıl at mer ˙e mınıng ger at veızlom ok˙amkvn˘vmokmınne mıtt ˙e ˘rvkıt.Én
ek heıt fler fluı ımotı. at ek mvn tala me› *flær amoúgvn ok ˙tÌrkıa flıtt eren˘e er marger mv
nv ı mott fler ˙tan˘a.Ok a ne˙ta ˘ege epter var flıng ƒıolment.ok kom flar ı motı konvngı otallıgr
lÌ›ú ok ætlo›v ımotı at ˙tan˘a hans eren˘e.ok vol›u tıl *.ııııa. ena mal˙nıolv˙tv menn at tala
ı motı konvnge. ok fle˙˙ır vo
ú
o agezter at vıtı ok ˙nıl˘ aƒ fleım er tıl komo.konvngr ˙to› a ˙teını haƒvm at hann
mettı πllvm √›˙er ver›a ok allır mettı mal han˙ heÌra ok ˙a ˙teın er flar ˙ıflan tıl ˙ıgr˙ fle˙˙a ok
mınnıngar.Ok flá tπk olaƒr at tala ƒÌrer ƒolkıno ok at bo›a gv›z eren˘e ok at teÌıa alla tıl me›
ƒπgrvm oú›vm. ok er hann haƒ›e lenge melt.fla reıs upp ˙a er ƒÌr˙tr var tıl ætla›ú at ˙vara honom
ok ˙em ˙ıflr er tıl ˙az hann vm ok ætla›e at mela me› ˙nıl˘. en at honom ˙ættı ˙va mıkın ho˙ta.
at hann mattı eıge oú›e *vm koma ok ˙etız vı› flat nı›ú at engo var› ˙vara›.fia ˙to› annaÀ vpp okæt
la›e at mela me› akeƒok reı›e. en ˙á var› ˙va ˙tamr at ecke nam hvat hann ˙ag›e. ok ˙ettız ˙a
me› hlegı nı›ú er vpp reı˙ me› ˘rambı ok ƒ metna›e.Ok fla reı˙ upp en flrıflı ok etlar at hann
mvnı heƒna vına me› ˙nıll˘ ˙ınna oú›a ˙a var› ˙va ramr at *hann kvara›e allr ok ecke nam
hvat hann ˙ag›e ok epter at tokv marger vı› *trv oc ƒÌlg›v konvngs bo›e ok ƒoú flaO(laƒr) me› mıklom vég
noúú ı flran˘heım a hla›er. ok var flat ƒv› ˙ta›ú han˙ ˙em ƒÌÀe konvngar hπƒ›v verıt:ƒra er hofv›
at *gerı›ız tıl tı›en˘a ˙nema. rıkıs O(laƒs) konvngs at .ıı. menn komo tıl han˙ ok etlv›v at ƒara ıt
a ƒvn˘ Hakonar ıarl˙ ok hoƒ›v eıge ˙pvrtt hπƒ›ıngıa ˙kıptı ınoúege. ok ƒoúo ƒra eıgnom ˙ı ƒanz
nom ınnan oúƒıoú›vm. floúflr egıleıƒar˙(on) ok floúú Joúvnar˙(on) flr vo
ú
o mıkıl˙ ver›er ok er flr komo
ı vlƒa ˙vn˘ ok vı› eÌna ˙elıo fla ˙a flr lıo˙ mıkıt a ˙ıaın ƒra ˙ér aƒ hımnvm oƒan ok vı›
˙ıalƒt lan˘ıt flat vn˘rvflvz flr mıok ok ƒoúvıtnaz at vıta ok hall˘a flangat ˙kıpvnvm
ok ƒınna flar manz hπƒv› ˙em flr hoƒ›v ˙e› lıo˙it ok ken˘v ˙ætan ılm ok tokv hπƒv›ıt me›
*hre›lo ok ætlv›v at *ƒø›a ıarlınvm. ok vettv at hann mvn˘e ˙kÌnıa me› vızkv hvat verı ok ƒo
ú
o
˙ıflan ok eıge lenge a›ú r ˙pvr›v at ıarlın var ˘repınn. en O(laƒr) konvngr ı˙ta›enn komınn oc ƒo
ú
o eıge at
˙ı›ú ok hıttv konvngın er marger ˙πg›v gott ƒra ok komo tıl hans a hla›er. konvngr tπk vel vı› fleımok˙ø
mılıga ok ger›e fleım ˘Ìrlıga veızlv ok r hug›v gott tıl at flıona konvnge fle˙˙om
oc er flr ˙atv ıƒagna›e.fla tπk konvngr at bo›a fleım ˙ı›en oc gu›z er
en˘e me› ƒ√grom oú›um ok kvaz martt gott vıta ı flra
hattvm. ok ˙ag›ız ƒegınn mvn˘v ver›a eƒ r vıll˘e honom me› blı›v
hlÌ›a oc fleım ƒanz ˙va mıkıt vm hans mal at flr ıattv fle˙˙v.Ok
˙ı›an vo
ú
o r ˙kır›ır aƒ Jonı bÌ˙kvpı.fla lett konvngr fla ˙ıttıa ̃er ˙ıno boú›e ımıklvm ƒagna›e
ok ˙Ìn˘ız maklıgt at flr ∂tı allır ˙aman lıkamlıgan ƒagna› er fla vo
ú
o oú›nır aƒ hans
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
36
39
[h]
3
kvaz = kva›.
9
hinvg = ‘hınn veg’.
10
flær = fler.
12
.ııııa. = flrıa.
18
vm = upp.
20
øƒ = oƒ.
21
hann kvara›e allr = ‘korra›i í honum’.
22
trv: á eftir flessu or›i vir›ast tveir stafir vera skafnir út.
24
gerı›ız: ı er ofauki›.
30
hre›lo = hrezlu.
30
ƒø›a = ƒøúa.
42
43
vaÀ h(et) ma›
ú
hınn gamlı búo›ır búÌnıolƒ˙ kom vt ıreÌ›ar ƒ(ır›ı) ok ƒoú vpp vm ƒıall \ \ \
honvm gaƒ búÌnıolƒr ˙k›v ˘al allan ƒÌrer oƒan gıl˙ á hann bıo a arnallz ˙to›vm \ \ \ \
AA
˙ro›ú h(et) ma›
ú
er ƒeck *a˙v}er{arar herıolƒ˙ d(ottvr) búo›oú d(ottvr) búÌnıolƒ˙ ok ˙tıvpdottvr hennı ƒÌlg›v heıman
oll lon› mıllım gıl˙ ár ok eÌvın›ar ár flav bıoìv a ketıl˙ ˙to›vm flra ˙(on) var o
ú
valldú holbarkı
ƒ(a›ır) flo
ú
berƒ(o›vr) haƒlıotz ƒ(o›vr) flo
ú
az ˙kalar d(ottır) holbarka var o
ú
vnn er attı flo
ú
bıoún gravt atla ˙(on) onn
vr <var> a˙t› mo›ır a˙bıarnar lo›ın hoƒ›a ƒ(o›vr) flo
ú
arın˙ ı ˙eÌ›ar ƒır›ı ƒ(o›vr) a˙bıarnar ƒ(o›vr) }˙{kol˙keì˙ hın˙
ƒro›a ok ıngıleıƒar óo›vr hallz ƒ(o›vr) ƒınz log˙ogv mannz \ \ \ . . vm varıt ƒoú hann vpp vm
raƒnkell h(et) ma›
ú
raƒn˙ ˙(on) hann kom Ωt ˙ı› lan›nama tı›ar hann var hınn ƒÌ˙ta vetr ı búeı› dal en
ƒıall hann a›ı ı ˙krı›v ˘al ok ˙oƒna›ı fla ˘®eÌm›ı hann at ma›
ú
kom at honum ok ba› hann vpp ˙tan˘a
ok ƒara b
ú
ott ˙em ˙kıotaz hann vackna›ı ok ƒóú a b
ú
ott en er hann var ˙kamt komın fla lıop oƒan ƒıallıt
allt ok var› vn˘er golltr ok grı›vngr er hann attı ˙ıflan nam hann hraƒnkel˙˘al ok bıo a˙teınro›ar
˙to›vm han˙ ˙(on) var a˙bıoún ƒ(a›ır) h‰lga ok floúır ƒ(a›ır) raƒnkel˙ gv›a ƒ(o›vr) ˙veınbıarnar
ƒƒ
ra vna ˘an˙ka
Vnı en ˘anzkı e›a hınn vboúnı ˙(on) gar›az er ƒann ı˙lan˘ ƒoú tıl ı˙lan˘z me› ra›ı harall˘z konung˙
hın˙ harƒagra ok ætla›ı at leìıa vn˘er ˙ıg lan˘ıt en ˙ıflan haƒ›ı konungr heıtı› at gera hann ıarl ˙ınn vnı
tok lan˘ flar ˙em nv heıter vna o˙˙ ok hv˙a›ı flar hann nam ˙er lan˘ tıl eıgnar ƒÌrer ˙vnan lagar ƒlıot allt
hera› tıl vna l‰kıar en er lan˘z menn vı˙˙u ætlan han˙ tokv flr at ̃az vı› hann ok vıll˘v eıgı ˙elıa
honum kvıkƒe e(›a) vı˙ter ok mattı hann eıgı ar hall˘az vnı ƒoú b
ú
ott ok kom ı alƒta ƒıoú› hınn ˙Ì›úa
hann na›ı flar eıgı at ˙ta›ƒe˙taz fla ƒoú hann av˙tan me› ·xí˝· manna ok kom at vet tıl leı›olƒ˙ kappa
ı ˙kogahverƒı hann tok vı› fleım Ωnı el˙ka›ı flo
ú
vnnı ˘(ottvr) leı›olƒ˙ ok var hon me› barnı vm varıt fla
vıll˘ı vní lavpaz b
ú
ott me› menn ˙ına en leı›olƒr reı› eƒtır honum ok ƒvn˘vz flr hıa ƒla
nga ˙to›vmokboú›vz fl at vnı vıll˘ı eıgı aƒtr ƒara me› leı›olƒı flar ƒellu nockoúır menn aƒ vna
en aƒtr ƒoú hann nav›ıgr fl at leı›olƒr vıll˘ı at hann ƒengı konv ok ˙ta›ƒe˙tız flar ok t‰kı arƒ
eƒtır hann nockoúv ˙ıflaÀ lıop vnı ı b
ú
ott fla er leı›olƒr var eıgı heıma enn leı›olƒr reı› eƒtır honum fla
er hann vı˙˙ı ok ƒvn˘vz flr hıa kalƒa groƒvm hann var fla ˙va reı›ú at hann ˘úap Ωna ok ƒoúvnavta
han˙ alla ˙(on) vna ok o
ú
vnnar var hroaÀ tvngv go›ı hann tok arƒ leı›olƒ˙ ok var hınn mer˙tı herma›
ú
hann attı
˙Ì˙tvr gvnnar˙ ƒra hlı›ar en˘a flra ˙(on) var hamvn˘ú hınn halltı hınn mer˙tı vıga ma›
ú
t\ı÷oú
hınn ha›˙amı ok gvnnaÀ vo
ú
v ˙y˙tvr ˙Ìner roar˙ tıoúvı ba› a˙t›ar manvız breckv mo›olƒ˙
˘(ottvr) en bú‰›ú hennar ketıll ok rolƒr ˙Ìnıv›v honum konv en flr gaƒv hana floúı ketıl˙ ˙(Ìnı) fla ˘úo
tıoúv<ı> lıckne˙kı flra a kamar˙ veì en hvert kvell˘ er flr roaÀ gengv tıl kamar˙ fla ræktı
hann ıandlıt lıcne˙kı floúı˙ en kÌ˙ttı a hennar lıkne˙kı a›ú roaÀ ˙koƒ aƒ eƒtır at ˙kar
tıoúvı flav a knıƒ˙heƒtı ˙ınv ok q(va›) fletta Ver hoƒvm at ˙em floúı flat var ˙ett vı› glettv av
˘ar vnga búv›ı a›ú a veì vm ƒa›a nv heƒı ek ra˙takarn˙ rı˙tı› ré› ek eın meını
havka ˙koptz a heƒtı hlın olb‰kı˙ mınv her aƒ vr›v vıg roaÀ˙ ok ˙Ì˙tvr ˙ona han˙
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
AM 371 4to
Safn Árna Magnússonar, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1302–10, bókfell, 18 blö›, 23,0x15,7 sm, bl. 9v
Hauksbók
18.
Brot úr Landnámabók og Kristni sögu. S‡nishorni› er úr Landnámu. Handriti› er í áttabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. ald-
ar handrit. AM 371 4to, AM 544 4to (107 bl.) og AM 675 4to (16 bl.) voru upphaflega hlutar sama handrits sem hefur veri›
kalla› Hauksbók. S‡nt hefur veri› fram á a› Haukur Erlendsson (–1334), lögma›ur í Osló og sí›ar í Björgvin hafi skrifa› fletta
handrit (AM 371 4to) og tæplega flrjá fimmtu Hauksbókar í heild. Sterk rök hafa veri› fær› fyrir flví a› flessi hluti handritsins
hafi veri› skrifa›ur á milli 1302 og 1310 og a› stór hluti AM 544 4to hafi sennilega veri› skrifa›ur 1306–08, en ekki hefur ver-
i› hægt a› tímasetja hina hluta Hauksbókar nánar en til u.fl.b. 1290–1334. Haukur er elsti íslenski skrifarinn sem vita› er um
me› nokkurri vissu. Hann hefur einnig skrifa› lögbókarbroti› NRA norr frg 2 og tvö bréf eru var›veitt me› hans hendi (NRA
dipl perg 1302 og NRA dipl no perg 5). 14 a›rir skrifarar hafa skrifa› hluta af bókinni; flestir íslenskir. firi›ji skrifari (bl. 15r–
18v í 544) er norskur, annar skrifari (bl. 1r–14v í 544) er anna› hvort norskur e›a færeyskur og sá fimmtándi (AM 675 4to)
gæti veri› norskur. Póstur um bannfær›a menn á bl. 19v í 544 gæti hafa veri› skrifa›ur sí›ar (sjötti skrifari) og frá mi›ri 14.
öld eru nokkrar línur á bl. 18v í 544 (fjór›i skrifari) og Völuspá á bl. 20r–21r í 544 (sjöundi skrifari). Fjór›i skrifarinn hefur
einnig skrifa› helminginn af AM 657 a–b 4to, hluta af AM 227 fol, AM 229 I fol og AM 595 a–b 4to, broti› NRA norr frg 60
A og verso-sí›una af AM dipl isl fasc V 12. Sjöundi skrifarinnn hefur einnig skrifa› Wormsbók (AM 242 fol) og GKS 3269 a
4to, megni› af AM 227 fol og AM 127 4to, helminginn af AM 657 a–b 4to, hluta af AM 229 I fol og brotin AM 162 A β fol,
AM 240 IV fol, AM 667 IX 4to, NRA norr frg 62 og Kammark cod frg Ps 24. Skriftin er textaskrift undir nokkrum áhrifum frá
léttiskrift.
æ
a
v
ÆÆ
R
13
a˙v}er{arar = a˙varar: er-bandinu er ofauki›.
44
45
en konvng˙ naƒn eıtt· at uıto allır menn at engı herma›ú heƒır ˙lıkr ƒæz a noú›® lon˘om ˙em flu ok at fl-
ıckı mer unn˘arlekt er flu bar›ez·xv·¥etra tıl ˘anmerkr en flu ¥ıll eıgı haƒa englan˘ er nv
lıggr lau˙t ƒÌrır er· haÀall˘
ú
konvngú hug˙a›e ¥an˘lega huat J(arl) mæltı ok ˙kıl›e at hann ˙ag›e mart ˙att ok í
annan ˙ta› gıƒú›ez hann ƒus tıl at ƒa rıkıt· Sı›an tƒlu›u flú konvngú ok J(arl) longomok˙etto flú fla ra›a
gıoú›ır flesa<r> at flú ˙kÌll˘o ƒara um ˙umarıt tıl englan˘z ok ¥ınna lan˘ıt· Sen˘e haÀall˘
ú
konvngr oú› um
allan noúeg ok b√› ut leı›angrı halƒom almennınn· Var› fletta nv allƒrægt ¥o®o margar getr
á huernƒg ƒƒúın mÌn˘e uer›a mælto ˙umır ok tƒl›o upp ˙tor¥ırkı haÀall˘z konvng˙ at honom mvn˘e eckı
ó ƒært ¥era· En ˙umır ˙og›o at englan˘ mun˘e ¥er›a toú˙ott mannƒolk óƒa mıkıt á ok at lı› er
kallat er flıngamanna lı›· ú ¥o®o menn ˙ua ƒræknır at betra ¥ar lı› eín˙ fleıÀa en·ı·haÀall˘z manna· hınna
bezto· fla ˙(egır) Vlƒr ˙talları Era ˙tallƒúum ˙tıllıs ˙taƒnı vm haÀall˘z ıaƒnan ón√›egúƒ∂ ek au›ar
ınnan fl√rƒ at huarƒa eƒ h√rbrekan hrƒckva hreın ˙kulo·ı· ƒÌrır eınom ungú ken˘a ek mer un˘aò
annat flınga mannı· Vlƒr ˙talları an˘a›ez flat ¥ar· haÀall˘
ú
konvngú ˙to› ̃ır greptı han˙ ok mælte er hann geck
ƒra flar lıìr ˙a nu er ˘Ìì˙tr ¥ár ok ˘
ú
ottın holla˙tr· To˙tı J(arl) ˙ıgl˘e um ¥arıt ¥e˙tr tıl ƒl∂mınn
gıa lan˘z motı lı›e fl er honom haƒ›e ƒÌlgt utan aƒ englan˘e ok fluı ƒ›úu er ˙aƒna›ez tıl han˙ bæ›e
eÀ haÀall˘z konung˙ ˙aƒna›ez ˙aman ƒırır bur˘ú aƒ englan˘e ok flar ı ƒlæmınngıalan˘e
í˙ólun˘om· En er haÀall˘
ú
konungú uar buınn at leìıa út óú nı›ar ó˙ı fla geck haÀall˘
ú
tıl ˙krın˙ Ola
ƒ
˙
konunok lauk upp klıptı hár han˙ ok negl ok læ˙tı ˙ı›an ˙krínıno en ka˙ta›e lÌklınom ut
á ní› ok fla ¥ar lı›ıt ƒra ƒallı· Ola
ƒ
˙ konun·xxxv·<vetra> hann ƒ›e ok halƒan ƒıoú›atƒg ¥etra her íheíme haÀall˘
ú
konungr
hellt fl lı›e er honom ƒÌlg›e ˙u›ú tıl motz ¥ı› lı› ˙ıtt· ar kom ˙aman lı› mıkıt· Sua at flat
er ˙ƒgn manna at haÀall˘
ú
konungú heƒ›e næÀ·cc·˙kıpa ok um ƒram ¥ı˙ta bÌr›ıngar ok ˙ma ˙kutoú· fla er flú
lagu ı ˙ólun˘om ˘úeÌm›e mann flann er ¥ar á konung˙ ˙kıpı er gÌr›ú er neƒú hann flottız flar ¥era
˙ta˘˘ú á konung˙ ˙kıpınu ok ˙a upp a eÌna huar trƒllkona ˙to› mıkıl ok haƒ›e ˙kalm í hen˘e
ok íannaÀı hen˘e tróg hann flottız ok ˙ıa ̃ır aull ˙kíp flÀa honom flotte *ƒulg ˙ıtıa ahuerıum ˙kíp
˙taƒnı flat ¥o
ú
o allt ∂rnır ok raƒnar· trƒllkonan q(ua›) Vı˙t er at alluall˘ú au˙tan eìıazc ¥e˙tr
at leìıa mót ¥ı› marga knútv mınn ˙nu›ú er flat pru›a kná ualflı›uÀ uelıa ueıt hann ∂r
na ˙er beíto ˙teık aƒ ˙to›e gıuka ˙taƒƒÌlgı ek fluı ıaƒnan· floúú er annaÀ ma›
ú
neƒn
˘ú er ¥ar á ˙kıpı fl er ˙kamt la ƒra ˙kıpı konun· hann ˘reÌm›e um nott at hann flottız ˙ıa ƒ
ta haÀall˘z konunƒara at lan˘ı flottız ¥ıta at flat ¥ar englan˘ hann ˙a á lan˘eno ƒÌlkıng mıkla ok flot
tı ˙em huarırtueìıo bıƒìız tıl bar˘aga ok ƒ›o merkı moúg áloptı· En ƒÌrır lı›e lan˘z
manna r∂› trƒllkona mıkıl ok ˙át á ¥argı ok haƒ›e ¥argúınn manz hræ í munne ok ƒell
blo› um kıaptana· En er hann haƒ›e flann etı› fla ka˙ta›e hon au›úum í munn honom ok ˙ı
›an huerıom at ƒ›úom en hann gleÌp›e huern· hon q(ua›) Sko› *lætır ˙kına rau›an ˙kıƒll˘ er ˘re
gú at hıall˘rı búu›ú ˙er auÀnıs ıo›a óƒ∂À konung˙ gıƒúƒa ˙uıptır ˙ueıƒlann kıapta
˙uannı blo›e manna ulƒ˙ munn lıtar ınnan o›lat kona blo›e ok o›lat konan blo›e haÀall˘ konung
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
AM 47 fol
Safn Árna Magnússonar, Den Arnamagnæanske Samling, Nordisk Forskningsinstitut, Kaupmannahöfn
Um 1300–25, bókfell, 195 blö›, 29,5x23,4 sm, bl. 25v, ekki öll bla›sí›an
Eirspennill
19.
Konungasögur. Í Eirspennli er sí›asti flri›jungur Heimskringlu, auk sagnanna af Sverri Sigur›arsyni (1152–1202) og Hákoni
gamla Hákonarsyni (1204–63) Noregskonungum. S‡nishorni› er úr Heimskringlu (Haralds sögu har›rá›a, en Haraldur (1015–
66) var Sigur›arson). Málmspenna á bandinu heldur bókinni loka›ri og hefur gefi› henni nafn. Handriti› er í litlu fjögrabla›a-
broti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Á handritinu eru flrjár rithendur, ein hefur skrifa› fyrirsagnir en hinar tvær textann.
Annar skrifarinn hefur skrifa› Heimskringlu en hinn Sverris sögu og Hákonar sögu. Seinni skrifarinn hefur einnig skrifa› AM
20 b II fol og fyrirsagnaskrifarinn hefur einnig skrifa› AM 221 fol. Skriftin er textaskrift undir örlitlum áhrifum frá léttiskrift.
50.
H
ƒÌrırbur›er
v
23
ƒulg = ƒugl.
32
lætır = lætr.
46
47
20.
AM 623 4to
Safn Árna Magnússonar, Den Arnamagnæanske Samling, Nordisk Forskningsinstitut, Kaupmannahöfn
Um 1325, bókfell, 31 bla›, 16,8x12,4 sm, bl. 21r
48
Sögur heilagra manna. Í handritinu eru 6 sögur en ekki eru allar heilar flví a› fla› vantar nokkur blö› fremst og aftast í fla›.
S‡nishorni› er úr Blasíus sögu, en Blasíus var biskup og píslarvottur í Litlu-Asíu á 3. öld. Handriti› er í sextánbla›abroti ef
mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. fia› var lengi vel tali› eldra en nú er áliti› — jafnvel frá fyrri hluta 13. aldar — vegna
fless hve skrift og málfar er a› mörgu leyti gamaldags, en ne›st á flessari bls. eru fjórar og hálf lína me› annarri hendi sem getur
varla veri› eldri en frá fyrri hluta 14. aldar og flar sem flessar línur eru hluti textans og hann vir›ist vera skrifa›ur í samfellu
ver›ur a› gera rá› fyrir flví a› handriti› allt sé frá fyrri hluta 14. aldar. Gamaldagsskriftarlag kemur bæ›i fram í flví a› skriftin
hefur á sér fornlegan blæ, flótt hér sé sennilega frekar um textaskrift a› ræ›a en frumgotneska skrift, og a› skrifarinn notar <f>
úr karlungaskrift en mun sí›ur <ƒ> úr eyskrift. Handriti› er einnig flekkt fyrir rugling á /i, í, ei/ annars vegar og /y, ‡, ey/ hins
vegar sem sést annars ekki í mi›aldahandritum. Skrift beggja skrifara er textaskrift en skrift aukaskrifarans er undir nokkrum
áhrifum frá léttiskrift.
flu mer heílagr gufl˙ maflr mı˙coòa flv flrell· *ıe˙v chrı˙tı·
éí˜a ˙Ìnı mınom er at bana er comıò· at mer fellr
egí fıÀ en honom allt flat er honom verflr tıl meın˙ en
harmar mer ˙ua mıok at uıfl fl er buıt at ec mona
˙on l√˙ uerfla· En er hon ˙agflı hvat honom var oúflıt tıl
meín˙· fla mı˙coòaflı heılagr bla˙ıu˙ b∂flı moflr ˙veín˙
oc honom ˙ıolfvm· oc gørflı cros mark Ìfır qverkom han˙· oc hóf Ωp
√gv ˙ın tıl hímín˙· oc bafl á flesa lvn˘· ∂úottíò· ıe˙vs chrı˙tvs ˙a er
ec truı á af √llo hıarta· oc ec íatı mefl muòı oc ek emk
fÌrır flıno nafnı leıDr tıl bana· flv gvfl allra gr÷fları
er gørır vılıa allra flra er flıc hr∂fla˙c· oc heÌrır flv b∂
nır ra· oc greflır fla· he‡rflv mer ˙Ìngomoco uerflom er bıflr mı˙
connar cono flesı· oc heıl˙o ˙Ìnı heòar· heÌr flv mer
oc leÌ˙ mefl almattıgrı hen˘ı flıòı· oc ó umbr∂flılıgom craƒ
tı flınom· b[eí]n flat er fa˙t er í hál˙ı honom· g≠rflv ˙va ˘úottıò
at √flrom ˙toflı heıl˙a han˙· at flv ert eınn gvfl √flıgr oc
mıll[˘ú] vıfl alla fla er flıt nafn kalla mefl rettu hvg˙co
· oc [geƒ]r √…om gnó· möeüŸ rÿeÿtŸtŸoÿ af fl *bıfl ec flıc a flv latır
hall˘a˙c craf˙t flesar ıarteınar· of ó cóòar all˘ır tıl ˘Ìr
flar nafn˙ flın˙· oc tıl héıl˙o heÌran˘a· bıfl ec flıc ˘
ú
oıò ef
n√kqverıom maòı verflr ˙líct at meínı· efla ˙mala ef ˙va
er at n√cqvaÀ callar á flıtt nafn mefl trv ímıòı˜o mín˙
nafn˙· ˘velflv égı mı˙conn· *s ˙cÌn˘ flv tıl at bíarga
honom· En er \hann÷ hafflı b°n lokıt· fla ˙ell˘ı hann ˙veínıò moflr
˙ınnı heílaò· En ıarteınır han˙ vrflo ag°tar oc foú ˙agaò
fÌrır í hvert floúp aflr hann kemı ˙ıalƒr.Gomul eckıa nekoú ¥a
lo› ¥ar ıfloúpı eınu ˙u er grı˙ eínn attı tıl at uınno [˙er]. en ¥argr eınn
kom oú ˙kogı oc tok grı˙ınnochlıop ap<t>r ı˙kog me› ƒeng ˙ınn.
ner konan ˙a at oll ƒæzla hennar ƒoú˙k ıfle˙˙um ˙ka›a fla ba› hon
bla˙ıum ƒulltıng˙ amot ˙ka˘a ˙ınum Én hann mı˙kunna›ı kono
30
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
E
1
ıe˙v chrı˙tı: í grísku eru or›in skrifu› me› <ι> (iota) og <χ> (khi) sem hefur
veri› umrita› sem <x> í latínu í sta› <ch> (e›a <k>).
23
bıfl: óvenjulegt lag á fl.
23
s= ‘heldur’.
49
27
er ek vıl geƒa fler. vıl ek at flu leıter all˘
ú
ı annÀa en m
ín eƒflu flarƒt nockur˙ vı›· go›ar ero gıaƒer flınar
˙(eger) ì(unnarr) en meíra flıkı mer vert vınƒengı flıtt ok
˙ona flın
na· ƒóú ò(ıall) heımoklı›ú nu varıt· ˙tul˘ú hallger›ar
vnnÀ rı›ú tıl flıng˙ vm ˙umarıt· en at ì(unnarı)
gı˙tı ƒıolmennı mıkıt· au˙tan aƒ ˙ı›u ok
bau› at flú gı˙tı flar er ú rı›ı aƒ flıngı flú
qua›uz ˙ua gera mun˘u· rı›a nu tıl flıng˙ ò(ıall) var ok
a flınok˙Ìner flıngıt er kÌrt· ok er fla ƒátt ƒra at ˙eg
ıa Nuer flar tıl at taka at hallger›
ú
at hlı›ar en˘a
kemr at malı vı› melkolƒ flræl·Sen˘ıƒoú heƒı
ek fler hugat ˙(eger) hon· flu ˙kalt ƒara ı kırkıubæ huat ˙kalek
flangat ˙(eger) hann· flu ˙kalt ˙tela fla›an mat a tua he˙
ta ok haƒa ˙mıoú ok o˙t· en flu ˙kalt leggıa ell˘ ı
vtı burıt ok munu aller ætla at aƒ vangeÌm
˙lu haƒı oú›ıt en engımun ætla at ˙tolıt ha
ƒı verıt· úællınn mæltı Ωan˘ú heƒı ek verıt en flo
flo heƒı ek all˘úı flıoƒr verıt heÌr en˘emı˙(eger) hon
flu gera flık go›an flar ˙em flu heƒer verıt bæ›ı flıoƒr
okmoú›ıngı ok ˙kaltu eıgı floúa annat en ƒara ella ˙kal
ek lata ˘úepa flık· hann flottız vıta at hon mun
˘ı ˙ua gera eƒ hann ƒærı eıgı· tok hann vm nottına· í˝·
he˙ta ok lag›ıa lenur· ok ƒerr ı kırkıubæ· hun˘ú
gó eıgı at honum ok ken˘ı hann ok hlıopımotı honum ok let
vel vı› hann· Sı›an ƒóú hann tıl vtıbur˙· ok lauk vpp
ok kl̃ıa›ı fla›an· í˝· he˙ta aƒ mat en búen
˘ı burıt· ok ˘úap hun˘ınn· hann ƒo
ú
r vpp me› Àáng á
a ˙lıtnar ˙koflueıngú han˙ ok tekr hann knıƒınnokgerır at
honum lıìr epter knıƒrınnokbelltı›· ok ƒerr flar tıl er
hann kemr tıl hlı›ar en˘a· fla ˙aknar hann knıf˙ın˙
ok floúer eıgı aptr at ƒara· ƒærer nu hallger›ı· mat
ınn· hon lét vel ıƒer han˙ ƒer· vm moúgınınn er menn
komu Ωt ı kırkıu bæ ˙a menn flar ˙ka›a mıkınn
var fla ˙en˘ú ma›
ú
tıl flıng˙ at ˙egıa· Otkelı· uıat hann var
a flıngı· hann var˘ vel vı› ˙ka›ann qua› flat vall˘a mun
at ell˘ hıt var áƒa˙t vtı burınu· okætlu›u flat
fla aller at flat mun˘ı tıl bera· Nu rı›a menn heım
aƒ flınok rı›a marger tıl hlı›ar en˘a· hallger›
ú
bar mat ınnar vm kuell˘ıt· ok kom ınnar o˙tr
ok ˙mıoú G(unnarr) vı˙˙ı ˙lık˙ matar flar eckı Ωan
ok ˙pur›ı hallger›ı· hua›an flat kæmı· fla›an
˙em flu mátt vel eta· en˘a er at eckı karla
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
36
39
42
Eitt helsta handrit Íslendinga sagna. Í Mö›ruvallabók eru 11 Íslendinga sögur og er s‡nishorni› úr Brennu-Njáls sögu. 11 blö›
úr handriti frá 17. öld hafa veri› sett inn fyrir blö› sem hafa t‡nst úr Njálu. Bókin er anna› hvort kennd vi› Mö›ruvelli í Eyja-
fir›i e›a Hörgárdal. Handriti› er í fjögrabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Á handritinu eru fjórar rithendur og
hefur ein skrifa› mest allan textann, önnur vísur í Egils sögu Skalla-Grímssonar, sú flri›ja fyrirsagnir og sú fjór›a er á 17. aldar
innskotsblö›unum. Vísnaskrifarinn hefur einnig skrifa› Skálholtsannál (AM 420 a 4to), megni› af GKS 3268 4to og GKS 3270
4to og fyrirsagnir í SKB Isl perg 8 fol, en a›alskrifarinn hefur einnig skrifa› hluta af AM 573 4to og brotin AM 220 I fol, AM
229 II fol, AM 240 V fol, AM 173 c 4to, AM 325 XI 2 b 4to, AM 642 a I δ 4to og Lbs frg 5. Skriftin er textaskrift undir nokkrum
áhrifum frá léttiskrift.
28
at annaz vm matreı›u G(unnarr) reı˘˘ız ok mæltı· ılla
er fla eƒ ek em flıoƒ˙ nautr· ok lÌ˙tr han
a kınn he˙t· hon ku(a)z flann he˙t muna ˙kÌll˘u ok
launa eƒ hon mættı· geck hon fla ƒramm· ok hann me›
hen· ok var fla boúıt allt aƒ boú˘ınu· ok bo®ıt ın
nar ˙latr eıtt· ok ætlu›u aller at flat mun
˘ı haƒa tıl boúıt at flat mun˘ı flıkıa ƒengıt
betr· ƒara nu ı b
ú
ott flıngmenn· Nu er at ˙egıa ƒra
˙kamkelı at hann rí›ú at ˙au›um vpp me› rangá
ok ˙er hann at gloar nockut ıgotunok hleÌpr
aƒ bakı ok tekr vpp ok var at knıƒr ok belltı· ok
flıkız hann kenna huartueggıa ok ƒÀ ı kırkıu
· Otkell· er vtı ˙ta˘˘ú· ok ƒagnar *hann vel· Skamkell
mæltı· kennır flu nockut tıl gpa fle˙˙a· kennı ek· ˙(eger)
hann huerr á ˙(eger) ˙kamkell· óelkolƒr ˙(eger) o(tkell) kenna
˙kulu ƒleı
rı en vı› ˙(eger) ˙kamkell· uıat truÀ ˙kal ek fler ırá›um· ú
˙Ìn˘u m
oúgumokken˘u at ˙a var· fla mæltı ˙kamkell· huat muntu
nu tıl ra›a taka O(tkell) ˙(varar) vı› ˙kulum ƒara at ƒınna ó
r› valgar˘z ˙(on) ok bera fletta vpp ƒÌrer hann· Sı›an ƒo
ú
u ú
tıl ho
ƒ˙· ok ˙Ìna mer›ı knıƒınnok˙pÌÀÀ eƒ hann ken· óoúú
kuez kenna knıƒınn e›a huat er at ˙lıku· e›a
flıkız fler tıl hlı›aren˘a eıga epter nockuru at
˙ıa· vant flıker o˙˙ me› ˙lıku at ƒara ˙(eger) ˙kamkell· er vı›
˙lıka oƒreƒlı˙menn er vm at eıga· ˙ua er vı˙t ˙(eger)
óo
ú
ú
· en flo mun ek vıta fla lutı oú hıbÌlum ì(unnar˙) er
huargı ÌckaÀÀ mun vıta· geƒa vılıum vı› er ƒetıl
at flu leıter epter e˙˙u málı· at ƒe mun mer ƒullk
eÌpt en flo ma vera at ek lıta á· Sı›an ga
ƒu fl® honum· ıı· merkr ˙ılƒ· tıl e˙˙ at hann verı me›ú
fleım ı lı›ueızlu· hann gaƒ at tıl ra›˙ at konur ˙k
Ìll˘u ƒara me› ˙má varnıng· ok geƒa hpreÌıum
ok vıta huerıu fleım verı launat· uıat aller haƒa flat
˙kap at geƒa flat vpp ƒÌr˙t er ˙tolıt er· eƒ at haƒa
at var›ueıta·ok ˙ua mun her eƒ aƒ manna voll˘um
er· ˙kulu flær fla ˙Ìna mer aƒ huerıu geƒıt er huar
vıl ek fla vera lau˙˙ mál˙ fl˙a eƒ vppuı˙t ver›r· Sa
var ˙kıl˘agı flúa· ƒo
ú
u ú en *˙en˘ı óoúú konur ı
herat ok vo
ú
u flær ı búott halƒan manu›· fla komu
flær aptr ok hoƒ›u bÌr›ar ˙toúar· óo
ú
ú
· ˙pur˘ı h<u>ar
fleım heƒ›ı me˙t geƒıt verıt· flær ˙og›u er at
hlı›aren˘a verı me˙t geƒıt· ok hallger›
ú
Ìr›e
fleım beztr ˘úngú· hann ˙pÌÀÀ huat fleım verı flar geƒ
G
49
48
AM 132 fol
Safn Árna Magnússonar, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1330–70, bókfell, 200 blö›, 34,0x24,0 sm, bl. 17v, ekki öll bla›sí›an og smækka› örlíti› (98%)
Mö›ruvallabók
21.
13
hann = honum.
37
˙en˘ı óoúú = óoúú ˙en˘ı.
her bÌrıaz bok aƒ
hínum agıeta
gu›s vın Io˙ue
hertuga er àoÌ˙
es a˘ú hann an˘a˘
ız settı ̃er allan
gÌ˘ınga lÌ›.
oÌ˙es agıetr
gu›s vın a›ú
hann an˘a˘ızt
haƒ›e at gu˘s
r™›e ok ƒÌrer
˙πgn ˙ett flann
mann hertogha ̃er allan gÌ›ınga lÌ› er heet Io˙
ue· ƒa›er hans er neƒú nun· Io˙ue héet o›úo
naƒne *ıe˙us ˙un naue· Ok eƒter an˘l™t àoÌ
˙ı vıttra˘ız gu› ˘úottínn Io˙ue sua ˙eghıan˘e.
MoÌ˙es mınn flíonn er an˘a›ú· nu rís flu vpp
ok ƒlÌt allan mínn lÌ› ̃er ™na ˝oú˘an ™ fla
ıoú› er ek man geƒa gÌ˘ínga lÌ›· huern flann
˙ta˘ sem fler komít ƒotum a man ek ˙elıa v
n˘er Ì˘art vall˘· ˙em ek ˙ag›a óoÌ˙ı fra ey›ı
moúk ok ƒıallı lıbano allt tıl hínar mıklu Ñr
eÌfr™ten· Alla ıoú› flúa flío›a er etheí heıta
tıl haƒ˙ıns mıkla motí ˙olar ˙etrí. fletta er vm
merkı Ì˘ars rıkí˙˙· Eíngı ma›® ˙kal Ì›ú megha
ımotí ˙tan˘a sua leıngı sem flu lıƒer· Sua sem
ek var me›úóoÌ˙í me›an hann ƒ˘ı· slıkt hıt ˙a
ma ˙kal ek nu me›ú er vera· ok eıgí flık vpp geƒa
ok eıgí ƒoú l™ta· StÌrkız flu ok ver oƒlugú uıat
flu ˙kallt ˙kıpta ıoú›u flrı me˘ú fle˙˙um lÌ› er
ek heít at geƒa ƒúum flínum· StÌrkız flu ok
ver ˙to›ugr at ƒremía ok ƒullgıoúa allt lπghm
™l. flat er mınn flíonn óoÌ˙es bau› fler· eıgı ˙kal
lt flu hneıgıaz ƒra fluı lπghm™le tıl h©gre ha
n˘ar ne vın˙tre at flu meger ˙kılıa ˙kÌn˙amle
ga huat flu gıoúer· latt flu loghmÑls bok fle˙˙a
er eıgí oú mínne ƒalla· hell˘ú hugleı˘ vm netr ok
dagha at flu var˘ueıter ok vınner alla lutı fla
˙em a henne eru ˙krıƒa›er at flu greı›er gotu
flına ok ˙kıler hana. séé nu·ek bÌ› fler at flu
˙tÌrkız ok ver ˙ta˘ƒa˙tr· hír› ekkı at hr©˘az flu
ı at ˘úottınn gu˘ flínn er me›ú fler ı ollum lutum
tıl huerra sem flu ƒerr· o˙ue kalla˘e saman
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
36
39
42
AM 227 fol
Safn Árna Magnússonar, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1350, bókfell, 128 blö›, 35,5x27,5 sm, bl. 71v, ekki öll bla›sí›an og smækka› (78%)
22.
Stjórn, en Stjórn er safn biblíufl‡›inga me› ritsk‡ringu og er í flremur hlutum. Fyrstu tveir hlutarnir ná yfir Mósebækur, en flri›ji
hluti hennar nær yfir Jósúabók, Dómarabók, Rutarbók, Samúelsbækur og Konungabækur. S‡nishorni› er úr Jósúabók. Handrit-
i› er einnig oft kalla› Stjórn en fla› er í fjögrabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Á flví er tvær rithendur og er
sú sem minna skrifar á s‡nishorninu. A›alhendin hefur einnig skrifa› Wormsbók (AM 242 fol) og GKS 3269 a 4to, megni› af
AM 127 4to, helminginn af AM 657 a–b 4to, hluta af AM 229 I fol, Völuspá í Hauksbók (AM 544 4to) og brotin AM 162 A β
fol, AM 240 IV fol, AM 667 IX 4to, NRA norr frg 62 og Kammark cod frg Ps 24. Hinn skrifarinn (bl. 59va–90ra og nokkrar
línur ví›ar) hefur einnig skrifa› helminginn af AM 657 a–b 4to, hluta af AM 229 I fol og AM 595 a–b 4to, broti› NRA norr frg
60 A, nokkrar línur í Hauksbók (AM 544 4to) og verso-sí›una af AM dipl isl fasc V 12. Skriftin er árléttiskrift undir nokkrum
áhrifum frá textaskrift.
ƒther er˙a gu›legha vıttran hoƒ˘íngía
kallar Io˙ue saman alla hoƒ˘ıng
ıa gÌ˘ınga sua ˙egıan˘e· ƒarít ˙kí
ott vm allar herbu˘er ok bıo›ít ƒolk
ínu at huerr ma›ú buí sínn varna› ok vı˙ter
uıat eƒther flrea ˘agha ˙kulut fler ƒara ̃er ıoú˘a
an ok ganga tıl eıghnar ™ fla ıoú› er ˘úottínn
gu› man Ì˘ú geƒa· Sı˘an kallar Io˙ue tıl ˙ín
fla menn ˙em komner voúu ƒra Àuben ok gÑ› ˙unum
Iacobs ok helmıng kÌns mana˙e· er˙u ƒolkı ha
ƒ˘e moÌ˙es me›an hann lıƒ˘e geƒít rıkı flat er ú
hoƒ˘u vnnnít ƒÌrer au˙tan ıoú˘an aƒ heı˘num konung
um fleım er fleım banna˘e me˘ú bar˘agha er fleír
beı˘˘uz me›úƒrı›e at ƒara ̃er etta rıkı· Io˙
ue talar nu sua vı˘ú flenna lÌ˘. Óınníz nu a ƒ
›ar ƒelagh huat hınn m©tı moÌ˙es gu›s flíon
o˙tu ma˘ú bau› Ì›ú fla er hann veıttı sem fler be
ı˘˘ut tıl ƒrel˙ıs ıoú› fler˙a ok o›ul· sem nu erum ver
a ˙ta˘˘er. latıt her eƒter vn˘er gu›s flíono˙tu ok ge
Ìm˙lu konur Ì›úar ok kuık ƒe boún ok bu ˙m
ala· Enn er takít v™pn ok vı›ú buna› ok gang
ít me›ú go›ƒÌ˙í ˘úeíngılegha ok ˘earƒlega ƒÌrer
búe›ú Ì˘úa motí heı›ıngíum. flar tıl er gu› geƒr fle
ím ƒagna˘ar ƒrelse sua ˙em hann heƒer Ì›ú ú ge
ƒít· Enn fla er flr haƒa alla ıoú› o›laz fla ˙em g
u˘ man geƒa fleım· fla huerƒí *flr aƒtr tıl Ì˘arr
ar eıgnar ıar˘ar· buız fla vm ok bÌggıt hana
me˘úƒrı›e ok ƒar˙©lu. sem Io˙ue h©tte sınne r©
˘u suara flr a fler˙a lund· óe›ú glo›um hugh ok
go›um vılía ˙kulum ver gíoúa alla luthı eƒter flí
nnı b©n ok bo›e sua sem ver hlÌ˘˘um óoÌ˙ı me˘
an hann lıƒ˘e· sua ˙kulum ver nu vera fler au˘uell˘er ok oƒ
letter tıl allra lutha er flu vıll at ver gıoúím· verı
gu› ˘úottınn me›ú er sem hann var me˘ú moÌ˙ı ok
˙tÌrkí flık sua at flu ˙trı›er ˙tÌrklegha ok knoser
kn™legha flína mot˙to˘u menn· se sa ˘úepınnok
˘eÌ˘˘ú er neıttar nokkoúu oú›ı fluı er flu bÌ›r·
her sen˘er o˙ue menn sına ı Iıerıcho at ˙k
a er Io˙ue var í fleím o˘a lan˘z legh
˙ta˘ er ˙athun heıter sen›e hann í menn
ƒra herbu˘um leÌnılegha ̃er ıoú˘an
at ˙kÌma ok ˙ko›a *lan˘zlogh ok nío˙na eƒ r
n©›ı ı boúgh Ierıcho er ˙to› a vollunum úu me
gın ™rınnar· r ƒoúu ok ƒramm komu· toku ˙er
ij.capıtulı
È
j capıtulı
Ó
52
16
ıe˙us: skrifa› ıhòc, en í grísku er or›i› skrifa› ΙΗΣΟΥC sem
oft hefur veri› stytt í ΙΗÑC; styttingin var umritu› sem IHÑC í
latínu og sí›ar ıhòc.
26
r = fler.
42
lan˘zlogh = lan˘zlegh, fl.e. ‘landslag’.
at kuæ›ı ma æıgı æxla flot hann ˙tan˘ı epter ra˘˘ar ˙ta
ƒ
ı ˙am˙tƒƒon.|Nv flo a› ek haƒa
mıƒk ˙kÌn˘ılega mællt.um hoƒv› ˙taƒanna rıt,úa er ƒÌrer tua ˙kal æınn vera,fla kalla
ek æıgı rangt ne ılla rıta›,flo a› hıner tueír ˙e flar hell˘ú rıtner,er huargı er hoƒv› ˙taƒr \
er flo vılıa ek hell˘ú æınn ˙taƒ ríta,flar ˙em bæ›ı ˙to›ar ıamnmíkıt æınnok*tva,tıl fless
(˙em ek ˙ag›a)a› rıt ver›ı mínna ok ˙kıotara,ok bokƒell ˘úíugara.Enn at uæıt ek æıgı,huat
fla ˙kal a› haƒa,eƒ sua ılla uerú,at enn h≠gz nokkvÀÀ í,ok mæler sua.Ü flar ˙em flu rıtr hø–
ƒu› ˙taƒ æınn(kue›ú hann)eƒ hann r≠›ú at)e›a ˙amhlıo›en˘ú tua æın˙konar ˙amƒell˘a ı eín–
ok ennı ˙ømu ˙am˙tƒƒu(˙eger flv.)flar uıl ek hvarkí ríta ˙amhlío›en˘ú tua,ne høƒu›
˙taƒ æínn,tıl fless a› auka atkuæ›ít,ne enn hell˘ú flann ˙em æıgı ˙e hoƒu› ˙taƒr,tıl fle˙˙
at mınnka,hell˘ú rıt ekı æínn en˙ ˙ama konar en˙ ˙ama ıaƒnan,ok æıgı hoƒu› ˙taƒ,ne–
ma ı vpp haƒí oú›z ok uer˙,ok que›ı sua mıok e›a lítt a› hueríum,˙em ek ræ› ˙ı›an. e›a æıgı
rækí ek,a› ek kue›a ıaƒnmíƒk at ƒllum. hua› fla ˙kal a› haƒa(kua› ek).hua› fla
nema ˙Ìna honum sua ˙kÌr ˘æmí flúa græína,er hann ˙kılr engvar Ñ›ú uera,
?
a› fla flıkkız
hann oƒ ˙æınn ver›a tıl a› mæla ˙ealƒr a mot ser,ok ver›a ƒÌÀí a› búag›í,a› flr er ella mun–
˘u ƒıƒla hann,ok kalla ˙em uærí ˙pakara eƒ fleg›í. Nu eru her flau ˘æmí er br™›a ƒang˙
ƒun˘uz flr. enn ˙ı›an nokkuru lıo˙legaÀÀ tıl m™l˙ ƒær› ok ˙kílníngar. Vbe Vb
b
e. ˙ekr
˙ekkr. hƒ˘u. hƒ˘˘o. aƒarar a¯arar. flagat.flaìa›. ƒl. ƒ…. ƒrame. ƒraóe. uına. uınna.
krapa. krapa. huer hueÀÀ. ƒu˙. ƒus. ˙kıot. ˙kıott. Vbe. flat eru tuav noƒn tueggía
bok ˙taƒa. enn vbe flat er æín˙ manz æítt naƒn.˙ekr er ˙kogar ma›
ú
. enn ˙ekkr er í lÑt. hƒ–
˘o fla er hƒlga trƒll ˘o. enn hæÌr›í tıl ho˘˘v fla er floÀÀ bar huerenn. Betra er huerıum
ƒÌÀ flaga› enn annÀ haƒí flaìa›. Eıgí erv ƒl ƒll a› æínu. Óæırí flıkker ˙tÌrı mann
zín˙ ƒramí,enn fle˙˙ er flılıurnar bÌgger ƒrammı. Sa er me˙tr gu›˙ vına er me˙t vıll tıl
uíòa. Va˘a opt tıl kırkıv krapa,fl o a› flar ƒaí leı› krappa. huerr kona ok karlma›
ú
˙kÌll˘u fle˙˙ ƒv˙ ˙em gu› er ƒuss. .fla munu flau tıl go›úa verka ƒ˙kíot ok haƒa
gu›˙ hÌllı ˙kıott. Nv um flann mann er ríta uıll e›a nema a› uarv malí rıtı›. an
na› tueggía helgar flÌ›ıngar e›a lƒg e›r att uı˙ı, e›a sua hueregı, er ma›
ú
uıll ˙kÌn˙amlegha
nÌt˙emí a bok nema,∂›r kenna en˘a ˙e hann sua lıtıl lÑtr ı ƒro›leık˙ ™˙tınní, a› hann uılı ne–
ma lıtla ˙kÌn˙emí, hell˘ú en ƒngva,fla er a me›al uerú enar meırí. fla le˙e hann fletta
kapıtulum uan˘lega. ok bætí ˙em ımƒúgum ˙to›vm mun flurƒa,ok mete vı›leıtní mína,
en várkÌnne v kıæn˙kv. haƒı ˙taƒ roƒ etta er her er ™›ú rıta› unnz hann ƒær flat er
honum lıkar betr. a â ƒ ƒÖ e ˇ ∂ ı i o Î ø øÏ u û y Ì. b b c ¬. d ˘. f F· g g. ~. h. l …
m. ó. n .ò. p p. r À. ˙ s. t. t· x. fl
2 9 % ¨ .
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
AM 242 fol
Safn Árna Magnússonar, Den Arnamagnæanske Samling, Nordisk Forskningsinstitut, Kaupmannahöfn
Um 1350, bókfell, 85 blö›, 28,6x19,5 sm, bl. 45v
Wormsbók
23.
Snorra-Edda, fjórar málfræ›iritger›ir og Rígsflula. S‡nishorni› er úr Fyrstu málfræ›iritger›inni. Bókin er kennd vi› danska
lækninn og fræ›imanninn Ole Worm (1588–1654) sem átti fla› um hrí› og hefur heiti hennar stundum veri› íslenska› og hún
köllu› Ormsbók. 22 pappírsblö›um hefur veri› skoti› inn í hana fyrir blö› sem hafa t‡nst, sum fleirra eru au›. Handriti› er í
litlu arkarbroti (folio) ef mi›a› er vi› íslensk handrit en í stóru áttabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Sama
hönd er á GKS 3269 a 4to, megninu af AM 227 fol og AM 127 4to, helmingnum af AM 657 a–b 4to, hluta af AM 229 I fol,
Völuspá í Hauksbók (AM 544 4to) og brotunum AM 162 A β fol, AM 240 IV fol, AM 667 IX 4to, NRA norr frg 62 og Kammark
cod frg Ps 24. Á flremur stö›um (bl. 60v og 85v) í Wormsbók eru vísur e›a glósur me› 15. aldar höndum. Skriftin er árléttiskrift
undir nokkrum áhrifum frá textaskrift.
5
10
15
20
25
30
X
90
Um einn hóf-
utstaf ƒirir tva
smæÀi
4
tva = tveır.
54
au›ur íaƒn ˙ıtr ™ h™ƒum hímní hæ˙tr ˘yr› me
uall˘ı glæ˙tv ˙aungú heyrız flar ˙ætr aƒ englum ˙o
nr eín getınn ƒ˙ hın˙ hreína allır loƒa flar ™˙tar
ƒullır an›ar gv›˙ ˙em ƒıÀÀe o˙˙ gúán˘e heımrınn al
lr me˘ helgum blómum. hall˘ı ˙lıkrí ˘yr› um all˘ır
púolog ƒÌ
ú
ır ˙ogu Jon˙ ˙ogu hola b¥˙ku
Èú fluí at mí˙kunnar ƒa›ır ok gu› allrar hugga
nar vÑÀ herúa *ıe˙us chrı˙tr heƒuır leıtt uÑra ƒoúƒe›ú
ƒra ƒtru ok tıl almennılıghúar ok ˙annrar truar ok g
ú
u
ualla› sına boúg. ok eínckannlıgha plantat sínn víngar› heí
lagha k
ú
ı˙tní vm noú›len›ínga ƒıoú›ung ƒÌ
ú
ır Àock ˙amlíg
ha p
ú
e˘ıckan heılaghs líƒna›ar híns bleza›a Jon˙ ho
la bÌ˙kups ˙kípan›e hann o˙˙ ƒau›ú ok ƒoú˙tıoúa.lıƒs læúeƒπ
ú ok h™leıtann úna›ar mann m er ™ hann kalla me›
˙annre tru ok húeínu híarta *˙ett tıl ƒulltínghs ok t¨éna
˘ar fluı hoƒum wer ættlat me›ú gu˘˙ ƒulltíngí ƒram at
bera me› Àettleghúe ƒra˙πghn flat k
ú
apptanna lío˙ ˙em fle˙˙ı
hínn ™gæte gu˘˙ geı˙lí hínn heılaghı Jon bÌ˙kup heƒır ƒagú
lıgha lÌ˙t me›
ú
ok púÌtt.eıghí at eín˙ ˙ína ƒo˙tr Joú›.
hell›ú ok n1ú ueran›e lon› fle˙˙a kongs Àıkıs kunníckt geran
›e eptırkoman˘e flıo›um fle˙˙a go›a mannz uerck ˙í
›u ok ˙ı›ƒer›ı at heÌúan˘í menn fle˙˙a ƒra ˙oghn híttnı fl
ƒramaÀ J ™˙t ok el˙ku vı›ú enna gu˘˙ vín/˙em flú heÌ
ra ƒleíre d™˙amlıgh t«ckn ok k
ú
appta uerck er gu› heƒır
gortt ƒÌ
ú
ır hans voll˘ugha uer›leícka/ok at líƒs ker hans kú™p
ta uercka vpp ˙ett ™ h™ƒua kertí˙tícku *lÌ˙ır ollum bıaú
ttlıgha k
ú
ı˙tnínnar ˙onum ok búott Àeckı me˘ú sínní bír
te vπú sÌn˘a mÌúckr. ock at go›um monnum ˙e ƒram
˙ettr bıaútr ˙peghíll ƒagúlıgs eptır ˘æmí˙˙ flm ˙em
eptır uılía lıckıa ˘Ìú›ar ƒullu sı›ƒer›ı fle˙˙a ™gƒta
bÌ˙kups hoƒum wer e˙˙a ƒra˙ogn ˙egır gunnlaugú munckr
sı›ughú ma›r ok go˘
ú
aú mınnıngar oú l™tínu ˘ıcktat
heƒuır aƒ o˙˙ ellúum monnum ok meírh™ttar numít ok eıgı
aƒ eínne ˙amann uoúre oƒ˘íúƒ˘ ok huat uí˙e fletta uerk
vpp bÌúíat. hell˘ú at bo˘ı ok ™ eggían wer˘lıgs herúa
gu˘mun˘ar bÌ˙kups bı›ıum wer alla fl™ ˙em fle˙˙a ƒra˙oghn
heÌúa at ƒÌ
ú
ır ún olı˙tughann ƒrambuúok ƒ˙níalltt πú
˘a tıltƒckí ƒÌ
ú
ır˘íaúƒuı flú eıgı ˙ua h™leítt eƒní ˙em
wer munum ƒram ƒlÌtía hell˘ú wmbƒte me›ú ™˙t ok
el˙ku flar ˙em flú ˙ı™ flers me› fluúƒua. her b¥rıar ˙ogu
AR byúıum hıns heılaga ıons
wer ƒra˙ƒghn aƒ hínum hola bÌ˙kups
heılagha Joní bÌ˙kupí at J flann tíma
er Àee› ƒÌúır noúeghí haúall˘r
kongr sıghú˘ar sπn. er lı›ín voúv
ƒra ƒallı híns heılagha ol™ƒ
kongs tuttughu ok úíu ™r. war
Jon ƒƒ˘˘ú aƒ kÌngoƒgum nnum
ok gu˘ húƒ˘˘um ™ bƒ flm er búeı›a bol˙ta›ú heítır
SKB Isl perg 5 fol
Islandica, Kungliga biblioteket – Sveriges nationalbibliotek, Stokkhólmi
Um 1347–55 & um 1361–65, bókfell, 71 bla›, 27,5x22,0 sm, bl. 48r, ekki öll bla›sí›an
24.
Biskupasögur fjórar, Gu›mundar drápa eftir Arngrím Brandsson (–1361) ábóta á fiingeyrum, biskupatöl, ábótatal, postulatal og vígslupallar.
Nokkur ár eru talin hafa li›i› frá flví a› Gu›mundar saga og Gu›mundar drápa voru skrifa›ar flar til fleiri sögum var bætt vi› handriti›. S‡nis-
horni› er úr Gu›mundar drápu og Jóns sögu helga, en Jón Ögmundsson (1052–1121) og Gu›mundur gó›i Arason (1160–1237) voru bá›ir bisk-
upar á Hólum. Handriti› er í fjögrabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Á flví eru 7 e›a jafnvel 9 rithendur og sjást flrjár fleirra
á s‡nishorninu, fl.e. fyrsta, önnur og áttunda (fyrirsagnir). Fyrsta hönd hefur einnig skrifa› hluta Króksfjar›arbókar (AM 122 a fol) og broti›
AM 220 VI fol. Sjötta hönd hefur einnig skrifa› AM 219 fol og SKB Isl perg 34 III 4to, megni› af AM 226 fol og Skar›sbók Jónsbókar (AM
350 fol), helminginn af AM 233 a fol, hluta af AM 239 fol og Belgsdalsbók (AM 347 fol), brotin Bæjarbók á Rau›asandi (AM 73 b fol), AM
325 VIII 3 a 4to, AM 325 X 4to, AM 383 IV 4to, JS frg 5, Lbs frg 6, SÁM 2 og fijms 176. Skrift beggja textaskrifara er árléttiskrift en á fyrir-
sögninni er textaskrift.
187. Sagann af Jñne Helga Hñla Bi˙kupe. 48
¯
Ó
J ƒlıπtz hlı›/ ƒa›ır hans het oghmun˘ú enn floúger˘r
mo›ír. ƒa›ír oghmun˘ar het floúckell ok uar ˙on
™˙geır˙˙ kneıƒuar. Enn mo›ír floúger˘ar het floúlaug
ok war ˘ottır floúuall˘z oú ™˙e/ enn eghíll het
ƒa›ír floúger˘ar ˙ƒn sı›u hallz fle˙˙ manz er
ƒÌú˙t waú› au›ıt aƒ ollum hoƒ›íngíum au˙t
ƒíú˘ínga aƒ neíta˘úe ˙kuú› go›a vıllu at
tacka wı˘ú k˙tnum ˘ƒmí ok tru almennílıghúí. Jon
vox wpp heíma « búeı˘a ból˙tat me˘úƒe›ú
sínumokmæ˘ú flar tıl er hann war ƒıoghuúa uetra
gamall. J flann tíma wú›u mıckıl tı˘ín˘e ok
flau er ollu lan›zƒolckínu wo
ú
u tıl mÌckıls ƒagh
na›ar ok an˘lıg
ú
aú nÌt˙em˘ar. fla uar vıgh›ú
tıl bÌ˙kups J ˙k™lholltt J˙leíƒr ˙on gı˙zuúar hín˙
huíta. enn ˘ott\v÷ú ˙on floúo˘˘z gƒ›a at bƒn
ok beı˘zlu allz lan˘z ƒolck˙íns var hann vıg˘ú tıl
bÌ˙kups aƒ a›alberto erckıbÌ˙kupı J búímum J ˙axlan˘ı J
bo
ú
g flúe er herƒoú›a heıtır. hann war vıg˘úƒÌú˙tr
hıghat tıl lan˘z flúa bÌ˙kupa er her haƒa at ˙tolı ˙e
tı›. Óaúgır bÌ˙kupaú hoƒ˘u a˘ú komıt tıl J˙lan˘z flú
er ecke hoƒ›u hıghat wıgh˘ír werıt J˙leıƒr
bÌ˙kup waú J noúeghı hínn nƒ˙ta wetr eptır er hann
waú vıgh›ú tıl bÌ˙kups ok ƒoú eptır at tıl J˙lan˘z ok kom
wt hít nƒ˙ta ˙umar *ƒoúır oall˘ar uetr hínn
mÌckla ok haƒ›ı ˙tol ˙ínn ™ heímílı sínu ok ƒo›ú
leıƒ› J ˙k™l hollte// ƒÌ
ú
ır˙pa gu˘ına híns go˘a
ònemmen˘í˙˙ wár ƒÌ
ú
ır ˙p™˘ aƒ wítrum
monnum huılıck
r
ma›ú e˙˙e ˙m™ ˙ueínn mun
›e ver˘a hínn ˙ƒlí Johanne˙˙ fluıat huar
˙em hann kπm ƒanz˙t monnum mÌckıt vm hann flú er
hughleı˘˘u hans hít ™gπta ̃uır búag› Eínn
heılaghú ma›ú er het Gu˘íne kalla›ú hínn go›í
ok at hÌggıa menn sua uerít haƒua. ˙em hann ˙™ flenna
vnga mann mÌckılıgha wn˘
ú
an˘íz˙t hans bíaút
leíck. lagh˘ı hann fluılıckann oú˙kuú› ™ fletta hít
ble˘za›a vngmenní. fisı ma›ú er ˙annlıgha
heılaghleıck˙ ˙peghıll ok sÌnır J sínu bıaúta ̃ır
b
ú
agh›e flann mann ˙em eínckanlıgha er ual˘ú aƒ gu
›e tıl heılag
ú
aú flíπna˙tu. fie˙˙ı ˙ueínn war ƒaghú
lıgha púy˘˘ú aƒ gu›e me˘ú moúghumokeínckan
lıghum vín gıoƒum. hann war míock ƒúı˘ú J ™˙ıƒ
nu bıaútr J aughum. gulr ™ h™r. langú vex˙te.
˙terckr at aƒle. ollum ƒ›leıck ok gu˘˙ mı˙kun al
la vegha vm kng˘ú// Eptır fluı ˙em hann var
J huers manz aughlıte æ˙kılıgha líma˘ú ok ˙π
mılıgha ™ sıck komínn. sua war hann ok wı˘ú alla
go˘a menn hÌúlıghú. sı› ˙amr ok púy˘˘ú ƒır
˙klıgúí hoƒ˙em˘ ˙Ìnan˘ı ˙ıck el˙kulıghann
allúe alflÌ›u. ok fluı waú› hann val vínga›ú
gu›e ok go›um monnum. au›˙æ var gu˘˙ gíp
ta me˘ú honum flegar ™ vnga all˘úı. ˙u er enn
S
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
36
39
42
45
48
51
10
ıe˙us chrı˙tr: skrifa› ıhòc xpòc, en í grísku eru or›in skrifu› ΙΗΣΟΥC ΧΡΙΣΤΟC sem oft hefur veri› stytt í ΙΗÑC ΧΡÑC; styttingin hefur
svo veri› umritu› sem IHÑC XPÑC í latínuletri og sí›ar í ıhòcxpòc.
17
˙ett = ˙er.
28
lÌ˙ır = lÌ˙ı.
24
ƒoúır = ƒÌúır.
58
II,8.
Ollum monnum flm ˙©m fletta búeƒ s©a e˘ú heÌúa S©nn˘a eúlenn˘ú hall˘oú˙˙on
ok floúír floúk©l˙ ˙on p
ú
e˙tar que˘ıu gu˘ú˙ ok ˙ína kunnıkt ge
ú
ann˘í at *sub anno gúacıe *ó° ccc
<
°
>
.
l°. octavo a o˘ıns ˘agín ne˙ta ƒÌ
ú
ır *fe˙tum símoní˙ et Ju˘e a floúo˘z˙to˘um J olaƒs ƒır˘í woúum
vı˘ J hía at ˙keggí o˘˘z˙on han˘lag˘í floú˙teíní b¢n˘a eÌıulƒ˙˙Ìnı lan˘ at Àeppı˙˙ aa
tıl eƒınlígúar eıgnar. óú ollum flm go}n{gnumokgíe˘um ˙em hann var˘ eıgann˘ı at. ok
flu[ı] heƒır ƒÌlkt at ƒoúnu ok nèu. fluı at n©ƒú ˙keggí vı˘ú kenn˘íz˙t at hann var
sua mÌkıl˙ go˘z e˘a m©ıra *˙kÌll˘ug
ú
mlogum ˙em Joú˘ín e
ú
ve
ú
˘ ƒÌÀneƒn˘um
floú˙teíní epptır Àíettum À©íkníngí at beggía *fleirúa ˙amflÌkt ok fla var opptneƒn
˘ú floú˙teínn honum eınkí˙˙ ˙kèll˘ug
ú
ƒÌ
ú
ır ú neƒn˘a Joú˘ ok tıl sanzvıttnı˙ bur˘
ar ˙ettu wí˘ okkr Jnn˙íglí *ƒÌ
ú
ır *fletta búeƒ e
ú
goútt var at kuía bekk a ƒÀsog˘u áárí
ok ˘egí
3
6
9
AM dipl isl fasc II 8
Safn Árna Magnússonar, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
24. október 1358, bókfell, 7,3x16,8 sm
25.
Bréf um a› Skeggi Oddsson handleggi fiorsteini Eyjólfssyni jör›ina Reppisá í Ólafsfir›i til æfinlegrar eignar upp í skuld, skrifa›
á Kvíabekk í Ólafsfir›i. Fær› hafa veri› rök fyrir flví a› fyrrnefndur fiorsteinn sem var lögma›ur og hir›stjóri á Ur›um í Svarf-
a›ardal hafi skrifa› bréfi›. Sama hönd er á AM dipl isl fasc III 1 sem var skrifa› 1372 í Hvammi á Vatnsnesi. Skriftin er árlétti-
skrift (skjalaskrift).
2
sub anno gúacıe= ‘á flví ná›arári’.
2–3
ó° ccc
<
°
>
l°. octavo =
ó
ılle˙ımo trecent<e˙ımo> quınquagesımo. octavo = ‘flúsundasta, flrjúhundru›asta, fimmt-
ugasta og áttunda’.
3
fe˙tum símoní˙ et Ju˘e = ‘tveggjapostulamessu Símonar og Júdasar’, fl.e. 28. október sem bar upp á sunnudag
ári› 1358.
7
˙kÌll˘ug
ú
: bandi› er sérkennilegt (sjá fló ƒÌ
ú
ır og etta í 10. línu).
8
eirúa: bandi› á a› vera framar flví a› fla› er hægt a› lesa úera út úr flessu.
10
ƒÌ
ú
ır: bandi› er sérkennilegt og ö›ru vísi en í 3. línu (sjá fló ˙kÌll˘ug
ú
í 7. línu og etta í 10. línu).
10
etta: bandi› á a› vera framar flví a› fla› er hægt a› lesa flttea út úr flessu; bandi› er a› auki sérkennilegt og
ö›ru vísi en í 1. línu (sjá fló ˙kÌll˘ug
ú
í 7. línu og ƒÌ
ú
ır í 10. línu).
59
[rı]kıan ˙em ƒatækan. fla er hann kom vt tıll ı˙lan˘z vıg›ú
bÌ˙kop. bau› hann at huerıum manne ˙kıll›e aƒtr ˙kıpa flann
˙akeÌúe ˙em han˙ Àa˘˙ma›ú haƒ˘e aƒ tekıt ˙ua ˙em hann var
p
ú
oƒastr. let hann ˙kıpta go˘ze ˙ínu úıa ˙ta˘e. eınn
part gaƒ hann kırkıum. annan ƒatekum monnum. flúı˘ía
˙kıpa˘e hann erƒngum. *Jtem a fluı ˙umre kom vt
˙ıra a˙lakr koú˙búır aƒ nı›a
ú
o˙e. ˙en˘ú aƒ paale
erkebÌ˙kope. *auctorıtate vı˙ıtacıonıs per totam ı˙lan˘ıam.
Jtem. kom fla vt botolƒr an˘úe˙˙ ˙on ok ˙kıpa›ú hır˘
˙tíoúe vm allt ı˙lan› aƒ kongınum. *Obıtus bıarnar
abota floúƒınn˙ ˙onar aƒ flÌngeyúum. vetr go›ú
DÀukna˘e Àaƒn Jon˙ ˙on ı flıoú˙ aa
Jtem búu˘laup botolƒs ok ˙teínnunnar Àaƒ
dottur glombæ. ok goút m mıklum metna
›e. ok tıl bo˘ıt monnum vm allt ˙lan›. *Obııt herúa
eírıkr ˙ueínbıarnar ˙on. Jtem Obııt herúa kíe
tıll floúlak˙ ˙on.
vıg˘ú herra oúmr bÌ˙kop a˙lak˙ ˙on tıll hola.
Jon bÌ˙kop ˙ıgur˘ar ˙on tıll ˙kalahollz. floú˙tn
bÌ˙kop tıll bıoúgwíníar. Guthoúmr bÌ˙kop tıll ˙ta
vangú˙. Jon bÌ˙kop ˙kalle tıll greínla}n{˙
vı˙˙e pall erkebÌ˙kop eıge at arne bÌ˙kop lıƒ›e.
Vtkuama herúa oúm˙ bÌ˙kop˙ kom ˙kıp flat er hann
var aa. vı˘ú flíoú˙ aar ˙an˘. ok búaut
˙pon ok ˘úuknu˘u aƒ xví˝. menn. fla búaut
ok ˙kıp ˙noúúa ƒoz er ú letu vt aƒ hual[ƒır]
˘e. ok lıetuz˙t aƒ fluí .xx.ı. óenn. [ok hann ˙ıalƒr]
fla búaut enn onnur flúíu ı˙lan˘z ƒoú. Jtem
fla kom ok vt Jon bÌ˙kop ˙ıgu
ú
˘ar ˙on. tok hann arn
gm ok ú˙teín *a˘ coúreccıonem. búæ›ú∆ve
rı J flÌckkuabæ.ƒÌ
ú
ır flat er ú boú›u aa
floúlake abota ˙ınum. var arngmr ˙ettr
taaJarn. en eÌú˙teınn J hall˙ıarn. Jtem
*˘egra˘era˘e hann ˙Ì˙tur ÷ı kırkıubæ\\vm÷ paua
*bla˙phemıamok˙ı˘an
var hon búen˘. Jtem oúmr bÌ˙kop haƒ˘e ok J v
blı˘u búæ˘ú aa mo˘úuuollum. ok ka˙ta˘e
˙uma úkua˙toƒu. ˙pente hann ƒa˙t
hola kırkıu go˘ze fluı ˙em ú herúa egıll
AM 420 b 4to
Safn Árna Magnússonar, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1361–92, bókfell, 11 blö›, 32,7x25,7 sm, bl. 9v, ekki öll bla›sí›an og smækka› (89%)
26.
Lögmannsannáll, en hann nær yfir árin 102–238, 241, 247, 293–459 og 657–1392 en hefur upphaflega veri› lengri (70–1430).
S‡nishorni› nær yfir árin 1341–48. Vi›bót vi› annálinn fyrir árin 1393–1430 er köllu› N‡i annáll. Handriti› er í arkarbroti
(folio) ef mi›a› er vi› íslensk handrit en í fjögrabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Höfundur annálsins til 1361
og skrifari er Einar Hafli›ason (1307–93) officialis á Brei›abólsta› í Vesturhópi. fietta handrit er elsta frumrit nafngreinds ís-
lensks höfundar sem vita› er um (fyrir utan bréf og skjöl), sennilega skrifa› um 1361. Einar hefur fló ekki skrifa› sí›asta bla›i›
sem hefur veri› skrifa› á árunum 1380–1400, en á flví eru 5 rithendur. Einar hefur einnig skrifa› bl. 1va í AM dipl isl fasc LI
24 og 6 bréf (AM dipl isl fasc I 7, II 4, II 5, II 18, III 15 og fijskjs K 21: Sta›arbakkaskjöl 1353). fiótt rithöndin vir›ist vera sú
sama er samt frekar ólíklegt a› hann hafi skrifa› tvö yngstu bréfin frá 1369 og 1380 sökum aldurs, a.m.k. fla› yngra, flví a›
engar heimildir eru til um a› hann hafi átt gleraugu. Skriftin er blanda ár- og sí›léttiskriftar (‡mist «a» e›a «à»), en fló eru
sunnudagsbókstafirnir og nokkrar línur í hægri dálki (3.–5., 9., 13. og 37.–40.) skrifu› me› textaskrift undir nokkrum áhrifum
frá léttiskrift.
bÌ˙kop ok ˙ıra eınarr haƒlı˘a ˙on hoƒ˘u vn˘ır komıt.
Sıra eınarr. haƒlı˘a ˙on. ƒoú buna˘e tıl bú
˘abol˙ta˘ar ve˙trhop. fla \hann÷ aÿaÿ kırkıuna a˘ú
vm vetnn *Jn fe˙tıuítate omnıum ˙anctoúum.
Jtem vıg˘ú
eırıkr abote tıll flÌng
ú
a. A fluı aare ger˘uz˙t bÌ˙kopar
har˘ır míogh vı˘ú lær˘a ok leıka aa ı˙lan˘e
Oúmr bÌ˙kop ƒoú vtan ıhualƒır˘í. Sıra eınarr haƒ
lı˘a ˙on ƒoú ok vtanok˙ıra Àunolƒr. ok voúu vm boú˘
ba˘ır ˙amt a ko˙te herúa Jons bÌ˙kops.
obııt pall erbÌ˙kop ní˘aúo˙e. Vt kuama oúm˙ bÌ˙kops
Sıra eínarr haƒlı˘a ˙on komokvt aa melracka
˙lettu m˙ıgur˘e gÌúı˘ar ˙Ìne. búaut ˙kıpıt Ào˙ín berg
er ú voúu aa ˙pon. ok tÌn˘ız˙t ƒıarlutr míogh
allr en menn allır hoƒ˘u lıƒ. geck ˙ıra eınarr
vm vetnn ú aƒ lan˘ı búott. ok ƒoú tıll paua gar˘[z]
ok var J auıníone .íx. nætr. ƒoú vm ƒrankarıke
aƒtrokƒram. ok var J parí˙. vm nockoún tíma.
flau tı˘en˘e ger˘uz˙t ok vm hau˙tít a˘ú∆nı˘aúo˙e
at halƒr úı˘etogr bæıa ˙ock nı˘ú. ı oú˘. í
gaular˘al. ˙ua at eínge oúmul ˙a eƒtır bÌg
˘arınnar. vtan ˙lettr oruí ok aurr eƒtır flar
˙em bÌg˘ın haƒ›e ˙ta˘ít.
BÌ˙kopar aa ˙lan˘e gíoú˘uz˙t ˙ua har
˘ır vı˘ú lan˘z ƒolkít ˙ua at flat flottız˙t
varla mega vn˘ır bua. hoƒ˘u noú˘len˘ıngar
˙amtok mote oúme bÌ˙kope leık menn. at flú
vıll˘u hall˘a ƒoúnum vana. ƒoúu ba˘ír bÌ˙kopar
vtan eınu ˙kıpe hualƒır˘e. Jtem bolna˙ott
mıckıl vm allt ˙lan˘. ok an˘a˘ız˙t ƒıol˘e
ƒolk˙. Jtem arne va˘e vıg˘ú tıll erbÌ˙kop˙ ıpa
uagarr›e tıl nı˘aro˙˙. ok kom aptr noúegh. *pallí
at.
vtkuama Jon˙ bÌ˙kops. ˙ıgur˘ar ˙onar. Àeı˘ hann tıl ho
la ok ætla˘e at koma ˙ættargıoú˘ J mıllum oúms
bÌ˙kops ok noú\˘÷len˘ınga. en allr almug\ı÷ bon˘a ˙am
na˘ız˙t ˙amanokkom tıl hola. ok vıll˘u at ongum
*Cq.
*b ì.
*
AA
*ì
óó
.
*e .l
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
36
39
42
*
¯¯
l.
*e .˘
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
36
39
6
Jtem= ‘einnig’.
8
auctorıtate vı˙ıtacıonıs per totam ı˙lan˘ıam =
‘me› flví foror›i a› vísitera allt Ísland’.
10
Obıtus = ‘dau›i’.
14
¯¯
l.: sunnudagsbókstafir ársins 1342.
17
Obııt = ‘dó’
22
e .˘: sunnudagsbókstafir ársins 1343.
34
a˘ coúreccıonem= ‘til hirtingar’
38
˘egra˘era˘e = ‘felldi úr gildi’
(fl.e. felldi úr gildi nunnuheiti›)
38
bla˙phemıam = ‘last’.
3
Cq.: sunnudagsbókstafir ársins 1344.
5
Jn fe˙tıuítate omnıum ˙anc-
toúum = ‘á hátí› allra helgra’, fl.e. á allraheilagramessu 1. nóvember.
9
b ì.: sunnudagsbókstafir ársins 1345.
13
AA
: sunnudagsbókstafir
ársins 1346.
26
ì
óó
.: sunnudagsbókstafir ársins 1347.
34–35
pallíat= ‘hefur teki› vi› pallíum’ (pallium = ‘her›askjól erkibiskups
úr ull’).
37
e .l: sunnudagsbókstafir ársins 1348.
61
loƒa go›a lutı en ƒÌ
ú
ır ˘æma ılla lutı ok ar me› ser hug˙a
at ™ ˙akan˘ı eru vínnan˘ı en aƒ ˙akan˘ı eru πmbunan
˘ı. En fla er paulu˙ haƒ›ı talat fl˙a lutı ok m lıka
mÌktuz margır aƒ huarum tueggıum. En hπƒ›ıngıar *gÌ›ın
ga ˙to›u mıπk ímotı kennıng po˙tulanna. fluıat flú bπnnu›u
m flíng hus ˙ín. Petrhoƒ fla upp ˙ınn hınn heılaga munn
ok ˙uara›ı flm ™ fl˙a lun˘ vm flenna lut. pre˘ıcan – pet
úıt nu hınır kıæruztu búæ›ú helgan an˘a.
abúahe ƒÌ
ú
ır heítan˘a.at hann mun˘ı aƒ ™uextı kuı-
˘ar hans ˙etıa mann ̃ır uell˘ı˙ ˙ætı hans. flann sama
mann ˙em hımne˙kr ƒaflır mælltı fl˙oú or› tıl. Son mınn ert
flu. ˘agh gat ek flık. heng›u hπƒınar kennı manna íu›a
hann ™ kro˙˙ın˙ tre ˙akır ˙ıòar πƒun˘ar at hann letı ƒram
koma lau˙n
allz mannkÌn˙ er nau›˙Ìnlıg var ˙um heímı. sua at hann haƒ
›ı ƒÌ
ú
ır ˙agt fla er hann ˙ag›ız fl˙a \lutı÷ alla flola mun˘o. at
sua˙em e
va var ˙kπput aƒ ƒı a˘áms. sua verí heılug k˙tnı foúmer
ut aƒ k˙tz ˙ı›u ™ kro˙˙ınum ˘eÌıan˘a. sua ƒπgú at hun verí
án ƒleck ok rucku. fl˙a gπtu ˙Ìn˘ı gu› abúahe. Ì˙aach
ok ıacob ok ˙Ìnır enn ollum úa ˙onum. gerı rettan ueg k˙tılıg
rar truar en ˙tan˘ı eıgı íotru *˙ínagoge. ˙nuız nu tıl gu›s
kıærı<r> bú ok gangıt ıƒagnat ƒauflur Ì›uars abúahe. flat
gufl eƒn˘ı flat ˙em hann het honum. aƒ ˙um ˙ama ˙aung ˘auı˘<s>
*p
ú
opheta sua mælan˘ı. Sóú ˘
ú
ottınnokı›úaz eıgı. flu ert
kennnıma›
ú
at eılıƒu. eptır ˙kıpan melchı˙e˘ech. En fl˙ı ˙pá kom
fla ƒram er *ıe˙us en æ›˙tı kennıma›
ú
™ kro˙˙ınum hangan˘ı.
ƒær›ı ƒoún ˙ín˙ lıkama ok ˘úúa ƒÌ
ú
ır allrı veroll˘o. capıtu
ptır ˙ar ƒoútπlur po˙tulanna. ok a›úar ˙um lıkar lum–
˙nerız tıl rettrar truar mıkıll ƒıol˘ı hıa veran˘a ƒo
lks. en flú voru. ok flo ƒáır. ˙em tıl ˙ ıatu›u ˙ık tru
a me› ƒal˙ara ˘ómı. at eıgı ˙Ìn˘ız flú opınberlıga vanr∂
kıa ì bo›oú›. e(›a) ™ mınnıngar po˙tulanna. Ok fla er flıng hu˙˙
ƒıngıar íu›a ok blotbÌ˙kopar heı›ınna manna ˙a at ƒÌ
ú
ır
p
ú
e˘ıcan
pet mun˘o flú aƒ ˘æmflır ˙ınum ˙æm˘umokƒıar aƒla. vπktu
r upp hurr me› ƒolkınu. at flú ˙kÌll˘o loƒa ˙ımonem
*magum ƒÌ
ú
ır ˙ıalƒum ser ok nerone en la˙ta po˙tulana. capıtulum
fie˙˙um tımum ˙nerız utallıgt ƒolk tıl k˙tz ––––––––––
truar ƒÌ
ú
ır kennıng pet. sua bar ok tıl at hınar tıgnuztu
hu˙ƒrur. lıbıa kona òeronıs ok agppına kona agppe
SÁM 1
Árnasafn, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1350–75, bókfell, 95 blö›, 36,8x26,7 sm, bl. 20r, ekki öll bla›sí›an og smækka› (89%)
Skar›sbók postulasagna
27.
Safn 11 postulasagna. S‡nishorni› er úr Péturs sögu postula. Handriti› er í arkarbroti (folio) ef mi›a› er vi› íslensk handrit en
í fjögrabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Líklegt er a› fla› hafi veri› skrifa› í kanokasetrinu a› Helgafelli. Á
handritinu eru flrjár rithendur sem hafa skrifa› mest allt handriti›, ein fló s‡nu mest e›a bl. 1va–81vb. Á bl. 94vb–95ra er mál-
dagi skrifa›ur um 1401 og eru á honum flrjár hendur. Á flremur ö›rum stö›um (1r og 94va) hafa flrír menn skrifa› nokkrar línur
hver; einn á 15. öld, annar í upphafi 16. aldar og sá flri›ji 1533. A›alskrifari bókarinnar hefur einnig skrifa› AM 156 4to og AM
653 a 4to, megni› af AM 61 fol, hluta af AM 233 a fol og brotin AM 238 VII fol og JS frg 7. Annar a›alskrifari (bl. 82ra–83ra
3
)
hefur einnig skrifa› á fjórum stö›um á spássíur í Skar›sbók Jónsbókar (AM 350 fol). Skriftin er textaskrift undir áhrifum frá
léttiskrift.
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
36
20
H
A
*p
ú
efectı ˙neruz tıl ì okvıll˘o eckı fla›an ıƒra ˙am reckıa vı›
bæn˘ú ˙ína. ƒÌ
ú
ır p
ú
e˘ıcan paulı. ƒÌ
ú
ır letu margır menn
Àı˘˘ara ˙Ì˙lu
aƒ herlı˘ı neronı˙ okƒÌlg˘u ì tru sua ok nπckurır aƒ ˙ıalƒs han˙
herbergı˙ ˙ueínum komu tıl paulumokger›uz k˙tnır sua
ƒramarlıga
at flú komu ƒra eckı tıl hallarıòar.Sımon mag uer˘ú nu
mıok heítr vı› etta.oklÌgr nu mπúgum lutum ™ petrum ƒÌ
ú
ır
ƒolkınu.˙egıan˘ı hann vera gall˘úa mannok˙uıkara.En flr ˙em
˙a fla vn˘arlıga lutı ˙em hann ger›ı.hug˘u vera ˙aòar ıartegnır
oktru›u hans ƒal˙ara ˘ómı.hann let ˙Ìnaz ˙em eır oúmar hr∂r
›ı ˙ık ok hun˘ar aƒ ˙teınum ˙koúnır gıæı.en eırlıgar lıkne
s
kıur rær›ız e(›a) lægı.hann let ok ˙Ìnaz ˙em hann ƒlÌgı ıloptıt vpp
ok hÌúƒı eptır at.flar ımotı græ˘˘ı petr ˙ıuka menn me› ìoú
˘ı.gaƒ ˙Ìn blın˘um.*hπlltum gπngu.heıl˙u lık flúám –
ƒ ˘au˘vm mπnnum.hann bau› ok ƒolkınu eıgı at eín˙ at ƒoú
›az ˙Ìmonem.hell˘ú ar me› at bota hans vhæƒur.at eıgı ˙Ìn
˘ız flú ˘ıπƒul˙ıns vælum ˙amflÌckra. ˙u tıl brag˘ı uar
SÌmon hata›ú ok rekınn aƒ ollum ˙kÌn˙πmum mπnnum ok ˙ı›
látum.at flú kollu›u hann glæpa mannokgall˘úa ƒullan
en p
ú
e˘ıku petrvm me› ìloƒı.En vınır ˙ımonı˙ ˙πg˘o pe
trum vera gall˘úa mann.veítan˘ı honum Ñ lÌgı tıl ƒulltıng
s
e˙˙ı oú˘ ˙uıƒ komu capıtulum –––––––––sınum meı˙tara
vm ˙ı›ır ƒÌ
ú
ır neronem.hann kalla›ı fla ˙ımonem mágum
ı ˙ıtt herbergı.Sem hann var ınn gengınn.tok hann at ˙kıpta
lıkıum.
˙Ìn˘ız ˙tun˘um vngr.˙tun˘um mı› all˘
ú
ı.búeÌtan˘ı
ser me› ƒıan˘ans ƒıolkÌngı íÌmsar ™˙ıonur.Sem òero
˙a flat. hug›ı hann at ˙ımon uerí ì ˙on. Petrvar fla nærr.ok˙ag›ı
at ˙ímon var flıoƒr.lÌgınn.gall˘úa ma›
ú
.herıan˙˙on.glæpa
ƒullr.gufl˙nı›ıngr.ok˙a ˙em ƒÌ
ú
er ˘ıarƒa›ı oll ì bo›oú
ok gagn˙ta›lıgú ollum ˙annleık.ok eckı ˙tæ˘ı eptır utan at
at hans ıllzka verí eıgı ollum opınberlıga upp lokın.Símon
geck ƒÌ
ú
ır òeronem sua mælan˘ı.heÌú mık hınn go›ı ce˙ar
k em ì ˙on aƒ hımnı ˙tıgınn.Allt tıl ˙a heƒır petr eınn
˙aman ˙ta›ıt mer ímot.En nu er tuínnat.fl˙ı mot ˙teƒna
uıat paulu˙ ˙a er ˙lıkt hıt ˙ama keòır ˙em paulus.mer
gagn˙ta˘lıga lutı.er nu ˙ag˘ú p
ú
e˘ıca me› honum. flı er
au˘˙Ìnt herra at Àıkı Ì›uart mun eıgı ˙tan˘a mega nema flu
latır fleım bana uınna.Vı› ˙ı oú› ˙ımonıs var› nero angús
ƒullr.okba› vm m
oú
gınınn eptır ˙a menn ƒÌ
ú
ır sık leı›a me›
mıklum ˙kun˘a
39
E
E
4–5
gÌ›ınga ˙to›u: lei›rétt úr huara tueggıu?
20
˙ínagoge = ‘samkunduhúsi’
23
p
ú
opheta= ‘spámanns’.
25
ıe˙us: skrifa› ıhòc, en í grísku eru or›in skrifu› ΙΗΣΟΥC sem oft hefur veri› stytt í ΙΗÑC; styttingin hefur svo veri› umritu› sem IHÑC í latínuletri og
sí›ar sem ıhòc.
35
magum = ‘töframann’.
1
p
ú
efectı = ‘foringja, embættismanns’
13
hπlltum: π vir›ist lei›rétt úr e.
//.v
ta
.//
ƒœÁr ma˘r eıgı rettín˘ı ˙ín ı bÌg˘um heíma ∂(˘a)
ƒÌrır lπgmannı. fla ma ˙akar aberı ˙teƒna flm mannı
tıl πxar ár flıngs. er hann ƒœr eıgı Àett aƒ. ok
eƒ hann heƒır tıl flers lπglıg uıtní. at hann heƒır
m flangat ˙teƒnt er mal Ñ vı˘ hann. ok at at
at mál haƒı s
1
ƒarıt flra í mıllı ˙em fla he
ƒır hann hermt. fla ˙kulo flíngmenn. ˘æma flat m™l.
at lπg ƒullu. huart ˙em nãÀ eru ba˘ır ∂(˘a) ˙Ñ
eınn ˙em ƒramm berr. ok lπgmannı. ok lπgrettu mπnnum
flıckır ƒÌr bıta. nema ƒull nau˘˙Ìn banní fleım
at koma er ˙teƒnt uar. ok komí flau gπgn
∂(˘a) uıtní flar ƒramm. ok sua ˙kal uera flo at heıma ˙éé
˙teƒnt tıl lπgmannz. R(ettar) B(ot) H(akonar) K(onungs) Sua ma goúa
laga ˙teƒnur tıl ˙Ì˙lu mannz ˙em tıl lπgmannz. ok hal
ƒu mínní ˙ekt uı˘. R(ettar) B(ot) H(akonar) K(onungs) SÌ˙lu menn
mega gera ˙tun˘ar ˙teƒnur tıl ˙ín an˘˙uara
mπnnum ra manna ˙em lπglıg m™l ha
ƒ
a ™ hen˘ı fleım.
ok sua uítnum ra. ok úı flm rett ˙em mí˙h
all˘ínn er. flo at ˙teƒú komí eıgı írettan
˙teƒnu ˘ag ƒoúƒalla lau˙t. R(ettar) B(ot) H(akonar) H(aleggs)
ua uılíum u∂r at Àett ˙éé at menn gerı ˙tun
˘ar ˙teƒnur tıl lπgmannz. fla er hann Àı˘ú um lan˘ at ˙kí
pa málum manna. sua flo at ˙teƒú megı au˘
uell˘lıga tıl koma. gπgnum ˙ınum ok vítnum.
R(ettar) B(ot) H(akonar) K(onungs) Eıgı uılıum u∂r at nπckuÀ ma˘r
megı ˙kıota málı ˙ínu un˘an lπgmannı ok
˙Ì˙lu mannı. at tálma m rettín˘ı manna
eƒ ˙kÌn˙omum mπnnum ˙Ìníz at flr ƒáı ̃ır tekít
AM 350 fol
Safn Árna Magnússonar, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1363, bókfell, 157 blö›, 36,6x27,3 sm, bl. 5v, ekki öll bla›sí›an og smækka› (87%)
Skar›sbók Jónsbókar
28.
Jónsbók, réttarbætur, Hir›skrá, Kristinréttur Árna biskups, statútur o.fl. S‡nishorni› er úr Jónsbók (fiingfararbálki og Kristnum
rétti). Handriti› er í fjögrabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Líklegt er a› fla› hafi veri› skrifa› í kanokasetrinu
a› Helgafelli. Á bl. 149ra er nefnt ártali› 1363. Skar›sbók er flví elsta íslenska handriti› sem er ársett flótt óbeint sé, fyrir utan
bréf og skjöl. Um 1500 hefur efni veri› bætt vi› á au›ar sí›ur (bl. 150vb–151v) og á fyrri hluta 16. aldar hefur 6 blö›um veri›
auki› vi› bókina (bl. 152–157) og á flau skrifa› efnisyfirlit (bl. 152ra–156va). Stuttu sí›ar hefur 6 blö›um veri› skoti› inn í
Jónsbók til ey›ufyllingar (bl. 18–23). A›alskrifarinn hefur einnig skrifa› AM 219 fol og SKB Isl perg 34 III 4to, megni› af AM
226 fol, helminginn af AM 233 a fol, hluta af AM 239 fol, Belgsdalsbók (AM 347 fol) og SKB Isl perg 5 fol, brotin Bæjarbók
á Rau›asandi (AM 73 b fol), AM 325 VIII 3 a 4to, AM 325 X 4to, AM 383 IV 4to, JS frg 5, Lbs frg 6, SÁM 2 og fijms 176.
Annar a›alskrifari Skar›sbókar postulasagna (SÁM 1) hefur skrifa› á fjórum stö›um á spássíur. Sá sem skrifa›i efnisyfirliti› á
16. öld hefur einnig bla›merkt mörg blö›, flar á me›al bl. 5v. Skriftin er textaskrift me› örfáum léttiskriftardráttum.
S
her heƒr upp annan lut logbokar. er heıtır
c˙tınn Àettr. ok ˙egır ƒÌr˙t um c˙tılıga tru
ok flar næ˙t huerıa lÌ˘nı menn ga at ueıta
kongı ˙ınum ok bı˙kupı.
at er upphaƒ laga uaÀÀa
˙em upphaƒ er allra go›úa
luta. at u∂r ˙kulum haƒa ok
hall˘a krı˙tılıga tru. v∂r.
˙kulum trua á eınn gu˘. ƒπ›ur
allz uall˘an˘a ˙kapara hímíns ok ıar›ar. v∂r
˙kulum trua á ˘
ú
ottın uárn *ıe˙um chrı˙tum. hans eín
ga ˙on. er getınn er aƒ helgum an˘a. ok
ƒæ˘˘ú aƒ marıe meÌ. pín˘ú un˘ır pılatz
uall˘ı. kro˙˙ƒe˙tr. ˘eÌ˘˘ú ok graƒínn. ƒoú
˘ú tıl heluítıs. ok leÌ˙tı fla˘an alla ˙ína
uíní. flrı˘ıa ˘ag eptır er hann uar ˘eÌ˘˘ú ˙ínum
mann˘omı. o˙kπ˘˘um ˙ınum gu˘˘omí reı˙
hann aƒ ˘au›a. ok uar ˙í˘an me› ˙ínum lãrı˙u
eınum xíl. ˘aga. ƒra pa˙cha ˘egı tıl upp˙tíg
níngar ˘ags. ok ˙teıg fla˘an tıl hímna. ok
fla˘an ˙kal hann koma á eƒzta ˘egı fle˙˙a heím˙
at ˘æma lıƒen˘ú ok ˘au›a. huern eptır ˙ínum
uer˘leıkum. V∂r ˙kulum trua ™ helgan an
˘a. at hann er ˙annr gu˘. ˙em ƒır ok ˙on. J
flær flrıar ˙kılníngar er eınn gu›. v∂r ˙k-
ulum trua fl er truír πll k˙tılıg flıo˘. ok
heılagra manna ˙amban˘. ok heılπg kırkıa he
ƒır ˙amflÌckt me› ubúıg˘ılıg ˙ta˘ƒe˙tu
3
6
9
12
15
18
21
24
27
64
11
ıe˙um chrı˙tum: skrifa› ıhòm xpm, en í grísku eru or›in
skrifu› ΙΗΣΟΥM ΧΡΙΣΤΟM sem oft hefur veri› stytt í
ΙΗÑM ΧΡÑM; styttingin hefur svo veri› umritu› sem IHÑM
XPÑM í latínuletri og sí›ar í ıhòmxpòm.
65
fla er ˙kamt tıl oú˘anar er c˙tr var ˙kír˘ú. hon ƒellr
oú lan˘noú˘
ú
ı Ωt ˙u˘ú ar ƒyrer vtan ána er Àabıta lan˘
enn ƒyrer he˘an oú˙alalan˘ er ú kalla ˙yrlan˘ Ñ árbac
kanum ˙ten˘ú eın lıtıl kapella flar ƒoú c˙tr aƒ k
l©˘um ˙ınumoker kapellan ger tıl vítní˙ fles ˙ta˘ar sı˘an
Vt vı˘ ˝oú˘an eƒ ma˘ú lıggú opınn á ˙lettum
vellı ok ˙etr kne ˙ítt upp ok hneƒa á oƒan ok reíser
*flumal ƒıngú aƒ hneƒanum vpp fla er leıflar ˙tıarna
ar ̃er ath ˙ea aƒn ha en eıgı h©Àa
tan ƒra oú˘án er v. ˘aga ƒπú mıkıl tıl akr˙bo
ú
gar
Énn fla˘an xííí˝ ˘eg
ú
a haƒ §pul flat er xvíí˝ hun
˘úuth mılna Enn xííí˝ ˘aga ganga óú bÑr
Àoma bo
ú
g Lítıl ví vıkna ƒoú ˙unnann tıl mun˘ío
enn íí˝ noú˘ú∆heı˘a b© Enn íth *eÌ˙tra lıan˙veg
er íx vıkna ƒπú Sıau ˘aga ƒoú oú heı˘a b©
˝ vébíoúg fla er *˙tπ˘u boúgar Ñ á mı˘mun˘a óú
uebıoúgum er í˝. ˘aga ƒoú tıl ala bo
ú
gar Leı˘ar vıser ˙ea
ok boúga ˙kıpan ok allr fle˙˙é ƒro˘leıkr er Àıtınn ath
ƒy
ú
er ˙ogn Nıchola˙ abota er b©˘e var vítr okuı˘ƒgú
mınnıgú ok margƒro˘ú Àa˘uís okrettoú˘ú oklykr flar
oma boúg er yƒer ollum bo
ú
gum okhía | | e˙˙ı ƒra ˙ogn
henne ero allar boúger ath vır˘a sua ˙em floúp fluıat
oú˘ ok˙teınar ok˙tr©tı πll ero Ào˘ín blo˘ı heí
16
3
6
9
12
15
18
21
AM 194 8vo
Safn Árna Magnússonar, Den Arnamagnæanske Samling, Nordisk Forskningsinstitut, Kaupmannahöfn
1387, bókfell, 85 blö›, 14,0x10,7 sm, bl. 16r
29.
Efni af ‡msu tagi, 85 blö›. Me›al efnis er rímfræ›i, landa- og fljó›al‡sing, heimsaldrar og lækningabók, flannig a› handriti› er
eins konar alfræ›irit. S‡nishorni› er úr Lei›arvísi Nikulásar ábóta frá mi›ri 12. öld og upphafi fláttar sem mætti kalla Um borga-
skipan og legsta›i heilagra manna, en í Hauksbók (AM 544 4to) er sams konar fláttur nefndur svo. Handriti› er í stóru flrjátíuog-
tveggjabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Skrifarar eru Ólafur Ormsson prestur og Brynjólfur Steinra›arson en
fleir nafngreina sig me› villuletri (bl. 33v og 37r) og Ólafur segir jafnframt a› handriti› hafi veri› skrifa› ári› 1387 í ‘litlu stuf-
unne a geiradar eyre’ (nú Narfeyri á Skógarströnd) (bl. 33v). Ólafur og Brynjólfur eru fyrstu nafngreindu íslensku skrifararnir
ásamt skrifurum Flateyjarbókar (sjá 30. s‡nishorn) og jafnframt er flessi bók elsta var›veitta handriti› sem er sta›sett. Skriftin
er árléttiskrift.
U
R
66
8
flumal: hugsanlega skrifa› me› en líklegra er a› skemmd í bókfell-
inu valdi flví a› l lítur út fyrir a› vera broti›.
14
eÌ˙tra = vestra.
16
˙tπ˘u boúgar Ñ = Skodborg å (= Kongeå á Jótlandi).
67
310
fla flıkı mer uon at ˙kıott mune ˙kıpaz˙t vm hag hennar hon mun fla
barnn ƒ∂˘a ok mun at s(ueınn) uera b∂˘ı mıkıll ok Jo˘lıgr flu ˙kalt olaƒ lat
a hæıta honum geƒ ek hngınnok˙uer˘ít b∂˙íng er ek heƒuı fler ú tıl
vı˙at. ˙ı˘an ƒar flu noú˘ú J noúeg a ƒun˘ ola
ƒ
˙ t(ryggua) ˙(onar) ok tak vıt ˙ı˘ fleım er
han bo˘ar. ˙ı˘an ƒar flu aƒtr J uık ok bıtz˙t ˙em me˙t a h<en>n˘e ola
ƒ
ı
eım hínum unga flat mun flín hoƒut g∂ƒa me˙t at ƒylgıa honum ˙em
leíng˙t ˙ı˘an uaknna˘e hrane hranı geck ı haugínn ola
ƒ
˙ geír˙ta˘a <alƒ˙>
k eƒter etta ƒoú hraní tıl ƒun˘ar vıt s(ueın) J(arl) hakonar ˙(on) ok ˙ag˘e
honum tıl ƒeuonarınnar ƒara flr alan˘ vm nattına ok búıota h
augınnokƒa mıkıt ƒe heƒer hra ko˙t gpína b
ú
ott óú haug
ínum en uann ˙uo at haugbuanum ˙em han haƒ˘e ˙ealƒr Àa˘ ƒyrer gert ƒo
ú
u
ok ˙uo ˙kıƒtı flra ˙uæín˙ J(arls) ˙em ƒyrr ˙eger. ˙ı˘an ƒoú hranı J uık
a ƒun˘ harall˘z konƒo˙tbúo˘ur ˙ín˙ uar honum uel ƒagnat. la a˙ta
fla a golƒok uar allıtt hall˘ín ˙ag˘e monnum mıog v uænt hu
gr um h<en>nar hag. hranı gengr fla tıl motz vıt hana ok ˙eger henı ˘úau
nokeım harall˘e kongı. hon ˙egız˙t gıarnna uılıa at han Àa˘e ƒyrer naƒnnı eƒ
a u∂rı nockuru nærr um hennar hæıl˙u en ú lag˘e hranı fla vm hana
belltıt flat er han tok aƒ ola
ƒ
ı geır˙ta˘a alƒok ˙kıpa˘ız˙t ˙kıott vıt her heƒr
vpp ˙ogu ola
ƒ
˙ kongs harall˘z ˙unar
AER LIDIT VA R
ƒra hegat bur˘ uoú˙
herra *ıe˙u chrı˙tı níu hun˘úat
níu}{ tıger ok flríu ár en ƒra an
˘latı harall˘z hín˙ harƒagra .xl. ok
xíx ar. en a ƒy˙ta are ƒ
rægılıg˙ herra olaƒ˙ t(ryggua) ˙(onar)
ƒæ˘˘e a˙ta gu˘búan˘z
˘otter ˙ueın barnn flegar eƒter
er hra haƒ˘e vm hana lagıt
belltıt. flat var vm ˙umarít ˙a
˙ueınn uar neƒnn˘ú olaƒr
er han uar uattnne au˙ınn hra
ıo˙ han uattne han uar b∂˘e mıkıll ok æıgulígr ˙uo at harall˘r kongí ok
hrana ok ollum hınum uıtraz˙tum monnum er hıa vo
ú
u ƒanz˙t mıkít
um yƒer búag˘ ˙ueın˙ın˙ huer˙u yƒer bærılıgt flat var annarra ungbar
nna ˙em æıgı lugu at fleım augu huılıkr ˘yr˘ar m
ú
e˙˙ı ola
ƒ
r var˘ ˙em ver al
ler veıtum margƒallt loƒ gu˘e at gıall˘a er han uæítte o˙˙ flenna hímn
na kong˙ín˙ a˙tuín ̃er o˙˙ at kongı at haƒa ollum noú˘ monnum. ok hıtt er
fla uar halƒu mæíra er gu˘ kau˙ han aƒ ollum helgum monnum o˙˙
tıl ƒoúmælan˘a ok hıalp ˙amlıg˙ leı˘toga arætta líƒ˙ gπtu
burt aƒ uon˘um uılle˙tıgum. ˙uo míog a˙tun˘an˘e voúa hía
lp ok nau˘˙yn at at lÌktum gaƒ han ˙ealƒ˙ ˙ín˙ blo˘ vt tıl fle˙˙at
hall˘a J ollum greınum gu˘˙ lπg ok go˘úa manna *ƒerl˙e ˙em menn haƒa fle˙˙a
blez˙a˘a mannz ola
ƒ
˙. harall˘z. ˙(onar) ˙uo myklar menıar at aller haƒa ˙ı
˘an hall˘ít retta tru J fl lan˘e ˙em han ˙tyr˘e ok ollum han˙ ˙kattlon˘um
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
36
39
42
45
GKS 1005 fol
Den gamle kongelige Samling, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1387–94 og um 1450–75, bókfell, 225 blö›, 42,5x29,0 sm, bl. 79r, a›eins hluti bla›sí›unnar
Flateyjarbók
30.
Konungasögur og Íslendingaflættir. S‡nishorni› er úr Ólafs sögu helga og Ólafs flætti Geirsta›aálfs, en fla› nær a›eins yfir 45
línur af 60 í fremri dálki, enda er bókin í afar stóru broti, en fló er hún a›eins í fjögrabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar
handrit. Megni› af handritinu e›a 202 bl. er skrifa› 1387–94, en um 1450–1475 hefur veri› bætt vi› fla› 23 bl. Á bl. 4rb kemur
fram a› bókin hafi veri› skrifu› 1387 en annállinn aftast í henni endar vi› ári› 1394. Á bl. 1v stendur a› prestarnir Jón fiór›ar-
son og Magnús fiórhallsson hafi skrifa› handriti› a› undirlagi Jóns Hákonarsonar (1350–) í Ví›idalstungu og a› Magnús hafi
l‡st fla›. firír a›rir skrifarar hafa skrifa› nokkrar línur. Magnús hefur einnig skrifa› AM 139 4to, broti› AM 567 XXVI 4to og
tvær línur í Huldu (AM 66 fol). Á vi›bótinni frá 15. öld eru 10 rithendur og er ein fleirra eignu› fiorleifi Björnssyni hir›stjóra
á Reykhólum á Reykjanesi. Hönd fiorleifs er a› finna á tveimur bréfum frá 1476–77 (AM dipl isl fasc XVIII 26 og AM dipl isl
fasc XXII 19) og á bakhli› fless flri›ja (AM dipl isl fasc XXVII 7) sem er frá um 1482. Rithönd E er einnig a› finna á flremur
bréfum frá 1482–84 (AM dipl isl fasc XXVII 7, AM dipl isl fasc XXVII 25 og AM dipl isl fasc XXVII 26). S‡nishorni› er me›
hendi Jóns, e.t.v. skrifa› veturinn 1387–88, fyrirsagnirnar eru fló me› hendi Magnúsar. Skrift Jóns er textaskrift en skrift Magn-
úsar vir›ist vera árléttiskrift. Flateyjarbók var á›ur í Den gamle kongelige Samling í Konungsbókhlö›unni í Kaupmannahöfn.
O
68
22
ıe˙u chrı˙tı: skrifa›
ıhòu xpòı, en í grísku
eru or›in skrifu›
ΙΗΣΟΥC ΧΡΙΣΤΟC
í nefnifalli sem oft
hefur veri› stytt í
ΙΗÑC ΧΡÑC; styttingin
hefur svo veri› um-
ritu› sem IHÑC XPÑC
í latínuletri (sem
sí›ar var› ıhòcxpòc)
me› vi›eigandi fall-
endingu í sta› c.
43
ƒerl˙e = ƒrel˙e.
69
LXVI, 4.
Uær búo˘ır Wılchín me˘ú gu˘s n™˘ bı˙kup ˙kalholltí hæıl˙um y˘ú ˙íra floú˙tæınn ˙uarthπƒ˘a ˙on me˘ú gu˘˙ kue˘íu
ok woú
ú
í Sakır fle˙˙ ath vπú kıær ˙on herúa vermun˘ú me˘ú gu˘s n™˘ abotí ath helga ƒellı heƒuır kıært ƒy
ú
ır o˙˙ ath
gu˘mun˘ú æınar˙˙on ˙æm bÌú ath húaƒna bıoúgum ˘olumm gúeíp hæ˙t vnn˘an ˙o˘lí hans aƒ kırkıu gar˘ınum ˙nok˙
˘al ok aƒ fluí ath wær erum æıgı lı˘ugır ú voú *offıcıalıs ath gera en˘ılıgann vegh ™ ˙og˘u m™leƒní. fluı ˙kıpum vær ú
˙íra floú˙tæınn ˙uarthoƒ˘a ˙on ˙ıerlıgann ˘omara vm græín˘ann ™ ˙kílnat mıllum ƒÌú ˙ag˘úa manna. bıo˘um wer
ú ath fler temprít y˘uarn ˘πm me˘ú ıaƒnrí Àíettlætís vπgh ˙uo manınn ver˘í æıgı oƒ˙πttr; æn klau˙trít ok abotınn
ƒaı ˙ınn Àıett ok ƒulla ˙æm˘ ƒyrır ˙uo ˙toút vanrıéttí. ˙uo ath o˘úum æım ˙æm ˙lıka hlutı ˘írƒuazt ath gera ˙íe tıl var
Ì÷g\˘ar ok vı˘ú˙ıonar: Ok tıl ˙anen˘a her vmm ˙ettum wær voút nnz˙ıglı ƒyrır etta búeƒ ˙krıƒuat ˙k™lholltí mı˘uíku=
*˘agh næ˙ta ƒyrır omınícam pa˙˙ıonís *Anno ˘omıní *ó° cd° quíntπ
AM dipl isl fasc LXVI 4
Safn Árna Magnússonar, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
1. apríl 1405, bókfell, 8,7x24,1 sm, ekki öll bla›sí›an og smækka› (92%)
31.
3
6
9
Vilkin Hinriksson Skálholtsbiskup (1397–1405) skipar fiorstein Svarthöf›ason prest dómara í deilu Vermundar Örnólfssonar
(–1416) ábóta a› Helgafelli og Gu›mundar Einarssonar a› Hrafnabjörgum í Hör›udal. Bréfi› var skrifa› í Skálholti. Skriftin
er sí›léttiskrift (skjalaskrift).
70
4
offıcıalıs = ‘embættisma›ur’ fl.e. ‘umbo›sma›ur biskups’.
9
˘agh: yfir g er bogadregi› strik.
9
˘omınícam pa˙˙ıonís (= judica) = ‘annar sunnudagur fyrir páska’, sem var 5. apríl ári› 1405.
9
Anno ˘omıní = ‘á flví drottinsári’
9
ó° cd° quíntπ =
ó
ılle˙ımo qua˘rıngentesımo quíntπ = ‘flúsundasta, fjögurhundru›asta og fimmta’.
71
[flat var eıtt ˙um][ar er r rı˘u aƒ flıng][ı bú][æ˘ú] [gu]˘mun˘ú ok eınar at G(lumr) ba
[u˘ monnum tıl ˙ın ok] [˙en˘ı menn u][pp tıl oxna] ˘al˙ heı˘[ar at bıo]˘a flm tıl
[veızlu lezt] [vılıa at] r ˙ættız heılum ˙attum uıat ec em nv ƒær tıl n˙kı˙
[ƒyrer ellı ˙aker ok mun ec flm eıgı tıl matar] eın˙ bıo˘a G(lumr) var fla ˙íonlau˙
[hann l]et hall˘a [voú˘] a [ƒo
ú
úa Gu˘mun˘
ú
] vıll˘í flıgıa bo˘ıt en eınar eıgı
[ok reı˘ ˙ınum] me[gın] [a][r hvo
ú
ƒloc]kn er at ˙agt \G(lumı)÷ at anar ƒlockn Àeí˘
[flangat G(lumr) ˙(eger) fla] mun [eınar eıgı] [vılıa] flıgıa bo˘ıt at er ˙(agt) at e(ınar) kallar á gu˘<mun˘>
ok le[zt mun˘u kom[a] um mo
ú
gu]nın e[ƒ hann m vm] aptanın en G(u˘mun˘ú) í hugatı hvat hann ˙(ag˘ı)
[fla mun hann ætla at hann e]ígı epter mık at tala ˙(eger) G(u˘mun˘ú) ok˙n‡ú hann epter
[e(ınarı) en etta er ˙agt Glumı a]t hvo
ú
íger vıll˘ı flangat ƒara at er ılla ˙(eger) G(lumú) fluıat flat
[haƒ˘]a e[c æt]lat [e][ƒ] ec genga í mótı fleım at ˙kíll˘í eıgı begıa úA
[mı˙˙a hann haƒ˘ı b
ú
ug]˘ıt ˙ax vn˘er ˙kíckıv ok vo
ú
u flau nı˘ú lok uı˘ ˙k
[ıpta] fleır[a G(lum˙)] [ok ey][ƒır˘ınga] en flaer k˙tní com ™ lan˘ıt tok G(lumr) ˙kırn ok ƒ˘ı
ííí v(etr) ˙ı˘an ok v[ar by˙kupa˘]ú ı bana ˙ott aƒ kol b(y˙kupı) okan˘íz í hvıta
fla bıo [óar] G(lum˙) ˙(on) ı ƒ[o
ú
n]haga ok haƒ˘ı latıt gera kırkıv ok var G(lumr) flar ıar˘
[a˘ú ok ˙ua óar] er [hann an˘a]˘ız ok mart anarúa manna uıat langa h˘ uar at at eın
[gı u][ar] kırkıa í hπúgar˘[al] nem[a ˙ıa eín] flat uar almælı manna at G(lumr) haƒ˘ı
[uerıt xx] u(etr) me˙t[r] hπƒ˘[ıngı ıeÌıaƒır˘ı] en
ú
a xx u(etr) eıngı meı en
[tıl ıaƒn˙ vı˘ hann at erokmal manna at] Glumú haƒı bezt verıt at ˙er
allra uíga manna [her a lan˘ı]. ok lÌkú ar G(lum˙) ˙πgu har˘ar ˙aga gmk7el˙ ˙onar/
rımkell go˘ı het m
ú
han uar ˙on bıarnar gullbeúa
han uar au˘ígú m
ú
han bıo ƒÌ˙t a g
ú
ımkel˙ ˙tπ˘um
flat er uı˘ auluı˙ uatn. flat er nu ˙au˘ah
hanhaƒ˘í att konu oc uar fla aun˘ut ok ƒ˘e
˘ottır han˙ æ
ú
floúun het hun uar upp ƒæ˘˘ m m mannı er sıgur˘ú
het mulı han bıo un˘ır ƒıallí. g
ú
ımkell uar ríkú m
ú
ok au˘ıgur
gní het m
ú
au˘ıgur han bıo J haga vık ˙kamt ƒ
ú
a auluua
tní flo
ú
bıoúg he\t÷ cona han˙ en gu˘úı˘ú}˙{ ˘ottır hun uar uæn
cona ok uínno go˘ g
ú
ımkell ƒæ
ú
˘ı bu sıtt tıl auluı˙ uatz fluıat
3
6
9
12
15
18
21
24
27
AM 564 a 4to
Safn Árna Magnússonar, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1390–1425, bókfell, 7 blö›, 28,0x23,4 sm, bl. 7r, ekki öll bla›sí›an og smækka› örlíti› (97%)
Gervi-Vatnshyrna
32.
Brot úr Íslendingasagnahandriti. Brotin AM 445 b 4to (11 blö›) og AM 445 c I 4to (5 blö›) hafa einnig upphaflega veri› úr
sama handriti. Handriti› er nefnt Gervi-Vatnshyrna vegna fless a› á›ur var tali› a› flessi 7 blö› væru leifar stórs Íslendinga-
sagnahandrits sem kalla› var Vatnshyrna og brann í Kaupmannahöfn 1728, en fla› reyndist ekki vera rétt. AM 445 b 4to var á›-
ur nefnt Melabók og enn er Landnámuger›in í flví nefnd Melabókarger›. Í brotunum flremur eru nú var›veitt brot úr Landnámu
(Melabók), 8 Íslendinga sögum og flremur draumvitrunum. S‡nishorni› er úr Víga-Glúms sögu og Har›ar sögu. Handriti› er í
arkarbroti (folio) ef mi›a› er vi› íslensk handrit en í stóru áttabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. 9 rithendur
eru á flessum var›veittu blö›um úr Gervi-Vatnshyrnu, flar af fjórar á flessum blö›um og sjást flrjár fleirra á s‡nishorninu. Hösk-
uldur Hákonarson prestur í Miklabæ í Blönduhlí› hefur e.t.v. skrifa› fyrirsögn Har›ar sögu, en hönd hans er a› finna á flremur
bréfum frá 1407–08 (AM dipl isl fasc VI 22, AM dipl isl fasc VI 25 og AM dipl isl fasc VI 27). fiór›ur fiór›arson prestur á
Höskuldsstö›um á Skagaströnd, Hólará›sma›ur og officialis hefur hugsanlega skrifa› tvær línur í AM 445 c I 4to en hönd hans
er a› finna á 8 bréfum frá 1387–95 (AM dipl isl fasc IV 15, AM dipl isl fasc V 2, AM dipl isl fasc V 12, AM dipl isl fasc LXVI
2, Bps B II 1 V, Lbs dipl 3, fijskjs fiingeyraklaustursbréf 1387 og fijskjs fiingeyraklaustursbréf 1393). Broti› er frekar illa fari›
og sjást sumir stafir alls ekki vegna vi›ger›ar, en á›ur en gert var vi› handriti› haf›i tekist a› lesa nánast allt sem nú er horfi›.
Ekki var hægt a› birta uppskrift aftari dálksins sökum fless hve miki› r‡mi uppskrift fremri dálksins tekur. Skriftin á Víga-
Glúms sögu og fyrirsögninni er árléttiskrift en textaskrift undir áhrifum frá léttiskrift á Har›ar sögu.
*[va˘um]
<G>
72
15
[va˘um] fla: fla› sem stendur fyrir framan fla er ólæsilegt en fleir stafir sem sést móta fyrir eru ekkert líkir flví a› flar
standi va˘um, en ef fla› stendur eitthva› anna› en va˘um á flessum sta› ver›ur a› gera rá› fyrir a› or›i› va˘um
vanti.
33.
NKS 1824 b 4to
Den nye kongelige Samling, Det kongelige bibliotek, Kaupmannahöfn
Um 1400–25, bókfell, 80 blö›, 16,2x12,6 sm, bl. 27r
74
Völsunga saga, Ragnars saga lo›brókar og Krákumál. S‡nishorni› er úr Völsunga sögu. fia› vantar blö› aftan af handritinu. fia›
er í sextánbla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Á flví eru tvær rithendur. A›alhöndin, sem er á s‡nishorninu, hefur
einnig skrifa› tvö blö› í Bergsbók (SKB Isl perg 1 fol) — og er köllu› flar E — og tæplega fjögur blö› í SKB Isl perg 6 4to.
fia› er ekki hlaupi› a› flví a› greina á milli <u> og <v>. Skriftin er árléttiskrift.
vera nema sva sem hann segır ok flat er han˙ ˙kemtan at veíta lı˘ ˙ınvm mavnnvm.
ok ÀeÌna ˙ıalƒan síg í ˙tøú∂˘vm ok taka ƒe aƒ sínvm vvınvm ok
geƒa sínvm vínvm. eıgı ˙koúte hann hvg ok all˘
ú
ı var˘hann hr∂˘˘r Sıgv
ú
˘r
ıgv
ú
˘ú Àı˘ú nv flar tıl er hann kemr at eınvm mıclvm b∂ kom tıl heımí˙
ar À∂˘ ƒyrır eínn mıcíll hoƒ˘ínge sa ∂r heímír hét hann atte˙y
˙tur brynhıll˘ar. <er> beckhıll˘r het flvıat hon haƒ˘e heíma verít ok nvmıt han
vú˘e enn brynhıll˘
ú
. ƒoú m hıalm ok búÌníu. ok geck a vıghvm. var hon fluí
kaullut brynhıll˘r. heımır ok beckhıll˘
ú
. attu eínn son er al˙uı˘r het manna
kv
ú
teı˙aztr flar lekv menn vte ok er ú ˙ea Àeı˘ mannzín˙ at b∂nvm.
h∂tta flú leıknvm. ok vn˘
ú
azt mannınn.flvıat flú hoƒ˘v engan ˙lıkan
se˘ gengv í moth honvm ok ƒaugnu˘u honvm vel al˙uı˘r bÌ˘ú
honvm m ser at vera. ok aƒ ser at flıggıa ˙lıkt er hann vıll.hann flıggr
at honvm erok ˙kıpat veglıgha at flíona ƒıoúır menn hoƒv gullíth
aƒ he˙tınvm. enn ƒímte tok vı˘ honvm. flar matte ˙ea marga go˘a
gpe ok ƒa˙∂na. var at at ˙kemtan haƒt at ˙ıa búÌníur ok
hıalma ok ˙tøúa h<r>íngha ok vn˘ar lıgha mıcıl gvll˙tavp ok
allz ˙konar her vopn Sıgv
ú
˘ú ˘uel˙t flar leínge í mıcılle ˙∂m˘
spÌr<˙>t nv fletta ƒreg˘ar verk vm aull lavn˘ er hann haƒ˘e ˘
ú
epít flann
enn *ogv
ú
lıga ˘
ú
eka flú vn˘v ˙er nv vel ok var hvarú av˘úvm hollr flat
havƒ˘v flú ser at ˙kemtan at bva vopn sín ok ˙kepta aurvar
˙ınar ok beíta haukvm sınvm. *v\ı÷˘ú tal Sıgv
ú
˘ar ok búÌnnhıll˘ar
3
6
9
12
15
18
21
S
19
ogv
ú
lıga: o vir›ist vera lei›rétt úr v.
21
v\ı÷˘ú: má einnig leysa upp sem vı˘˘ú.
75
nv er uakıt m™l uı˘ hana ok let hon flat ˙ítt r™˘ ˙em Éırıkr uıll˘ı ƒyrır
˙ía ok er nu eckı at leíngía um flat. at fle˙˙ı r™˘ tokuzt ok var fla ue
ızla aukín ok gíπút búvllavp. gle˘ı mıkíl var ı búatta hlí˘ um uet
uúín. ™. fllekv mıklar vm ræ˘r um uetvúínn ı b
ú
atta hlı˘ at flar uoúu
mıok tauƒl uppí havƒ˘ ok ˙agna ˙kemtan ok margt flat er tıl hÌbÌl
a. bπtar mattı uera. ætlu˘u flr karl˙ eƒok ˙norrı at leıta uınn
lann˘z ok taulu˘u menn margt vm flat. Enn fluı lavk ˙uo at flr karls e
ƒok Snπúrí bíuggv ˙kíp ˙ítt. ok ætlu˘v at leíta uınnlann˘z um ˙u
marít tıl flrar ƒer˘ar re˘uzt flr bıarnı ok flπúhallr m ˙kíp ˙ıtt
ok flat ƒaurvneÌtí er flm haƒ˘í ƒÌlgt. àa˘r het flπrvvall˘r h
ann uar m™gr Eırık˙ Àau˘a. florhallr var kalla˘r ueı˘ı ma˘r hann haƒ
˘ı leíngí ueúıt ı ueı˘í ƒavrum m Eırıkı um ˙vmrumokhaƒ˘ı hann.
margar uar˘veízlr. floúhallr uar mıkıll uextí ˙vaútr ok flu˙˙lígr hann
uar hell˘r uí˘ all˘r. u ˘æll ı ˙kapı. hlıπ˘lÌnn˘r ƒamalugr huer˙
˘aglıga unn˘ír ƒaurull ok flπ at mæla ˙amr. ok ƒÌ˙tızt ıaƒnan
hín˙ uerra. hann haƒ˘ı lıtt uí˘ trv blann˘azt ˙í˘an hun ko
m. ™. grænnlann˘. florhallr varlítt vín˙æl˘um úƒınn. enn fla haƒ˘ı
Éırıkr. leıngí tal aƒ honum hall˘ít. hann uar. ™ ˙kípı mm fl
πruall˘ı. fluıat honum uar *uí˘a kunnıgt. ı u bÌg˘vm. flr havƒ˘v flat ˙k
íp er. flπrbíoún haƒ˘í uut flangat. ok re˘uzt tıl ƒer˘ar m
eím karl ok voru flar ƒle˙tír. grænnlennzkír menn ™. a. ˙kıpum fle
ıra var ƒıπrutígí manna annaú˙ hun˘ra˘˙. ˙ígl˘v flr vnn˘an ˙í
˘an tıl ue˙t bÌg˘ar ok tıl *b\ı÷arm eÌía. ˙ıgl˘u flr fla˘an unn˘an bıar
neÌıumm nor˘an ue˘r. uπúu flr utí tuau ˘ægr fla ƒunn˘v flr
lanok *rerv ƒırır. a battvmokkavnnav˘u lann˘ít ok ƒunn˘v flar he
llr margar ok ˙vπ ˙torar at tueír menn mattu uel ˙pyrnazt ı ılıar.
melrackar vπru flar margír flr gaƒv naƒ<n> lann˘ínu ok kavllv˘v hell
v. lann˘. fla ˙ıgl˘u flr nor˘an ue˘r tvav ˘ægr ok uar fla lanƒÌrır
eím ok uar. ™ ˙kπgr mıkíll ok ˘Ìr mauúg. ey la ı lann˘ ˙v˘r vnn˘
an lann˘ínu ok ƒunn˘u flr flar bıarn ˘Ìr ok kaullu˘u bıarn eÌ. Enn
lann˘ít kaullu˘v flr marklann˘ flar er ˙kπguúínn. fla er lı˘ín uoúv tv
au ˘ægr ˙ía flr. lann˘. ok r ˙ıgl˘u unn˘ír lann˘ít. flar var ne˙ er flr
kvomu at flr. beíttu mlann˘ínu ok letv lann˘ıt ™ ˙tıπún bπú˘
a. flar var avræƒí ok ˙tran˘ír lanngar ok ˙ann˘ar. ƒara flr a. batum tıl
lann˘z ok *ƒengu }˙{kıπl aƒ ˙kípí ok kaullu˘u flar kıalar ne˙ flr ga
ƒu ok na¥n ˙traunn˘unum ok kavllu˘u ƒur˘u ˙trann˘ír. fluıat la
ngt var m at ˙ígla. fla gıoú˘ízt uπg ˙kπúı˘ lann˘ít ok hell˘u ok h
ell˘u flr ˙kıpunum at vπgvnvm flat uar fla er leíƒr uar m olaƒí. kon
trÌgva. ˙Ìní ok hann ba˘ hann bπ˘a kúí˙tní. ™ grænlann˘í ok
3
6
9
12
15
18
21
24
27
30
33
36
39
AM 557 4to
Safn Árna Magnússonar, Árnasafni, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræ›um, Reykjavík
Um 1420–50, bókfell, 48 blö›, 22,0x17,0 sm, bl. 32v
34.
Sagnahandrit. Í flví eru 12 sögur og flættir (Íslendinga sögur og flættir, riddarasögur, samtí›arsaga o.fl.). S‡nishorni› er úr Eiríks
sögu rau›a. Handriti› er í áttabla›abroti ef mi›a› er vi› frönsk 11. aldar handrit. Stefán Karlsson taldi a› Ólafur Loftsson í
Hvassafelli í Eyjafir›i hafi skrifa› handriti›, og a› hann hafi a› líkindum einnig skrifa› broti› AM 162 C fol, máldaga og tvær
klausur á au›ar sí›ur í Helgasta›abók (SKB Isl perg 16 4to) og fjögur bréf frá 1426–49 (AM dipl isl fasc VIII 16, AM dipl isl
fasc XII 10, AM dipl isl fasc XII 16 og AM dipl isl fasc LXVI 6). Lasse Mårtensson telur hins vegar a› skrifararnir séu tveir
en fjallar ekki um hvor fleirra hafi skrifa› handriti›, sem broti› AM 162 C fol er leifar af, klausurnar í Helgasta›abók og bréfin.
Seinni skrifarinn hefur skrifa› s‡nishorni› skv. Lasse Mårtensson. Skriftin er árléttiskrift.
19
uí˘a: á eftir or›inu er eitthvert strik sem líkist kommu.
23
b\ı÷arm: á eftir or›inu er eitthvert strik.
25
rerv: v lei›rétt úr o?
35
ƒengu = fundu.
76
77
*anno ˘onı. *ó. c˘. l. uíıí.
ƒell˘ú gıoúníngu
ú
ƒo
ú
ƒo
ú
ƒ
ú
am a˙í heg
ú
a ne˙í ƒımtu˘agín næ˙ta ƒy
ú
er *˙e˙celíu me˙˙u ath
mattheus er ˙ıg kalla˘e by˙kup a holum loƒa˘í m han˘a ban˘e bıúní bon˘a *loúleıƒ˙
˙yní ath hall˘a allan flan gıoúníng ˙to˘ugan ˙em a˘ú g
ú
eín˘ú bıoún gıoú˘e han˙ ueg
na vıt aƒ m˙ı
ú
a on pal˙on offıcíalem heılag
ú
aú hola kı
ú
kıu vm ˙ta˘ín a holumogallt *by˙kups
˘æmıt upp a flena ˙ama gıoúníng toku flr hon˘um ˙aman ƒyúneƒn˘er menn bıoún og
˙ı
ú
a on a ˙uo ƒy
ú
er ˙kıl˘u ath heılug hola kı
ú
kıa og allt hola by˙kups ˘æmı flat ˙em he
ılaga kı
ú
kíu ahúæ
ú
ı ˙kyll˘e ˙tan˘a m ƒy
ú
er og ƒelıg heít ƒyúer˙ıer og ollum ˙ínum Àa˘um er
J mot loƒa˘e ˙ı
ú
a on pal˙ ˙on m ˙amflykí allúa ˘an˘e mana flra er a
ú
voúu m
honum ba˘e lær˘úa manna og leıkmanna ath eƒ flat kynní tıl ath koma At ˙ı
ú
a olaƒu
ú
Ào
gnualz ˙on kæmí aptu
ú
tıl J˙lan˘z og uærı uıg˘ú by˙kup tıl ú g
ú
eín˘
ú
aú hola kı
ú
kıu e˘ hítt
ath ana
ú
by˙kup kynní vtt ath koma og kalla˘e ˙ıg enn by˙kup hola kı
ú
kıu fla loƒa˘ı ƒyú
neƒú ˙ı
ú
a on suo ˙na
ú
t ˙em hann heƒ˘e fla
ú
ƒulla uı˙˙u aƒ ath nokuú by˙kup kalla˘e tıl ˙ta
˘a
ú
ín˙ a holum ath hann ˙kyll˘e gíoúa bo˘ bírní bon˘a og ˙ettía flaúƒelıgan ˘ag í˙ka
ga ƒı
ú
˘e m e˙˙u<m> ollum a˘úg
ú
eın˘um ˘an˘ímonnum suo ath fl<>r mættí fla ˙ko˘a begıa
by˙kupana búeƒ og ˙kılúí<> huor ra flm ˙ynízt fla bet
ú
a ˙kıal haƒa Kyní flat og tıl ath
bera e˙˙v<m> ˙ama ˘egí ath flm by˙kup}up{unum komí eıgı ˙aman og uıll by˙kup matte eıgı yƒer
geƒa ˙ín búeƒ og uıll fla bo˘a e˘a ˙teƒna by˙kup olaƒí e˘a flm o˘úum by˙kupı ˙em tıl
kynní ath koma buút aƒ lan˘ıt og uıll ˙a by˙kup eıgı ƒa
ú
a enn by˙kup mattevıll fla en fla
en búutt ƒa
ú
a aƒ lan˘ınu fla ˙kyll˘e by˙kup olaƒr ˙ıtía a˘ ˙ta˘num a holum ˙em Àettum
by˙kup bærí og uı˙ıtera by˙kups˘∂mıt. Æn eƒ by˙kup olaƒú heƒ˘í omoguleg
ú
a ko˙na˘ a˙t
a˘numogƒ
ú
ama
ú
en tıl ber fla loƒa˘e eıúek bon˘e loƒtz˙on ath bítala flat ˙ta˘num
vpp a ˙ína penínga vm næ˙tu tolƒmanu˘e vpp ƒ
ú
a e˙˙ı ˘ag flíngan suo ƒ
ú
amt
˙em by˙kup mattekynní tıl ath koma og yú˘e han˙ by˙kups ˙tollín m úettum logum kann
og ˙uo uer˘a ath ˙ı
ú
a olaƒu
ú
ƒaı ongan ƒ
ú
amgang umkı
ú
kıuna en by˙kup matte ƒaí enn ny bú<e>ƒ ypp
a hola by˙kups˘∂mí aƒ uaúum helga ƒú paƒanum erkıby˙kupınum nı˘a
ú
o˙í og ˙am flykı
uo
ú
˙ na˘uga hera kong˙ín˙ fla loƒa˘e ˙ı
ú
a Jon pal˙˙on m ˙amflyckı allúa ˘an˘emanna
ra er a
ú
uo
ú
u ˙aman komner ath ueıta by˙kup matte onga mott ˙to˘u suo hann megíeıgı
na ˙ínum by˙kups ˙tolí ƒy
ú
er m ————————————————————————
Tıl fle˙˙ legg eg hon˘ a helga bok og ˙o ˙kyt eg minu male til gu˘s a˘
sij˘an eg kom heılag
ú
aú hola ki
ú
kıu flıonu˙tu og búyta ˙taúƒ heƒi eg all˘
ú
i
leynilega nie opinbe
ú
lega vnn˘e
ú
mig ˘úeg e
ú
tıl a vinnings x alna vi
ú
˘i nu at
vıki og eigi hell˘u
ú
au˘úum buútt ƒngıt huo
ú
ki ˙ellt nıe geƒe
ú
til flaúƒin˘a
e˘a penınga ˘úatta
ú
og eı hell˘u
ú
heƒı eg nock